45
YAZARIN PUANI

Bir hikâyenin sahibi kimdir? Onu yaşayan mı, anlatan mı, yoksa altına imzasını atan mı? Asghar Farhadi’nin yeni filmi Parallel Tales, bu soruyu somut bir çatışmanın merkezine yerleştiriyor. Paris’teki dairesinden karşı binayı gözetleyen yazar Sylvie, hiç tanımadığı insanların hayatlarını hayal gücüyle yeniden kurarak bir hikâye yazıyor. Ancak metin başka birinin eline geçtiğinde hem hikâyenin sahipliği hem de anlatılanlarla gerçek insanlar arasındaki ilişki değişiyor. Aynı sözcükler, başka bir imzanın altında bambaşka anlamlar kazanabiliyor.

45
YAZARIN PUANI

Benzer bir soruyu filmi izlerken kendime sormadan edemedim. Peki, karşımızdaki eserin altında Farhadi’nin imzası olmasaydı? A Separation, About Elly ve The Salesman gibi filmlerinde küçücük bir yalanın altında koskoca bir toplumun çatlaklarını gösterebilmiş, seyircisini kendi ahlaki yargılarıyla yüzleşmeye zorlamış bir yönetmenden söz ediyoruz. Onun filmografisini bilen bir seyircinin beklentilerini sinema salonunun kapısında bırakması ne kadar mümkün? Daha önemlisi, bunu gerçekten yapmalı mı?

Parallel Tales, bu beklentilerin oldukça uzağında. Başka bir yönetmenin imzasını taşısa ortalama bir yapım olarak değerlendirebileceğim, kimi fikirlerini ilginç bulup eksiklerini kabullenerek geride bırakabileceğim bir film. Farhadi’nin filmografisine yerleştirdiğimde ise aynı hoşgörüyü göstermekte zorlanıyorum. Mesele, yönetmenin geçmişte başarıyla kullandığı anlatım biçimlerinden uzaklaşması değil; onların yerine aynı ölçüde ikna edici bir sinema kuramaması.

Sylvie’nin romanında imzanın değişmesi, metnin nasıl algılandığını etkiliyor. Farhadi’nin filminde ise imza aynı kalıyor fakat bu kez o imzanın taşıdığı geçmiş, seyircinin karşısındaki eseri nasıl değerlendirdiğine karışıyor. Film, kendi üzerine de şu soruyu yöneltmemize neden oluyor: Bir hikâyeyi, onu anlatan kişiden gerçekten bağımsız düşünebilir miyiz?

Bu yazı Parallel Tales hakkında spoiler içermektedir.

Parallel-Tales-Film-Incelemesi-Arakat-Mag-2026-Bir-Film-Asghar-Farhadi-Isabelle-Huppert-Virginie-Efira-Vincent-Cassel-Pierre-Niney

Başkalarının Hayatı, Başkasının Romanı

Isabelle Huppert’in canlandırdığı Sylvie’nin romanı, gerçek ile kurmacanın birbirine paralel ilerlediği anlatının çıkış noktası. Karşı binada bir ses stüdyosunda çalışan Nicolas (Vincent Cassel), Nita (Virginie Efira) ve Théo (Pierre Niney), yazarın hayal dünyasında başka kimliklere bürünüyor. Nicolas, Pierre; Nita, Anna; Théo ise Christophe oluyor. Aynı yüzlerin iki ayrı hayatta karşımıza çıkması, gördüğümüz insanlarla onlara yakıştırdığımız hikâyeler arasındaki mesafeyi görünür kılıyor. Sylvie, bu kişilerin gerçekte kim olduklarından çok, kim olabileceklerine dair ihtimallerle ilgileniyor.

Sylvie’nin hayatına giren Adam (Adam Bessa), yazarın gözden çıkardığı müsveddeyi ele geçirip kendi eseriymiş gibi Nita’ya ulaştırınca kurmaca, esinlendiği insanların hayatına müdahale etmeye başlıyor. Nita, metnin sayfalarında kendi yaşamına ait izlerle karşılaştığında bunu masum bir edebiyat denemesinden çok, mahremiyetine yönelik bir müdahale olarak algılıyor. Diğer karakterler de bu hikâyeyle karşılaştıkça aralarındaki güven yeniden sınanıyor. Hiç yaşanmamış bir ihanetin anlatılması, gerçek bir güvensizliğin başlangıcı olabilir mi? Bir insan hakkında yazılanlar, onun gelecekteki davranışlarını etkileyebilir mi?

Sylvie’nin hikâyesi, başkalarının hayatlarını gözlemlemekle onları kendi anlatımızın bir parçasına dönüştürmek arasındaki sınırı da sorgulatıyor. Bu ilişki bana özellikle François Ozon’un Swimming Pool (2003) filmini hatırlattı. Orada da Charlotte Rampling’in canlandırdığı bir yazar, başka bir kadının hayatından hareketle gerçek ile hayal arasındaki sınırları belirsizleştiriyordu. Ozon’un In the House (2012) filminde bir öğrencinin sınıf arkadaşının ailesi hakkında yazdıkları, giderek o ailenin yaşamına müdahale etmenin aracına dönüşüyordu. Alfred Hitchcock’un Rear Window (1954) filminde ise pencerelerin ardındaki hayatları kendi varsayımlarıyla tamamlayan bir gözlemci vardı. Bu filmlerin ortak noktasında, görmenin hiçbir zaman bütünüyle tarafsız olmadığı düşüncesi yatıyor. Gözlemci, gördüklerini kendi arzuları, korkuları ve varsayımlarıyla tamamlayarak gerçeği yeniden biçimlendiriyor. Özellikle Swimming Pool’da gerçek ile kurmaca arasındaki belirsizlik giderek yoğunlaşan bir gerilim yaratırken Parallel Tales, benzer soruları gündeme getirmesine rağmen bunların dramatik olanaklarını aynı ölçüde değerlendiremiyor.

Hikâye genişledikçe yanlış anlamalar, tesadüfler ve yeni ilişkiler çoğalıyor; buna karşılık gelişmelerin birbirini zorunlu olarak doğurduğu hissi zayıflıyor. Olayların birbirine bağlanması, onları mutlaka tutarlı bir bütüne dönüştürmüyor. Farhadi’nin önceki filmlerinde ise ayrıntılar giderek daha ağır ahlaki sonuçlar yaratırdı. About Elly’de bir kadının kayboluşu, karakterlerin sakladıkları gerçekleri ortaya çıkarıyordu. A Separation’da aile içindeki bir anlaşmazlık, sınıf, inanç ve sorumluluk arasındaki çatışmalara uzanıyordu. The Salesman’de bir saldırının ardından adaletle intikam arasındaki sınır sorgulanıyordu. Her yeni bilgi, daha önce verdiğimiz hükümleri yeniden değerlendirmemizi gerektiriyordu.

Parallel Tales’te ise benzer bir ahlaki ağırlığı hissetmek güç. Aldatma, kıskançlık, güvensizlik ve mahremiyet anlatının merkezine yerleşse de karakterler üzerindeki etkileri yeterince derinleşmiyor. Sorun, bu meselelerin gündelik veya bireysel oluşunda değil; Farhadi’nin geçmişte en sıradan anlaşmazlıklardan çıkarabildiği toplumsal ve vicdani karmaşıklığı burada kuramamasında. Çatışmalar, seyirciyi kendi değer yargılarını gözden geçirmeye zorlayan ikilemlerden çok, çözülmesini beklediğimiz anlatısal düğümler olarak kalıyor. Üstelik Farhadi, The Past (2013) ile Fransa’da geçen bir hikâyede aynı derinliği yakalamıştı. Demek ki sorun coğrafyanın değişmesinde değil, yeni hikâyenin bu coğrafyada yeterince kök salamamasında.

Parallel-Tales-Film-Incelemesi-Arakat-Mag-2026-Bir-Film-Asghar-Farhadi-Isabelle-Huppert-Virginie-Efira-Vincent-Cassel-Pierre-Niney

Gerçeğin Sesini Kim Üretiyor?

Farhadi’nin değişimi, hikâyenin kuruluşunda olduğu kadar anlatımında da belirgin. Yönetmen, Reuters’a verdiği söyleşide Parallel Tales ile önceki filmlerinde kendisine koyduğu bazı sınırları aştığını belirtiyor. Trois Couleurs dergisine de romanın belirsiz dünyasından daha doğal bir gerçekçiliğe geçmeyi amaçladığını, başlangıçtaki karmaşıklığın Sylvie’nin zihinsel dünyasıyla ilişkili olduğunu anlatıyor. Bu açıklamalar, filmin parçalı yapısının ardında bilinçli bir estetik arayış bulunduğunu gösteriyor. Ancak bir tercihin bilinçli olması, onu kendiliğinden başarılı kılmıyor.

Farhadi’nin alışıldık gerçekçiliğinden uzaklaşmasında bir sorun görmüyorum. Yönetmenlerin daha önce başarıya ulaştıkları estetik yaklaşımları sürdürmek zorunda olmadıkları açık. Filmin mizahı, kurmaca katmanları ve kimi zaman özellikle vurgulanan yapaylığı, bu bakımdan dikkate değer bir arayışa işaret ediyor. Yine de anlatının biçimsel oyunlarıyla karakterler arasında her zaman güçlü bir bağ kurulamıyor; belirsizlik, keşfetme isteğini beslemek yerine yer yer dramatik odağı dağıtıyor.

Bu arayışın en somut karşılığı, karşı binadaki ses stüdyosunda ortaya çıkıyor. Nicolas, Nita ve Théo, görüntülerdeki gündelik sesleri stüdyo ortamında yeniden üreten Foley sanatçıları. Ayak sesleri, hışırtılar ve çeşitli nesnelerin çıkardığı sesler, görüntülerden bağımsız olarak yeniden yaratılıyor. Seyircinin gerçek olduğuna inandığı işitsel dünya, çoğu zaman çekim sırasında orada bulunmayan seslerle kuruluyor.

Burada Farhadi’nin zekice bir fikri var. Sylvie, konuşmalarını duymadığı insanlara hikâyeler yazarken karşısındaki sanatçılar da sessiz görüntülere ses ekliyor. Bir tarafta eksik görüntülere anlam yükleyen bir yazar, diğer tarafta görüntüleri işitilebilir kılan insanlar bulunuyor. İki daire arasındaki ilişki, sinemanın en temel işlemlerinden birini açığa çıkarıyor: Gerçeklik hissi, çoğu zaman gerçeğin yeniden üretilmesiyle sağlanıyor. Sesin yapay olması, yarattığı duygunun da sahte olduğu anlamına gelmiyor.

Filmin kendisi de gerçek dünyayla Sylvie’nin kurduğu anlatıyı birbirine karıştırarak benzer bir işlem gerçekleştiriyor. Foley sanatçılığı üzerinden geliştirilen bu metafor, yapımın özgün ve düşünmeye değer katkılarından biri. Ne yazık ki biçimin düşündürdükleri, hikâyenin yaşattıklarından daha güçlü kalıyor.

Geniş oyuncu kadrosu da bu dengesizliği bütünüyle gideremiyor. Huppert’in içine kapanık, çevresini denetlemeye çalışan yazarı ile Cassel, Efira ve Niney’nin iki anlatı arasında değişen rolleri, filmin kurduğu oyuna hareket kazandırıyor. Catherine Deneuve’ün Sylvie’nin editörü olarak göründüğü kısa sahne de bu hareketliliğin bir parçası. Fakat oyuncuların başarısı, karakterlerin dramatik açıdan yeterince derinleşmemesini telafi edemiyor. Yaklaşık 140 dakikalık süresi boyunca merakı yer yer canlı tutmayı başarsa da film, anlatısını bu merakı karşılayacak ölçüde güçlü ve tutarlı bir bütüne dönüştüremiyor.

Parallel-Tales-Film-Incelemesi-Arakat-Mag-2026-Bir-Film-Asghar-Farhadi-Isabelle-Huppert-Virginie-Efira-Vincent-Cassel-Pierre-Niney

Bir İmzanın Ağırlığı

Bir başkasının hayatını gözlemlemekle o hayat üzerinde söz sahibi olduğunu düşünmek arasındaki sınır, sanıldığı kadar belirgin değil. Gözetleme eyleminin ahlaki boyutu, yalnızca neyin görüldüğüyle değil, görülenlerin nasıl yorumlandığı ve kimin hikâyesine dönüştürüldüğüyle de ilgili.

Parallel Tales, Krzysztof Kieślowski’nin Dekalog serisinin altıncı bölümünden ve bu hikâyenin uzun metrajlı karşılığı A Short Film About Love’dan esinleniyor. Kieślowski’nin gözetleme ile arzu arasında kurduğu ilişki, başkasını görmenin onu tanımak anlamına gelip gelmediğini sorguluyordu. Farhadi ise bu soruyu başka bir yöne taşıyor: Başkasının hayatını gözlemlemekle kalmayıp yeniden yazdığımızda ve yazdıklarımızı o kişiye ulaştırdığımızda ne olur?

Bu sorunun merkezinde Adam var. Başlangıçta yardımsever bir davranışıyla tanıdığımız genç adam, giderek başkalarının hayatlarına daha fazla müdahale ediyor. Özellikle Nita’ya yaklaşımındaki ısrar ve sınır tanımazlık, davranışlarına rahatsız edici bir boyut kazandırıyor. Benim asıl tereddüdüm, Adam’ın ne kadar korkutucu olduğu değil; filmin bu tehdidin ne ölçüde farkında olduğu.

Farhadi, Trois Couleurs söyleşisinde Adam ile Sylvie arasındaki karşılaşmayı, yazarın insanlara yeniden yaklaşmasını sağlayan dönüştürücü bir deneyim olarak değerlendiriyor. Bu ilişkiye yüklediği umut anlaşılabilir. Ne var ki Adam’ın Nita ile kurduğu ilişkideki mahremiyet ihlali de aynı ciddiyetle ele alınmayı gerektiriyor. Film kimi anlarda davranışlarının yarattığı huzursuzluğu kabul ediyor, kimi anlarda ise onu daha masum bir yerden görmemizi istiyor gibi. Bir karakterin aynı anda hem iyi niyetli hem de tehditkâr olabilmesi, güçlü bir ahlaki gerilim yaratabilirdi. Burada bu çelişki, karakteri derinleştirmekten çok filmin ona karşı aldığı tutumu belirsizleştiriyor.

Sylvie başkalarının hayatlarını izinsiz biçimde kurmacasına dönüştürüyor, Adam bu metni sahiplenerek gerçek kişilere ulaştırıyor, Nita ise kendi yaşamının başkaları tarafından yeniden yazılmasıyla yüzleşiyor. Yazmak, gözlemek ve sahiplenmek arasındaki güç ilişkileri filmin en verimli tartışma alanını oluşturuyor. Buna rağmen Farhadi, önceki eserlerinde karakterlerine yönelttiği ısrarlı ahlaki sorgulamayı burada aynı sertlikle sürdüremiyor.

Başlangıçtaki soruya dönelim: Parallel Tales başka bir yönetmenin filmi olsaydı daha mı başarılı bulurdum? Evet, muhtemelen biraz daha olumlu yaklaşırdım. Bunun nedeni filmin başka bir imzayla daha iyi hâle gelecek olması değil; Farhadi’nin geçmişte yapabildiklerini bilmenin bu kez eksik kalanları daha görünür kılması. Yine de beklentilerimi bir kenara bırakmayı denediğimde filmin anlatı ve karakter inşasına ilişkin sorunları ortadan kalkmıyor.

Bir sanatçıyı eski başarılarına mahkûm etmek, yeni arayışlarını daha baştan değersizleştirmek olur. Öte yandan eserleri yaratıcısının geçmişinden bütünüyle ayırabileceğimize de inanmıyorum. Filmografi, seyircinin taşıdığı bir önyargı olabildiği kadar, sanatçının tercihlerini ve değişimini anlamak için başvurabileceği bir birikim. Farhadi’den aynı hikâyeleri, aynı coğrafyaları ya da aynı anlatım biçimini tekrar etmesini beklemiyorum. Yeni bir yol seçtiğinde bu yolun kendi içinde ikna edici bir karşılık bulmasını bekliyorum.

Parallel Tales’in karakterleri, başkalarının görüntülerini inandırıcı kılmak için yapay sesler üretiyor. Farhadi de gerçekçilikten uzaklaşarak yeni bir sinema kurmaya çalışıyor. Filmin en belirgin ironisi, gerçeklik hissinin nasıl üretildiğini böylesine yaratıcı biçimde gösterirken kendi kurmacasına aynı ölçüde inandıramaması.


Berkay Benet Tüysüzoğlu’nun diğer yazılarına ulaşmak için buraya tıklayınız.

Daha fazlası için bizi YouTube, X ve Instagram aracılığıyla takip edebilirsiniz.

Paper Tiger: Yırtılan Aile Bağları

Woman Unknown: Kendinden Emin Bir Kimlik Karmaşası

 

BERKAY BENET TÜYSÜZOĞLU
Berkay Benet Tüysüzoğlu, 1998 yılında Ankara’da doğdu. Orta Doğu Teknik Üniversitesi İşletme Bölümü’nden mezun oldu. Hâlen özel sektörde Marka Yönetimi ve Pazarlama İletişimi Uzmanı olarak çalışmaktadır. 2026 yılında ilk öykü kitabı Kuklacı Yoktu Ama Gölgeler Alkışladı, Flu Kitap etiketiyle yayımlandı. İlk romanı ve bir tiyatro oyunu üzerinde çalışmaktadır. Benet House adlı kişisel internet sitesinde tiyatro, sinema, edebiyat, müzik ve video oyunları üzerine eleştiri ve inceleme yazıları yayımlamaktadır.

    Paper Tiger: Yırtılan Aile Bağları

    önceki yazı

    Animals: Politik Takıntının Kurbanları

    sonraki yazı

    Yorumlar

    Leave a reply

    E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

    Bunlar da ilginizi çekebilir