İsveçli-Fransız yönetmen Angelica Ruffier, ilk uzun metrajı La belle année ile hem kişisel hafızanın izini süren hem de belgesel ile kurmaca arasındaki sınırları bilinçli olarak muğlaklaştıran bir anlatı kuruyor. Dünya prömiyerini 55. Uluslararası Rotterdam Film Festivali’nde gerçekleştiren ve Jüri Özel Ödülü’ne uzanan film, yönetmenin kendi hayatından beslenen otobiyografik bir hikâyeyi; arzu, yas ve hatırlama biçimleri etrafında yeniden kuruyor. Babasının kaybının ardından çocukluk evine dönen Angelica’nın geçmişle kurduğu ilişki, yalnızca bir hatırlama eylemi değil; aynı zamanda bastırılmış duyguların, eski arzuların ve kırılgan bir benlik inşasının yeniden yüzeye çıkışı olarak beliriyor.
Ruffier’nin filmi üzerine düşündükçe, anlatının yalnızca kişisel bir hikâye anlatmakla kalmadığını; hafızanın nasıl çalıştığını, zamanın duygular üzerindeki etkisini ve geçmiş ile bugün arasında kurulan görünmez bağları araştırdığını söylemek mümkün. Bu doğrultuda gerçekleştirdiğimiz röportajda; yönetmenin günlük formuna olan ilgisini, kendisini doğrudan anlatının merkezine yerleştirme kararını ve belgesel estetiğini içsel bir anlatıyla nasıl dönüştürdüğünü konuştuk. La belle année’nin iç dünyaya açılan bu kırılgan ve şiirsel yapısını, Ruffier’nin kendi üretim süreci üzerinden anlamaya çalıştık.
Hafızanın Kaynağı: Günlükler, Yas ve Arzunun Kesişimi
İlk uzun metrajınız olan La belle année, kişisel hayatınızdan esinlendiğiniz bir belgesel. Düşününce, genellikle sanatçıların ilk üretimleri için ifade edilen “İlk eserler sanatçıdan kişisel izler barındırır.” söylemi geliyor akıllara. Arzularınıza, hayallerinize ve çocukluğunuza dair içsel bir hikâyeyi belgesel nitelikleriyle aktarma fikri sizin açınızdan nasıl gelişti?
Angelica Ruffier: Belgesel alanında çalışıyordum ve daha önce kendi deneyimlerimi kullanarak iki kısa film yönetmiştim. Bu filmde ise, kendimi doğrudan bir karakter olarak konumlandırma isteği duydum; çünkü insanın kendisini bir karakter olarak kullanmasının daha dürüst ve doğrudan bir anlatım sağladığına inanıyorum.
La belle année için başlangıçta, Bayan B.’ye duyduğum hislerin hayatımı nasıl şekillendirdiğine dair bir film yapma arzusu vardı, ancak projenin ilk aşamalarında somut bir çıkış noktam yoktu; araştırmamı temellendirebileceğim herhangi bir belge de bulunmuyordu.
Babamın vefatının ardından, onun evinde gençlik günlüklerimi buldum ve bu sayede 16 yaşındaki duygularıma, Bayan B.’nin sözlerine yeniden erişim sağladım. Bu duygular, babamın kaybından sonra yaşadığım yoğun kayıp ve kabulleniş hissiyle iç içe geçti.
Filminizde, hayatınızdaki kişilerin kendilerini yeniden canlandırdığını görüyoruz. Tüm üretim sürecinin başında bulunduğunuz, kendinizi de oynadığınız bu eserin içerisinde yer almak sizin için nasıl bir deneyimdi?
Angelica Ruffier: Onların kendilerini yeniden canlandırdıklarını söylemezdim; benim için hepsi belgesel ortamında yer alan belgesel ögeleri. Yeniden canlandırma yapan tek kişi benim ve ben de yalnızca tek başınayken yaptığın, yapmaya cesaret edebildiğin ya da ancak yalnız kaldığında alan bulabildiğin anları canlandırıyorum.
Elbette aynı anda hem yönetmen olup bir ekiple ilgilenmek, çekimleri planlamak hem de filmin öznesi olarak gerçek hayatta bazı durumların içinden geçmek belli zorluklar içeriyordu. Bunun işe yaramasını sağlayan şey, ekibime duyduğum güven ve onların profesyonelliği ile kardeşimin anlayışı ve bizim için zor bir dönemde bu filmi yapmama izin verme isteğiydi.
Önceki kısa filminiz Stranger’da (2020) Rusya’nın kuzeybatısındaki Arkhangelsk şehrinde geçirdiğiniz günleri günlük formunda ele alıyordunuz. La belle année’a baktığımızda benzer şekilde günlüklerin araladığı bir yolculuğa çıkıyoruz. Bu doğrultuda gündelik olarak kaydedilen kişisel materyallerin sinemanızı beslediğini söyleyebilir miyiz?
Angelica Ruffier: Evet, günlük formu beni son derece etkiliyor; çünkü hem yaşanan deneyimin “şimdi”liğini hem de ona dair düşünsel bir yansıtmayı aynı anda barındırıyor.
Geçmiş ile Şimdi Arasında Kurulan Bağ
Kimileri zamanın daima en iyi çözüm yolunu bulduğunu söyler. Filminize bu çerçevede baktığımızda zamanın varlığı oldukça önemli bir boyutta. Angelica, babasının yasını yaşarken zihnin derinliklerinde saklanan bir başka dürtünün kapısını aralıyor. Her iki aşama arasında zamanın gizlice ördüğü bir bağ var sanki. Zaman kavramının hikayenizdeki konumu hakkında ne düşünüyorsunuz?
Angelica Ruffier: Bu bağlantı — başlangıçta bir sezgi olan şey — çekimleri ve kurgusu 3 yıla yayılan, çekim ve kurgu arasında defalarca gidip gelinen filmin gelişim süreci boyunca giderek daha da belirginleşti.
Bu zamana sahip olmak ve özellikle kurgucumla birlikte geçirdiğimiz yaklaşık 30 haftalık kurgu süreci, benim ve kurgucum Anna Eborn’un gençlik ile yetişkinlik arasındaki bu geçişleri bulmamızı sağladı. Günlüklerde yazılı olan sözlerle yetişkin hayatımdaki güncel olaylar arasındaki geçişleri…
Kurgumuzu bir patchwork (kırkyama) olarak adlandırıyoruz. Zira, yavaş yavaş yerine oturan ve bütün içinde anlam kazanan parçalar buluyorsunuz.
Film boyunca ardına kadar açılmış pencerelere ve uğultulu rüzgâr kullanımlarına tanıklık ediyoruz. Angelica’nın hislerini vurgulamaya yardımcı olan bu sahnelerin arasında şarap eşliğinde rüzgârı izlediği bir sahne de var. Bu sekans, bana karakterin çocukluğunun geçtiği evde geçmişin sesini günümüzün yalnızlığıyla hatırlaması gibi gelmişti. Filminizdeki tekrarlayan bu imgeler sizin için ne ifade ediyor?
Angelica Ruffier: Bu sahnedeki duyguyu çok iyi tarif etmişsiniz; Angelica orada otururken, masada onunla birlikte oturan görünmez birine — muhtemelen eski öğretmenine — kadeh kaldırıyor. İçinde bir ışık yanmış gibi; oyunbaz ve arzu dolu bir hâl. Eve temiz hava dolsun diye tüm pencereleri açmış.
Film yapımında sembollerle çok fazla çalışmam, oldukça doğrudan bir yaklaşımım var. İlk çekim sırasında bu güçlü rüzgâra sahip olma şansımız oldu ve ben de hemen onun sinematografik niteliğini fark ettim; bir duygu yarattığını gördüm. Kurguda ise, seslendirmeyi dinleyebilmek için gerçekten durağan görüntülere ihtiyaç duyduğumuzu fark ettik.
Anlatınızda hem metinsel hem de görsel olarak şiirsel bir ritim hâkim. Walt Whitman, Kristina Lugn başta olmak üzere çeşitli yazarlardan alıntılara da rastlıyoruz. Bu doğrultuda açılış sekansında kullandığınız Simone de Beauvoir’ın “Hayranlık duyacak kimsem olmasaydı dünya çok sıkıcı bir yer olurdu.” sözünü, geçmişinizden bugüne sizin üretiminizi besleyen kişisel bir düşünce olarak düşünebilir miyiz?
Angelica Ruffier: Kesinlikle, bu hem hayatım hem de sanatsal üretimim için geçerli. Bu filmin bir alt metni de, sanat eserlerinin — edebiyatın, sinemanın, müziğin — insanın hayatı üzerinde ne kadar temel bir etkisi olabileceğini anlatmak. Çünkü insan, kendi deneyimini onlarda yansıtabilir ve başka türlü asla karşılaşamayacağı dünyalara, insanlara ve fikirlere dair bir parça görebilir.
Rüya ile Gerçek Arasında Bir Sinema
La belle année; büyülü gerçekçiliği andıran, çağrışımsal tarafı güçlü, dışavurumcu sahnelere sahip. Genellikle ışık kontrastlarıyla birlikte rüya atmosferini büyüten büyülü sahneler bunlar. Angelica’nın bilinçaltından bize yansıyan çeşitli aktarımlara benziyorlar. Filminizin bilinçaltıyla kurduğu ilişki hakkında ne düşünüyorsunuz?
Angelica Ruffier: Bilmiyorum. Bu sekanslar, genç Angelica’nın günlüklerine yazdığı arzularının birer yansıması. Siyah kutuyu, içinde her şeyin belirebileceği bir oda olarak kullanıyorum. Bu sekansların sinemasal dili, genç Angelica’nın dünyayı deneyimleme biçimini şekillendiren filmlerden, özellikle Daughters of Darkness (Harry Kümel) ve Loulou (J.W. Pabst) filmlerinden ilham alıyor.
Açılış sekansında terrakota rengini kullanıyorsunuz. Bu durum, filmin içerisinde birçok kısımda yer verdiğiniz Harry Kümel’in Daughters of Darkness (1971) filminin kırmızı renkli açılışını hatırlatıyor. Matmazel Bresson üzerinden tıpkı Kontes Elizabeth Bathory ile Valerie’nin arasındaki çekimi andıran bir duygusal yoğunluk söz konusu. Bu doğrultuda, belgeselinizde yer vermediğiniz ancak filminizi tasarlarken size ilham kaynağı olan başka bir eser, metin ya da çağrışım yaratan bir unsur oldu mu? Genel olarak sinema üretiminizi besleyen yönetmenler veya kaynaklarınız nelerdir?
Angelica Ruffier: Evet, daha en başta kırmızının filmin rengi olmasına karar verdim, ama daha çok terrakotaya çalan, biraz daha kirli bir kırmızı; gösterişli ruj kırmızısı değil. En başından itibaren izleyicinin bu filmi izlerken bir belgesel mi yoksa kurmaca bir film mi gördüğünden tam olarak emin olmamasını istedim. Bu yüzden, kendileri de belgesel estetiğinden beslenen kurmaca filmlerden ilham aldım.
Görüntü yönetmenim Simon Avering ile birlikte, Claire Denis’nin filmlerine ve onun uzun yıllardır birlikte çalıştığı görüntü yönetmeni Agnès Godard’ın işlerine çok baktık; ayrıca Dardenne Kardeşler ve onların görüntü yönetmeni Alain Marcoen’ın çalışmalarına da. Bu araştırma; tele lens kullanımı, uzun ve koreografisi yapılmış elde çekimler ve doğal ışık gibi tercihler içeriyordu.
Otobiyografik/otofiksiyon türü için ise edebiyattan, özellikle kadın yazarlardan büyük ölçüde ilham alıyorum: Jeanette Winterson, Annie Ernaux, Maggie Nelson. Chantal Akerman imzalı The Meetings of Anna (Les rendez-vous d’Anna) filmi de La belle année’nin yapım süreci boyunca bana eşlik etti.
Son olarak festival süreçlerinizden bahsetmek istiyorum. İlk uzun metrajınız La belle année ile dünya prömiyerinizi Uluslararası Rotterdam Film Festivali’nde gerçekleştirerek Jüri Özel Ödülü’nü kazandınız. Geçtiğimiz günlerde ise Tempo Belgesel Festivali’nde yer aldınız. Festival süreçleri sizin için nasıl geçiyor? Eleştirmenlerin ve seyircilerin tepkisini nasıl buldunuz?
Angelica Ruffier: Festival yolculuğumuz, Uluslararası Rotterdam Film Festivali’ndeki dünya prömiyeriyle beklenmedik derecede güzel bir başlangıç yaptı. Aldığımız geri dönüşler çok sıcak oldu; pek çok kişi filmdeki duygularla özdeşlik kurabildi. Genç izleyiciler de buna dahil! Salonda kahkaha ve hafiflik de vardı ve bu beni çok etkiledi.
Ahmet Duvan‘ın diğer yazılarına ulaşmak için buraya tıklayınız.
Daha fazlası için bizi Youtube, X ve Instagram aracılığıyla takip edebilirsiniz.
























Yorumlar