Sinemanın kendine has yönetmenlerinden Werner Herzog’un yeni filmi Bucking Fastard, Venedik Film Festivali’ndeki gösteriminin ardından farklı tepkilerle karşılandı. Yönetmen, sorulan her soruya metaforlarla ilgilenmediği ve gereksiz okumalardan uzak durulması gerektiğine dair yorumlarda bulundu. Bu açıdan bakıldığında, yorumlanması zor bir filmin kapıları böylelikle açılmadan kapadı. Yine de, detaylardan yola çıkarak filmin analiz edilebileceğini düşünüyorum.
Werner Herzog’un Bucking Fastard’ı, insan doğasının ve kimlik arayışının masalsı bir yanı olduğuna inanıyor. Jean ve Joan’ın aynı kıyafetleri giymesi, aynı anda aynı şeyleri söylemesi, aynı hareketleri yapması ve neredeyse tek bir psişik varlığın iki bedene bölünmüş hâli gibi yaşaması, toplum tarafından doğal olarak “anormal” kabul edilmelerine neden oluyor. Fakat Herzog’un asıl meselesi, bu anormalliği açıklamak olmuyor. Toplumun bir insanı tanımlama biçiminin o insanın gerçekliğini değiştiremeyeceğini göstermek, filmin asıl amacı gibi gözüküyor.
İki kardeşin birbirlerine olan bağlılıkları, dışarıdan bakıldığında bir hastalık ya da toplumsal uyumsuzluk gibi görünse de, onların kendi dünyalarında oldukça doğal bir yaşam biçimi türettiğini söylemek mümkün. Bu nedenle film, bireyselliği alışıldık biçimde ayrışmak üzerinden tarif etmek yerine, iki insanın birbirinden ayrılmadan da kendilerine ait bir varlık alanı kurabileceğini düşünüyor. Ancak bu düşüncenin film boyunca dramatik olarak geliştiğini söylemek doğru olmaz. Jean ve Joan’ın senkronizasyonu başlangıçta büyüleyici bir fikirken, uzun süre aynı biçimde devam ettiğinde karakter özelliğinden ziyade biçimsel bir numaraya dönüşüyor.
Toplum baskısı, insanı zamanla kendi doğasından uzaklaştırabilir. İnsanlar farklı düşündüğü ya da farklı davrandığında veyahut farklı yaşadığı için sürekli yargılandığında, bir süre sonra daha az sorgulanacak eylemlere yönelmeye başlayabilir. Düşünmek yerine çalışmak ise bir savunma mekanizmasına dönüşebilir. Herzog’un ele aldığı bu kardeşler de bir anda bu formülün peşinden giderek, dışlandıkları dünyadan soyutlanmanın özgürleşmek için bir adım olduğuna kanaat getiriyor.

Kayıt Dışında Kalanlar
Karakterlerin dünyaya bakışı, toplumun kabul ettiği birey anlayışına uymuyor. Ancak yönetmen bu farklılığı filmin büyük bölümünde aynı biçimde sürdürdüğü için, kardeşlerin karakterleri zamanla gelişen insanlar olmaktan çıkıp, tek bir özelliğin etrafında dolaşan tiplemelere dönüşüyor. Filmin sonunda birbirlerinden farklı düşünmeye başlamaları bu nedenle önemli olsa da, daha önce bize gösterilmeyen bir taraflarının bir anda ortaya çıkmasından öteye geçemiyor. İnandırıcılık için istikrarlı bir değişim hamlesi gerekir. Bucking Fastard genel hatlarıyla bu yola başvurmayı tercih etmiyor.
Sardalya sahnesinde ise bu ayrışmanın aslında onları birbirlerinden uzaklaştırmak yerine daha uyumlu hale getirebildiğini görüyoruz. Karakterler, aynı davranmak zorunda olmadıklarında da birlikte yaşayabileceklerini böylelikle fark ediyor. Bu durum, filmin başından beri kurduğu düşünce açısından önemli bir noktaya işaret ediyor. Çünkü Herzog, film boyunca aslında onların toplumla uyum sağlayabilmeleri için birbirlerinden ayrılmalarını değil, farklı şekillerde düşünmelerine izin vermelerini öneriyor. Fakat bu fikir karakterlerin bütün yolculuğuna yayılarak geliştirilmediği için, filmin sonunda ortaya çıkan küçük değişim onlara yeni bir derinlik kazandırmıyor.
Filmin mağara sekansında karşılaştığımız kapı görevlisinin oraya bin kişinin girip çıktığını söylemesi ise bütün bu kimlik meselesini çok daha geniş bir katmana taşıyor. Jean ve Joan, gerçekten orada olmalarına rağmen kayıtlarda yer almadıkları için mağarada bulunmamaları gerektiği sonucuna varılarak kapı yüzlerine kapanıyor. Sistem için insanın varlığından çok, hesapların tutması önemlidir. Bu absürt bürokrasi sahnesi, modern dünyanın yabancıya ve özellikle sisteme dahil olmayan insanlara yaklaşımını hatırlatmaktadır. Genellikle çözülemeyen bir soru ortaya çıktığında onu anlamaya çalışmak yerine denklemin dışına çıkarmak daha kolaydır. Bu nedenle yabancılık kavramı yalnızca iki kardeşin topluma uyumsuzluğu olarak değil, toplumun anlamlandıramadığı insanı sürekli başka bir şeye dönüştürmesi üzerinden de yorumlanabilir. Anormal bir insan önce suçlu, sonra cinsel bir nesne, sonra şekillendirilebilecek bir tuhaflık, hatta bir anda fotoğraf çektirilecek birer “ünlü” haline getirilebilir.
Başkalarının bakışı altında ana karakterlerin sürekli yeniden tanımlanmaları, bu yüzden filmin en ilginç taraflarından biri olmaktadır. Ev sahiplerinin onları gözetlemesi, buna karşılık verdiklerinde olayın yine onların aleyhine dönmesi, mahkemede önyargılarla karşılaşmaları ve yeni geldikleri yerde insanların onları birer arzu nesnesine dönüştürmesi aynı bakışın farklı biçimleridir. Orlando Bloom’un karakteri, bu açıdan tilkinin tuhaf bir karşılığı gibi durur. Kızların dünyasına girmesi, onların sevgisini ve ilgisini kabul etmesi, sonrasındaysa bu yakınlığı onlara karşı kullanması… Jung’un hilebaz (trickster) arketipi üzerinden bakıldığında tilki, yerleşmiş düzeni bozup karakterleri bir eşikten geçiren bir figüre dönüşür. Bu yüzden Orlando Bloom’un karakterinin yansıması bir nevi tilkiye benzetilebilir. Üstelik, tilkinin kaybolmasından hemen önce iki kardeş ilk kez gerçekten çatışırlar; biri gitmek isterken diğeri kalmayı savunur. İki bedendeki tek insan ilk kez kendi içinde kavga eder ve tilkinin ardından yeni aşklar ortaya çıkar. Bu nedenle tilkiyi yalnızca aşkın sembolü olarak değil, onların birbirlerinden farklılaşmasını mümkün kılan bir kırılma noktası olarak okumak mümkün.

Bilinmeyenin Çekiciliği
Ne var ki Herzog’un metaforik okumaya karşı mesafesi, filmin en büyük problemini de beraberinde getiriyor. Hayvanların, tünelin, mağaranın, kapının ve kız kardeşlerin tuhaflıklarının tek bir açıklamaya indirgenmemesi, elbette filmin gizem duygusunun korunmasına yardımcı oluyor. Fakat bilinmeyen, her zaman gizem yaratamaz; bazen yalnızca yeterince anlatılmamış olanı ifade eder. Bucking Fastard, karakterlerine büyük bir özgürlük alanı tanırken senaryosunu da aynı ölçüde serbest bırakıyor ve anlam arayışına girmek yerine gitgide kayboluyor. Seyirci zaman zaman bu sivri karakterlerden eğlence çıkarmayı başarsa da, filmle seyirci arasındaki mesafe büyüdükçe karakterlerin yabancılığı da merak uyandırmaktan çıkıp seyirciyi dışarıda bırakan bir duvar haline geliyor.
Belki de Herzog’un asıl ironisi burada ortaya çıkıyor: Film, toplumun anlamlandıramadığı iki kardeşi önce dışlamasını, ardından onları arzu nesnesine ve hayranlık duyulacak bir gösteriye dönüştürmesini anlatıyor. Kendisi de seyirciden bu anlaşılmazlığa hayranlık duymasını bekliyor. İnsan kimi zaman tarif edemediği şeylere hayranlık duyabilir; fakat bu durum, tarif edilemeyen her şeyin derinlikli olacağı anlamına gelmez.
Bucking Fastard’ın karakterleri, hayvanları, tünelleri ve çıkışsızlıkları üzerine pek çok anlam üretmek mümkün. Fakat bu anlamların çoğu, filmin kendisinden ziyade, seyirci üzerinde bıraktığı boşluklardan doğuyor. Herzog’un iki kardeşin dünyasına duyduğu merak, bir süre sonra herkese geçmediği gibi, uzun süre devam eden senkronizasyonları da bir noktadan sonra büyüleyici olmaktan çıkıp sinir bozucu hale geliyor. Sonuçta Bucking Fastard, dünyaya sığmayan insanların masalını anlatırken seyirciyle arasına giderek kapanmayan bir mesafe koyan, yer yer zekice ve eğlenceli fikirler taşımasına rağmen savruk anlatımı nedeniyle bu mesafeyi aşamayan ve sonunda gereksiz bir anlatıya dönüşen bir film olarak akıllarda kalıyor.
Haktan Kaan İçel‘ın diğer yazılarına ulaşmak için buraya tıklayınız.
Daha fazlası için bizi Youtube, X ve Instagram aracılığıyla takip edebilirsiniz.




















Yorumlar