10
YAZARIN PUANI

Yönetmen Reed Van Dyk, ilk uzun metrajı Atonement ile karşımıza çıkıyor. Irak’ın işgali sırasında bir Amerikan askeriyle Iraklı ailenin arasında yaşanan acı verici olaya odaklanan yapım prömiyerini 79. Cannes Film Festivali kapsamında gerçekleştirdi. Filmin oyuncu kadrosunda Boyd Holbrook, Hiam Abbass, Kenneth Branagh ve Gheed Saleh yer alıyor.

10
YAZARIN PUANI

Bir yüzleşme ne zaman sahicidir? Suçlu, “yüzleşme” kisvesi altında kendisini aklamak için bir alan arıyorsa yüzleştiklerimiz bunun neresindedir? Yıllar geçer, tarih sayfaları birer birer açılır ve kapanır. Amerika’nın kendi vicdanıyla yaşadığı muhasebe hiçbir zaman bitmez. Tarih kitabına halkların acısını kazımaya alışkın bir zihniyet için ne yazık ki henüz yazılmamış sonsuz sayıda sayfa vardır. Bu zihniyetin gücü yalnızca askeri ve ekonomik üstünlüğüyle sınırlı değildir. Kendi anlatısını küreselleştirme ve onu evrensel olarak görünür kılma çabası emperyalist iktidarların başta gelen ideolojik aparatlarındandır. Kültür başta olmak üzere medya ve sinema gibi mecralar bu emperyalist iktidarın ideolojik araçlarıdır.
Bu yüzdendir ki Amerikan sineması da içerisindeki etkenleriyle birlikte kitleleri yönetme açısından bir çeşit silah gibidir. Hacmi, nüfuzu ve tahakkümüyle kendi militarist perspektifini duygusal çatışma üzerinden çeşitli eserlere iliştirir. Bunlar yalnızca Amerika’nın değil diğer emperyalist devletlerin de faydalandığı propaganda şekilleridir. İçerisinde acı vardır, o sırada “düşman” ülkenin vatandaşlarıyla bir empati kurulduğu zannedilir. Fakat duygusal manipülasyondan öte bir şey yer almaz bu bilinçteki filmlerin antagonizmasında. Metinde geçen tüm kelimelerinin arkasında belirenler Amerikan zihniyetinin kalıplaşmış izleridir. Süre ilerledikçe de başta beliren empati Amerikan vicdanını aklamanın kaynağı olur. Kayıp bir savaş olarak lanse edilen Kore Savaşı’nda, “Bir daha asla.” klişesinin yeniden ortaya atıldığı Vietnam’da, oradan kalan sendromun yenildiğinin söylendiği Körfez Savaşı’nda, Irak’ta, Afganistan’da, Soğuk Savaş’ta, bugün ise İran ve Filistin’de yaşananlar, tükenmek bilmeyen kontrol mekanizmasının durmaksızın hükmetme ve yok etme arayışının sıralanmış duraklarıdır.

Yönetmen Reed Van Dyk, Atonement ile soykırıma alışmış bir zihniyetin unutmaya yüz tuttuğu eski durağına uğrar; Irak’ın işgaline. Şaşırtıcı değildir ki, gerçek bir hikâyeden uyarlandığını gördüğümüz bu anlatıda Lou adındaki Amerikalı asker 2003 yılında yaşanan anlık bir kararla Iraklı bir ailenin trajik felaketine neden olur. Ülkesine geri döndüğünde yıllarca bu acı felaketin suçluluğunu yaşar. Gazeteci Michael Reid’in yardımıyla Amerika’ya taşınan ailenin hayatta kalan üyeleriyle yüzleşmek ister. Amerika yine kendisiyle yüzleşirken biz izleyiciler de samimiyeti olmayan bu rahatsız edici propagandaya maruz kalırız.

Atonement Film İncelemesi Arakat Mag Filmekimi Başka Sinema 2026 Reed Van Dyk Boyd Holbrook Kenneth Branagh Hiam Abbass

Failin Talihsizliği

Propaganda eserlerin çoğunluğunun ana ekseninde yaratıcı tarafından manipüle edilmiş bir gerçek hikâye yatar. Reed Van Dyk’ın hikayesi de böyle haliyle. Temel nedeni ise Amerikan askerinin ne kadar zorlandığına, acı çektiğine yönelik dikte edici referansları.  Atonement, Amerikalı savaş muhabiri Dexter Filkins’in The New Yorker dergisinde yayımlanan Atonement adlı makalesine dayanıyor. Iraklı bir ailenin üç üyesinin kurşunların hedefi olmasıyla hayatını kaybettiği acı verici hikâyede bir neslin erkek bireyleri yok olmuştur.

Kayıpların sorumlusu olan Lou D’Alessandro döndüğü ülkesinde yaşanan olaya dair travmalarıyla boğuşur. Film motivasyonunu, hedefini ve ilkesini daha ilk dakikalardaki savaş sahnelerinin kurgusuyla belli eder. Coğrafyanın savaş iklimine oldukça steril bir bakış sunarak başlayan anlatı, yaşanan trajediye dek bize organize şekilde hareket eden Amerikan askerlerini gösterir. Vahim durumun ardından ailenin büyüğü olan Mariam, ateş altındaki arabada bulunan kan bulanmış beyaz bebek önlüğünü askerlerin ateşi kesmesi niyetiyle sallar. Önlüğü görüp bebeği öldürdüğünü düşünen Amerikan askeri tiyatral bir kriz yaşar. Sahnenin etiketi hiç yaşanmamış bir durumun ilk kez yaşanması gibidir. Oysaki Amerika’nın işgal ettiği coğrafyalar için bu durum binlerce kez yaşanmış acı bir rutindir. Askerlerin toplu mizansenleriyle birlikte karakterin verdiği reaksiyon ve duygusal olarak çiğliği ekranda eğreti bir kıvamda belirginleşir.

Bu açılışın ardından film Lou’nun iç dünyasına, travma sonrası stres bozukluğu yaşamasına ve cinsel hayatında yaşadığı kayda değer sorunlara (?) tanıklık ettirir. Reed Van Dyk, 118 dakikadan oluşan kurgusunun büyük çoğunluğunu Lou’nun muzdarip olduğu krizlere, uyuşturucu bağımlılığına ve gündelik yaşamını bozan yansımalara adar. Filmin sonunda Iraklı aileyle yaşanan görüşme yalnızca bir vicdan rahatlatma sekansından ibarettir. Ailenin filmdeki görevi neredeyse bir çeşit terapi seansıyla sınırlıdır. Metin hiçbir noktada Lou’ya karşı öfke duymamızı istemez. Bunun için kendi matematiğini yapar. Finalinde bile seviyeli düzeydeki yutkunma veyahut bakışlarla dillendirir odadaki yas duygusunu. Karakter bir noktada aileye Amerikan hukukunu Irak’la kıyaslar şekilde bir tavsiyede de bulunur. Bu absürt kısım Amerikan narsizminin günah çıkarırken bile yüzünü maskeleyemediği bir anekdottur. Ahlaki çerçevede otoriteyi kontrol etme arzusuyla şekillenen metin mağdura üstten bakmanın dışında öteki bir perspektif sunmaz. Lou’nun yaşadığı krizler, hissettiği pişmanlıklar yaşanan bu acı verici savaş suçunun yalnızca bir ülkenin hegemonya arzusundan kaynaklandığını öteler. Bireysel düzeye inmiş amansız bir talihsizliğe tanıklık etmemiz istenir.

Atonement Film İncelemesi Arakat Mag Filmekimi Başka Sinema 2026 Reed Van Dyk Boyd Holbrook Kenneth Branagh Hiam Abbass

Amerika’nın Görünmez Kefareti

Atonement’ın politik olarak sayısız problemlerinden birisi anlatmak istediği hikayedeki özneleri bir figüran olarak son sahnede dramatik bir etki yaratmak için kullanması. Orijinal hikâyenin temelinde aile fertleri açısından onları tekrardan öldürmek için geldiği düşünülen bir asker için hazırlanan bu sekans gerçekle ilişkili birebir diyaloglar barındırsa da tamamen tiyatral bir performans sunmanın peşinde şekilleniyor. Üstelik Lou’nun ısrarla aileyle yüzleşmek istemesi de her ne kadar ailenin onayı gözetilse de böylesine hassas bir durum için biraz zorlayıcı bir tutum olarak gözüküyor. Lou, pasif dayatmacı bir tutumla tıpkı kendi idealleri uğruna Irak’ı işgal eden Amerikan dış politikası gibi hareket ediyor. Karakter ailenin zorluklarla yeniden oluşturduğu alanına ziyarette bulunmak için her yolu deniyor. Bunu kendi geleceği için aşamayacağı bir eşik olarak görüyor. Oysa karşısında duran ailenin hayal kurabileceği insanlar bile bulunmuyor yanlarında. Lou, insanların kabullenişi samimi veyahut samimi olmasın yalnızca kendi vicdan muhakemesini tatmin etme dürtüsündeymiş gibi gerçekleştiriyor bu ziyaretini.

Atonement, Mariam’ın ne hissettiği neler yaşadığını bize yansıtmanın dışında tüm enerjisini de Lou’nun içsel çıkmazlarına bu yüzden adıyor. Mağdur sadece bir nesneden ibaret kalırken Amerikan askerinin vicdanını sorguladığı bir araç olarak resmediliyor. Amerika yine kendi kendini affederken bizler de Iraklı ailenin acısını paylaşmaya çalışırken buluyoruz kendimizi.

Bu tercihler, metnin failin duygusal manipülasyonu ve döktüğü gözyaşları üzerinden elde edilmek istenilen ahlaki üstünlüğü vurgulama arzusundan kaynaklanıyor. Bir aileyi yok eden failin pişmanlığını anlatmayı planlamak bir eseri doğrudan savaş karşıtı yapmıyor. Aksine özneyi kenara itip yaşanan dramatik acının temel nedeni sorgulanmadıkça savaşın ve askerin cephedeki olası psikolojisine karşı bir minnet temennisi gibi gözüküyor. Jeopolitik kararlarla başlayan bir işgalin sonucunda yaşananlar ufak bir kaza üzerinden tümevarım yaşıyor. Zira, Atonoment failin bir saniyelik kararını anlattığı kadar özneyle bir saniye bile empati kurmaya çabalamıyor. Anlatı Irak Savaşı gibi milyonlarca insanın hayatını tamamıyla etkileyen bir tahakküm sarmalını anlık yanlış bir kararla birlikte sunuyor. Bu tutum da travmatize olmuş Amerikan askeri anlatısıyla birlikte olayların politik iklimini azaltmayı hedefliyor. Amerikan sineması militarist bakış açısının özelinde sıkça yer verdiği, travmalarının buhranındaki kahraman anlatısını bir kez daha yineliyor. Asıl kurbanların yasını değil de buna neden olanların yasını yanlı bir perspektifle ele alıp kanlı devlet politikalarını sorgulamamıza engel oluyor.

Atonement, gamsız bir suçlunun aynada kendisiyle konuşmasından farklı bir örneğe benzemiyor. Üzerine bastığımız yerkürenin içerisinde belki de her şeyden fazla acı yer alırken bu acıya neden olanlar kendi propagandalarını umarsızca anlatmaya devam ediyor. Kefareti her daim mağdurlar ararken, onun yükünü yalnızca bu kefaretin sebebi olanlar taşımıyor.


Ahmet Duvan‘ın diğer yazılarına ulaşmak için buraya tıklayınız.

Daha fazlası için bizi Youtube, X ve Instagram aracılığıyla takip edebilirsiniz.

The Electric Kiss: Davetsiz Yazgı

Parallel Tales: Hikâyenin Sahibi Kim?

Ahmet Duvan
Psikoloji bölümü mezunu. Sinema üzerine blog yazarı. Film eleştirmeni.

Below: Buzdağının Görünmeyen Kısmı

önceki yazı

Father Joe: Günah, Kefaret ve Biraz Barut

sonraki yazı

Yorumlar

Leave a reply

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Bunlar da ilginizi çekebilir