Yazar Bir annenin, ailesini ayakta tutabilmek için verdiği mücadele, hangi noktada vicdanıyla karşı karşıya gelmesine neden olur? Yönetmen Büşra Bülbül, ilk uzun metraj filmi Bir Anne Hakkında ile karaciğer nakli bekleyen eşini hayatta tutmaya çalışan üç çocuk annesi Sibel’in hikâyesini merkeze alırken yoksulluk, sınıfsal eşitsizlik, toplumsal tahammülsüzlük ve ahlaki çıkmazlar üzerine de düşünmeye davet ediyor. Daha önce çektiği Çamaşır Suyu adlı kısa filmiyle tematik ve karakterler açısından bağlar taşıyan yapım, bir kadının çaresizliğini yalnızca bireysel bir trajedi olarak değil, içinde yaşadığı toplumsal koşulların bir sonucu olarak ele alıyor.
Sevda Erginci’nin hayat verdiği Sibel’in sessiz mücadelesi, kızı Songül’ün erken yaşta üstlenmek zorunda kaldığı sorumluluklar ve gündelik hayatın içinde giderek belirginleşen sınıfsal ayrımlar, filmin anlatısını şekillendiren başlıca unsurlar arasında yer alıyor. Görsel tercihleri, sembolik anlatımı ve Casta Diva ile kurduğu müzikal döngüyle de dikkat çeken film, yer yer tartışmaya açık dramatik tercihlerine rağmen umudun en zorlu koşullarda dahi varlığını sürdürebileceği fikrinin izini sürüyor.
Arakat Mag için gerçekleştirdiğimiz bu röportajda Büşra Bülbül ile Çamaşır Suyu ve Bir Anne Hakkında arasındaki bağlantıdan Sibel’in vicdani çatışmalarına, Songül karakteri üzerinden çocukluğun erken kaybından filmin sınıfsal eleştirisine, görsel sembollerinden umutla şekillenen finaline kadar pek çok konuyu konuştuk.
Bir Kısa Filmden Vicdanın Sınırlarına
Daha önce izleme fırsatı bulduğum Çamaşır Suyu adlı kısa filminizle Bir Anne Hakkında arasında tematik ve karakterler açısından bazı benzerlikler dikkatimi çekti. Hatta karakter isimlerinin de aynı olduğunu görüyoruz. İki film arasında bilinçli bir bağ var mı? Bir Anne Hakkında, önceki kısa filminizin genişletilmiş bir hikâyesi olarak mı ortaya çıktı?
Büşra Bülbül: Evet, iki film arasında bilinçli bir bağ kurduk. Çamaşır Suyu, aslında Bir Anne Hakkında’nın dünyasına açılan ilk kapıydı; bu yüzden aynı karakter isimlerini kullanmamız da tesadüf değil. Uzun metrajda bu karakterleri çok daha derinlemesine işleme; onların geçmişlerine, ilişkilerine ve içinde bulundukları toplumsal koşullara yakından bakma imkânı buldum. Kısacası, kısa filmde araladığımız o meseleler, uzun metrajda çok daha geniş bir insani ve toplumsal hikâyeye dönüştü.
Sibel, yaşadığı büyük sıkıntılara rağmen çevresine karşı çoğunlukla sakin ve kontrollü kalmaya çalışan bir karakter. Ancak bu sakinliğin altında oldukça yoğun bir içsel çatışma hissediyoruz. Sibel’in duygularını büyük tepkilerden ziyade sessizlikler, bakışlar ve gündelik davranışlar üzerinden anlatmayı tercih ettiniz. Karakterin iç dünyasını bu kadar minimal bir anlatımla kurarken nasıl bir yol izlediniz?
Büşra Bülbül: Sibel’in yaşadığı şeyleri yüksek sesle anlatan bir karakter olmasını istemedim. Çünkü bazen insanın yaşadığı acı, kelimelerin taşıyabileceğinden çok daha büyüktür. Sibel de hayatın bütün yükünü omuzlarında taşımasına rağmen bunu çevresine çok fazla yansıtmamaya çalışan bir kadın. Onun iç dünyasını anlatırken bakışlarına, duraksamalarına, gündelik hayatın içindeki küçük hareketlerine odaklandım. Benim için sinemada her duygunun söylenmesi gerekmiyor. Bazen bir bakış, uzun bir diyalogdan çok daha fazlasını anlatabilir. Seyircinin karakterin duygusunu kendisinin keşfetmesini, onunla birlikte susmasını ve hissetmesini istedim. Sibel’in sessizliği aslında onun en güçlü anlatım biçimlerinden biri.
Sibel’in eşini hayatta tutabilmek için sütüne su katmaya başlaması, filmin en önemli ahlaki çıkmazlarından birini oluşturuyor. Başlangıçta yanlış olduğunu bildiği bir davranışın zamanla hayatının parçası hâline gelmesini izliyoruz. Sizce insanın ahlaki sınırları içinde bulunduğu koşullara göre değişebilir mi? Sibel’i yazarken seyircinin onu yargılamasıyla anlaması arasındaki dengeyi nasıl kurdunuz?
Büşra Bülbül: Sibel’in yaptığı şeyin doğru olduğunu söyleyemeyiz; ancak asıl mesele onu yalnızca davranışı üzerinden yargılamak değil, çaresizliğini görebilmek. Hayat insanı bazen hiç düşünmediği kararların eşiğine getiriyor. Seyircinin, yapılanın yanlışlığını görürken kendini onun yerine koymasını; kolayca yargılamak yerine onu anlamaya yaklaşmasını istedim.
Dayanışmanın Kaybolduğu Bir Dünyada Büyümek
Filmde Songül’ün yalnızca bir çocuk karakter olmadığını, annesinin yükünü paylaşan ve kardeşlerinin sorumluluğunu üstlenen küçük bir anneye dönüştüğünü görüyoruz. Özellikle annesiyle birlikte süt satmaya çıktığı sahnede bu ilişki çok samimi bir şekilde yansıyor. Songül üzerinden çocukların erken yaşta yetişkin sorumlulukları üstlenmesini ve annelik kavramını yeniden düşünmek istediniz mi?
Büşra Bülbül: Evet, Songül benim için hikâyenin en önemli karakterlerinden biri. Burada, çocukluğunu yaşaması gereken bir kız çocuğunun, hayatın zorlu koşulları nedeniyle annesinin yükünü paylaşmak zorunda kalışını görüyoruz. Songül bir yandan hâlâ bir çocuk ama diğer yandan annesinin en büyük destekçisi; kardeşlerinin sorumluluğunu alıyor ve zaman zaman annesiyle aynı hayat mücadelesinin içine giriyor. Bazen bir çocuk da annesinin hayatında dayanabileceği en güçlü omuza dönüşebiliyor. Elbette bu durumun onun çocukluğundan neler eksilttiğini de unutmamak gerekiyor. Songül üzerinden, çocukluğunu yaşayamadan yetişkin sorumluluklarıyla tanışan, erken büyümek zorunda bırakılmış çocuklara bakmak istedim
Hastane, apartman ve otobüs sahnelerinde insanların birbirlerine karşı giderek artan tahammülsüzlüğünü görüyoruz. Özellikle Sibel’in süt satmak için gittiği apartmanda maruz kaldığı aşağılayıcı tavırlar, sınıfsal ayrımı oldukça görünür kılıyor. Günümüz toplumundaki bu gerginlik ve insan ilişkilerindeki duyarsızlık, hikâyeyi oluştururken özellikle üzerinde durduğunuz meselelerden miydi?
Büşra Bülbül: Kesinlikle. Bir Anne Hakkında yalnızca bir ailenin yaşadığı zorlukları anlatan bir film değil; aynı zamanda içinde yaşadığımız toplumun insan ilişkilerine, sınıfsal ayrımlara ve giderek görünmez hâle gelen dayanışma duygusuna da bakıyor. Sibel’in süt satmak için gittiği apartmanda karşılaştığı tavırlar, toplumdaki o görünmez sınırları görünür kılıyor. İnsanların birbirine nasıl davrandığı, karşısındakinin hangi koşullarda yaşadığını bilmeden nasıl kolayca yargıladığı özellikle üzerinde durmak istediğim bir meseleydi. Bence yoksulluk yalnızca maddi imkânsızlıklarla sınırlı değil; insanın maruz kaldığı muameleyle, değersiz hissettirilmesiyle ve toplumun dışına itilmesiyle de ilgili. Filmdeki bu karşılaşmalar üzerinden seyirciye şu soruyu sormak istedim: Bir insanın yaşadığı zorluğu görmemek ve onu yok saymak da bir tür toplumsal duyarsızlık değil midir?
Apartman sahnesindeki güvenliğin davranışları, verilmek istenen toplumsal mesajı oldukça sert bir noktaya taşıyor. Ancak bazı anlarda bu anlatımın gerçekçilikten uzaklaşarak biraz abartılı bir hâl aldığını da düşündüm. Gerçek hayattaki toplumsal sorunları sinemaya aktarırken doğallık ile dramatik etki arasındaki dengeyi nasıl kuruyorsunuz?
Büşra Bülbül: Benim için önemli olan, anlatmak istediğim meselenin seyircide karşılık bulması. Sinemada gerçekliği birebir aktarmak kadar, o gerçekliğin insanda yarattığı duyguyu da görünür kılmak gerekiyor. Filmdeki bazı karşılaşmalar ve karakterlerin davranışları seyirciye sert ya da abartılı gelebilir. Ancak toplumsal hayatta bazen insanın karşısına çıkan tavırlar, kurmacada yazıldığında bile inanılması güç olabiliyor. Ben bu sahneleri oluştururken meselenin yalnızca bireysel davranışlar olmadığını, o davranışların arkasındaki toplumsal bakışı da görünür kılmayı önemsedim. Elbette sinemada dramatik etkiyi kurarken bir ölçü gözetmek gerekiyor. Benim önceliğim seyirciye bir mesajı doğrudan anlatmak değil, onu karakterlerin yaşadığı dünyanın içine sokmak ve kendi değerlendirmesini yapabileceği bir alan açmak.
Karanlığın İçinden Yeşeren Umut
Filmde evin içindeki yeşil tonlar, geniş açılar ve zaman zaman evi dışarıdan gözlemleyen bir güvenlik kamerasını andıran kadrajlar dikkat çekiyor. Bunun yanında akvaryumun çatlaması ve kırılması gibi sembolik anlatım tercihleri de var. Görsel dünyayı oluştururken renklerin, mekânın ve nesnelerin hikâyenin psikolojik boyutunu taşımasını nasıl tasarladınız?
Büşra Bülbül: Filmin görsel dünyasını oluştururken mekânların ve nesnelerin de karakterler kadar hikâye anlatmasını istedim. Çünkü benim için bir ev yalnızca karakterlerin yaşadığı yer değil; onların ruh hâlini, sıkışmışlıklarını ve ilişkilerini yansıtan bir alan. Evde kullandığımız renkler, dar açılar ve zaman zaman güvenlik kamerasını andıran kadrajlar, karakterlerin hayatını dışarıdan gözlemleyen bir bakış oluşturuyor. Seyircinin kimi zaman karakterlere yaklaşmasını, kimi zaman da onları bir mesafeden izlemesini istedim. Kullandığımız nesnelerin yalnızca dekor olarak kalmasını istemedim. Bazen bir nesnenin başına gelen şey, karakterlerin iç dünyasında yaşananları sözcük kullanmadan anlatabilir.
Filmin finalinde Yılmaz’ın inşaat işçiliğiyle ilişkilendirdiğimiz sarı baretin içinden yeşeren çiçek, hikâyenin bütün karanlığına rağmen güçlü bir umut duygusu yaratıyor. Üstelik Yılmaz’ın akıbetini kesin bir sonuca bağlamıyorsunuz. Bu finali nasıl düşünmeliyiz? Baret ve çiçek sizin için kayıp, yeniden doğuş ve umut açısından ne ifade ediyor?
Büşra Bülbül: Sarı baret, benim için öncelikle işçi sınıfını, emeği ve alın terini temsil ediyor. Hayatını çalışarak, üreterek ve mücadele ederek sürdüren insanların sembolü. Bu baretin içinden bir çiçeğin yeşermesi ise bilinçli bir karşıtlık taşıyor. Bir tarafta emeğin, mücadelenin ve hayatın zorlu koşulları; diğer tarafta bütün bu zorlukların içinden doğan umut…
Filmin Casta Diva ile başlayıp aynı parçayla sona ermesi oldukça anlamlı bir tercih. Parçanın huzur ve sükûnet çağrıştıran yapısıyla Sibel’in iç dünyasındaki acı ve çaresizlik arasında bir karşıtlık hissediyoruz. Filmin müzikal dünyasını oluştururken neden özellikle bu eseri tercih ettiniz? Başlangıç ve final arasında müzik aracılığıyla nasıl bir bağ kurmak istediniz?
Büşra Bülbül: Casta Diva’nın huzur ve sakinlik arayan yapısıyla Sibel’in yaşadığı çaresizlik arasında bilinçli bir zıtlık kurmak istedim. Sibel’in film boyunca aradığı şey de aslında yalnızca bir avuç huzur, barış ve sakinlikti. İçindeki büyük fırtınayı, o sessizliğin içinde kopan trajediyi ancak böylesine güçlü bir opera eseri anlatabilirdi diye düşündüm. Müziğin filmdeki yolculuğu da bu yüzden önemli: Film Casta Diva ile başlıyor ve aynı eserle sona eriyor. Ancak finalde bu müziğe yüklenen anlam farklılaşıyor. Sibel’in aradığı huzura farklı bir biçimde yaklaştığı o anda eserin yeniden duyulmasıyla bir döngü kurmak ve karakterin dönüştüğü yeri hissettirmek istedim.
Bir Anne Hakkında ilk uzun metraj filminiz. Bir kısa filmden uzun metraja geçerken anlatı kurma, karakterleri derinleştirme ve yönetmenlik açısından nasıl bir değişim yaşadınız? Bundan sonraki projelerinizde de benzer toplumsal meseleler ve kadın karakterler üzerinden hikâyeler anlatmayı düşünüyor musunuz?
Büşra Bülbül: Bir Anne Hakkında benim için hem yeni bir anlatım alanı hem de önemli bir deneyimdi. Kısa filmde daha sınırlı bir zaman içerisinde hikâyeyi kurarken, uzun metrajda karakterleri daha yakından tanıma, onların iç dünyalarını ve yaşadıkları dönüşümleri daha derinlikli anlatma fırsatı buldum. Bundan sonraki projelerimde de insanı merkeze alan hikâyeler anlatmak istiyorum. Özellikle kadınların, ailelerin ve toplumun görünmeyen tarafında kalan insanların hikâyeleri beni ilgilendiriyor. Benim için sinema, çoğu zaman görmezden gelinen hayatlara bakabilmek ve onların sesini duyurabilmek demek. Bu nedenle toplumsal meselelerden uzaklaşmadan, insanın iç dünyasına dokunan, seyircide soru işaretleri ve duygular bırakan hikâyeler anlatmaya devam etmek istiyorum.
Hüseyin Çakır‘ın diğer yazılarına ulaşmak için buraya tıklayınız.
Daha fazlası için bizi Youtube, X ve Instagram aracılığıyla takip edebilirsiniz.
Yorumlar