Yazar 
Yo (Love is a Rebellious Bird); Berlin Film Festivali’nin 2026 ana yarışma seçkisinde izleyiciyle buluşan ve hafıza, dostluk, vedaya dair son derece kişisel bir belgesel. Filmin yönetmenliğini Anna Fitch üstlenirken, ortak yönetmen koltuğunda ise Banker White yer alıyor. Film, Berlinale’de Gümüş Ayı – Üstün Sanatsal Katkı (Silver Bear for Outstanding Artistic Contribution) ödülüne layık görülerek festivalin en dikkat çeken yapımlarından biri oldu. Film, daha ilk anlarında izleyiciyi alışılmadık bir sahneyle karşılıyor. Röntgen görüntüleriyle açılan bu sahne, adeta insan bedeninin içinden başlayan bir hatırlama yolculuğunun habercisi.
Belgeselin merkezinde Anna ile Yo arasındaki sıra dışı dostluk yer alıyor. Anna ve Yo ilk kez tanıştıklarında Yo 73, Anna ise 24 yaşındadır. Yıllar sonra Yo’yu kaybeden Anna, bu kaybın ardından arkadaşının evini birebir detaylarla yeniden inşa etmeye başlar. Üstelik bu ev, yaklaşık üçte bir ölçeğinde yapılmıştır; Anna’nın içine girebileceği kadar büyük, ancak aynı zamanda bir hatıranın kırılganlığı kadar küçük. Evin içinde ise Yo’nun kuklası vardır. Bu minyatür ev ve kukla; Yo’nun anılarının, hikâyelerinin ve varlığının yeniden canlandığı bir alan hâline gelir.
Anna’nın bu tuhaf ve dokunaklı “yeniden yaratma” çabası, belgeselin hem görsel dünyasını hem de duygusal merkezini oluşturur. Film ilerledikçe Yo’nun hayatına dair anılar, hikâyeler ve itiraflar bu minyatür mekânın içinde yeniden hayat bulur.
Hafızayı İnşa Etmek
Yo’nun hayatına dair hikâyeler, belgeselin en büyüleyici taraflarından biri. II. Dünya Savaşı sırasında İtalya sınırındaki bir İsviçre kasabasında büyüyen Yo’nun çocukluk anıları, filmde yalnızca sözlü anlatıyla değil; figürler, minyatür mekânlar ve ses tasarımıyla yeniden kuruluyor. Yo anlatırken, Anna’yı aynı mekânları küçük modeller halinde inşa ederken görüyoruz. Ardından kamera bu minyatür evlerin içine giriyor ve hatıraların fiziksel bir forma büründüğüne tanık oluyoruz.
Yo’nun çocukluğuna dair anlatılar bazen sert anılar da içeriyor. Mesela henüz çok küçükken tavuklardan korktuğunu anlatıyor. Bu korkuyu yenmesi için babasının ona gazeteye sarılmış bir ölü tavuk verip annesine götürmesini istediği anı, çocukluk travmasının kısa ama çarpıcı bir örneği olarak filmde yer alıyor. Yo, gazetenin içindekinin tavuk olduğunu fark ettiği anda onu bırakıyor; babası ise tekrar alması gerektiğini söyleyip itiraz ettiğinde ona tokat atıyor. Bu sahne, belgeselin hafıza ve çocukluk kırılganlığına dair en sert anlarından biri.
Küçük yaşta çizime olan ilgisi fark edildiğinde ailesi Yo’yu bir sanat okuluna gönderiyor. Yo, hayatında ilk kez orada “kendisi gibi insanlarla” bir araya geldiğini ve ilk kez gerçekten kabul edildiğini hissettiğini söylüyor. Bu anlatı, belgeselin kimlik ve aidiyet üzerine kurduğu duygusal damarını güçlendiriyor. Anna’nın Yo’nun anılarını yaşatmak için yaptığı işler ise filmin görsel dünyasını oluşturan en yaratıcı unsurlar. Yo’nun yaşadığı evi, mahalleyi ve odaları büyük bir titizlikle yeniden inşa ediyor. İçerideki nesnelerin çoğunu birebir kopyalıyor; ancak Yo’nun hoşuna gideceğini düşündüğü küçük eklemeler de yapıyor: ikinci el bir çay bardağı, taze çiçekler ve limon figürleri gibi.
Filmde Yo’nun çocuklarının, kardeşlerinin ve arkadaşlarının bu minyatür evi ilk kez gördükleri anlar var. Yüzlerinde beliren gülümseme, belgeselin en sıcak anlarından biri. Anna bununla da yetinmiyor, Yo’nun neredeyse birebir kopyası olan bir kukla da yapıyor. Bazı sahnelerde Yo’nun sesini dinledikten hemen sonra bu kuklanın hareket ettiğini görüyoruz. Sanki Yo, anılar aracılığıyla onu kısa süreliğine yeniden hayata dönüyor.
Veda Etmek ve Bir Hayatı Hatırlamak
Film ilerledikçe Yo’nun hayatına dair başka parçalar da ortaya çıkıyor. Bir araba yolculuğu sırasında Yo geçmiş aşklarından bahsediyor. 43 yaşındayken kendisinden 18 yaş küçük sevgilisiyle yaşadığı ilişkiyi büyük bir mutlulukla anlatıyor. Uzun bir yolculuğa çıkacağını söylediğinde sevgilisinin “Ben de seninle geliyorum.” diyerek onu yalnız bırakmadığını anlatması, Yo’nun hayatı nasıl tutkuyla yaşadığını gösteren anlardan biri. Anna bir noktada Yo’ya hayatında bir pişmanlığı olup olmadığını soruyor. Yo önce “hayır” cevabını diyor. Sonra kısa bir duraksamanın ardından eşine söylediği bazı yalanlar için pişman olduğunu ekliyor. Bu küçük itiraf, Yo’nun karakterine beklenmedik bir kırılganlık katıyor.
Belgeselin en dokunaklı kısımlarından bazıları, Yo’nun hastaneye kaldırıldığı sahnelerde yaşanıyor. Yo’nun kızı, Anna’yı arayıp onu hastaneye çağırıyor. Anna ise henüz buna hazır olmadığını söylüyor. Bir noktada hastane odasının penceresinden Yo’yu kamerayla çektiği bir an var, Yo pencereden Anna’ya el sallıyor. Bu sahne, şüphesiz belgeselin en iç acıtan anlarından biri. Yo’nun Anna‘nın küçük kızıyla geçirdiği anlar da filmin güçlü görüntülerinden bazılarını oluşturuyor. Yo’nun yaşlı, hayatın içinden geçmiş ellerinin, yeni yeni büyümeye başlayan minik ellere dokunduğu anlar, zamanın iki ucunu aynı karede buluşturuyor.
Belgeselin finali ise kuşaklar arasında kurulan görünmez bağlara dokunuyor. Filmin son bölümünde Anna’nın kızını büyümüş bir halde görüyoruz. Yo’ya bir mektup yazmış, altına da küçük bir şiir eklemiş. Anna’nın inşa ettiği minyatür evin girişinde küçük bir posta kutusu var. Anna, kızına mektubu Yo’ya göndermek isteyip istemediğini soruyor. Kız mektubu katlıyor ve kapının önündeki posta kutusuna bırakıyor. Bu küçük jest, film boyunca anlatılan her şeyi sessizce özetliyor: Bir insanın hayatı sona erse bile, hikâyeleri başka kuşakların içinde yaşamaya devam edebiliyor.
Hüseyin Çakır‘ın diğer yazılarına ulaşmak için buraya tıklayınız.
Daha fazlası için bizi Youtube, Twitter ve Instagram aracılığıyla takip edebilirsiniz.
Yorumlar