Yazar 
Korku, insanın içerisinde barındırdığı evrimsel olarak gelişmiş temel bir duygudur. Korkularımız bizi korur, bir o kadar sınırlar. Eğer söz geçiremediğimiz bir boyutta ise hayatımızı tasarlar. Peki ya korkuların açığa çıkmasını ne sağlar? Freud, korkunun; bastırılmış arzuların, travmaların ve bilinçaltındaki çatışmaların bir dışavurumu olduğunu söyler. Travmalar, insanın zihninde yer edinir, en olmayacak yerlerde insanın zihniyle oynar. İnsanın kendisi de bu yüklerle gelişir. Korkuların üstüne gitmek büyüme yolculuğundaki bir kilit gibidir. Üzerine gidildiğinde kişinin yaşadığı dönüşümün anahtarı olur. Batman Begins ile Nolan‘ın esasında anlatmak istediği şey bu; korku ve dönüşüm.
Filme dönüp baktığımızda diğer süper kahraman filmlerinden ayıran unsur da bu aslında. Christopher Nolan’ın vizyonunda kahramanımızın zaafları ve korkularıyla ilk kez bu denli bir tanışıklık yaşıyoruz. Küçük Bruce’un düştüğü karanlık kuyuya biz de onunla birlikte düşeriz. Film ilerledikçe bu kuyu derinleşir. Düşüşün hızı artar, dönüşüm kaçınılmaz hale gelir. Yalnızca bir süper kahramanın doğumuna değil bir insanın içsel dünyasının labirentlerinde yürüttüğü psikolojik bir mücadeleye tanık oluruz. Işıklar söner, perdeye yansıyan yalnızca bir film değildir. Kimi eleştirmenlerce en iyi süper kahraman serisinin ilk filmi olarak görülen dönüşümün kendisidir Batman Begins. Salondakiler henüz farkında olmasa da karanlığın içinden doğan efsanenin ilk perdesi başlamıştır.
Geçmişin Perde Arkası
Christopher Nolan nasıl olmuştu da Batman Begins’i çekmeye karar vermişti? Tarihler, 2003 yılının Ocak ayını gösterdiğinde; Warner Bros, Memento ile adını geniş kitlelere duyuran genç yönetmen Christopher Nolan’ın Batman’in yeni serisini yöneteceğinin duyurdu. O güne kadar Following (1998), Memento (2000) ve Insomnia (2002) gibi daha kişisel bir sinemaya sahip olan Nolan’ın bir blockbuster işine kalkışması yönetmenin bu kararına yönelik çeşitli soru işaretlerine yol açmıştı. Çoğunluk bu seçimi merak içerisinde karşılarken tartışmalara eklenen bir diğer unsur Batman serisinin son yıllardaki kötü şöhretiydi. 1989 yapımı Tim Burton’ın yönettiği Batman ve 1992 yapımı Batman Returns, izleyenlerin ve çizgi roman hayranlarının çoğunluğunun beğendiği yapımlar olmuştu.
Joel Schumacher’in Batman Forever (1995) ve Batman & Robin (1997) filmleri ise çokça eleştirilmişti. Filmler, çocuksu ve ciddiyetten uzak bulunmuştu. Bu gibi sebepler, yönetmene yaratıcı bir kapı ve fırsat aralarken bir yandan da büyük bir beklenti yaratıyordu. Nolan kuşkusuz kendi sinema perspektifini yansıtabileceği bir süper kahraman filmi yapma olanağı bulmuştu. Bu konuda belki de kendi sinemasıyla en uyumlu olabilecek bir süper kahramanı beyaz perdeye yansıtacaktı. O güne kadar psikoloji temelli ve karanlık işlerle filmografisini şekillendiren yönetmenin, Bruce Wayne’in koruyucusu olduğu Gotham’ın pis ve yozlaşmış sokaklarını nasıl yansıtacağı merakla bekleniyordu. Nolan’a göre Batman’in dünyası tanıdık olmalı ve günümüz gerçekliğine dayanmalıydı. Bu yaklaşım, Tim Burton ve Joel Schumacher’in gösterişli ve süslü yapısından tamamen uzaklaşmak anlamına geliyordu.
Nolan, Batman Begins’in senaryosunu David S. Goyer ile kaleme aldı. Senaryoyu oluştururken The Man Who Falls, Batman Year One, Batman: The Long Hallowen gibi önemli çizgi romanlardan faydalandılar. Birden fazla kötü karakter kullanmaktan kaçınarak sinema filmlerinde daha önce kullanılmamış iki düşmana odaklandılar; Scarecrow ve Ra’s al Ghul. Bu iki karakterin zihinsel ve fiziksel korkuları ön plana çıkaran tasvirleri odağında yönetmenin önceki işlerinden aşina olduğumuz psikoloji temelli bir film tasarladılar. Böylece Batman Begins doğdu.
Nolan, gerçekçiliği sağlamak için olabildiğince gerçek şehir ortamlarını kullandı. Çekimler çoğunlukla Chicago’nun yanı sıra, Londra ve New York gibi şehirler ve İzlanda’nın Vatnajökull buzulunda gerçekleşti. Önceki Batman filmlerinin karikatürize Gotham tasvirlerinden çok gerçek dünya temelli bir atmosfer yaratma arzusu ön plandaydı. Nolan, CGI’ya olabildiğince az başvurarak somut gerçekliği vurgulamaya çalıştı. Genel planlarda minyatür kent tasarımları kullanıldı. Filmdeki Batmobile bile bilgisayar efekti yerine bir atölyede tasarlanarak üretildi. Prodüksiyon anlamında sürecin bir diğer önemli kısmı müzik ve ses tasarımıydı. Filmin müziklerini ünlü sanatçılardan Hans Zimmer ve James Newton Howard birlikte besteledi. Burada iki bestecinin yer alıyor olması Nolan’ın bir diğer isteğiydi. Bruce Wayne’in çift karakterli yapısına yardımcı olacağını düşünerek bu fikre karar vermişti. Tüm bu unsurlar yaratıldığı dönem içerisinde düşündüğümüzde Batman’in beyaz perde üzerindeki saygınlığını yeniden kazandırdığı gibi, süper kahraman filmlerine olan bakış açısını da devrimci olarak değiştirdi.
Korkunun Dinmeyen Gelişimi
Batman Begins, suçtan önce suçun kendisini araştıran, korkunun yarattığı korkuyu intikamın gölgesinde konumlandıran bir film. Sinemaya kattığı vizyonun yanında klişeleşmiş süper kahraman anlatısını yıkmak için göze aldıklarıyla kendi türü içerisinde benzerlerinden keskin şekilde ayrışıyor. Filmin başlangıcından itibaren korkunun nasıl geliştiği ve buna neyin neden olduğuna yönelik birçok konuşma ve sahne izleriz.
Batman Begins, gökyüzünü kaplayacak sayıdaki yarasaların hızla uçuştuğu bir sekansla açılır. Yarasa sürüsünden çiçeklere geçen bir montaj eşliğinde hızla koşuşturan Küçük Bruce ve Rachel’ı görürüz. Bruce, Rachel’ın elindeki taşı hızla alır, “Kim bulursa onundur.” diyerek koşmaya başlar ve bir yere saklanır. Saklandığı yer kapatılmış bir kuyudur ve eskiyen tahtalar çöker. Bruce kuyunun içine sert bir şekilde düşerken yerin altındaki yüzlerce yarasa onun yanından geçerek kuyunun içinden yeryüzüne çıkar. Yetişkin Bruce rüyadan uyanır. uyandığını gören koğuş arkadaşı rüya mı gördüğünü sorar, Bruce ise bir kâbus olduğunu söyler. Bruce Wayne’in gözünde her şeyin kötüye gitmesini sağlayan şey bu olayla başlamıştır. Bu sekans sayesinde geçmişteki bu kötü deneyiminin onu ne kadar travmatize ettiğini anlarız.
Bir başka sahnede Bruce’un korktuğunu anlayan babası yarasalardan dolayı mı kaynaklandığını sorar. Ardından tam tersi şekilde yarasaların Bruce’a saldırmasının nedeninin ondan korkmuş olduklarından kaynaklandığını söyler. Thomas Wayne, oğlunun korkusunu; korkunun sahibi olmasıyla dindirmek ister. Batman’in köken hikayesinden alışık olduğumuz o sahne gelir. Bruce, babası ve annesiyle bir operaya giderler. Operadaki kostümlü gösteri, Bruce’un yarasalardan kalan korkusunu tetikler ve salondan çıkmak ister. Ara sokakta karşılarına çıkan bir yan kesici annesi ve babasını Bruce’un önünde öldürür.
Ailesinin ölümü Bruce’u derin bir suçluluk duygusuna sürükler. Kuyuya düştükten sonra edindiği korkuları belki de en korktuğu şeyin başına gelmesine neden olmuştur. Öfke, intikam, adalet duygusu eşliğinde çocukluk ve gençlik psikolojisi gelişir. Yetişkin Bruce’un kabus olarak nitelendirdiği rüya korkusunun odağında yaşanılanların hala zihnini kurcaladığını gösterir. Karakterin yaşadığı Post Travmatik Stres Bozukluğu, etkisini hala korumaktadır. Bu noktada karakter, kendini bulma arayışına düşer. Gotham’ı terk eder ve kendini keşfetmek amacıyla bir ölüymüş gibi yok olur. Farklı ülkelerde hırsızlık yapacak derecede bir varoluş mücadelesine girmiştir. Fiziksel ve zihinsel zorlukları bilerek göğüslemek ister. Kendi sınırlarını test ederek acı ve korku içerisinde bir yeni başlangıcın peşine düşer. Kendisinde gördüğü tüm eksiklikleri ve artılarını kucaklayarak bir kimlik dönüşümüne girer.
Korkunun Öfke ve İntikamla Olan İlişkisi
Açıklanamayan durumların yaratımı korkular bastırıldıkça yerini öfkeye bırakır. İnsan savunma güdüsünü bir şekilde gidermek ister. Savunmasızlığının yanına bir güç unsuru yerleştirir. Öfke büyüdükçe intikam duygusu da büyür. Korku kaçınılan bir duygu olmaktan daha çok öfke ve intikama rehberlik eder. Bruce Wayne, korkularının odağında yeni kimliğine doğru amansız bir yolculuk içerisinde ilerlerken öfke ve intikam ile iç içedir. Wayne, bir sahnede öfkesinin boyutunu “Öfkem suçluluğumu aşıyor.“ ifadesiyle belirtir. Ailesini öldüren Joe Chill’i bir an önce öldürmek ister. Cezayı kendisi uygulayarak son vereceği hayat ile kendisine dair sürdürdüğü cezalandırmayı sonlandırmak ister. Adalet terzisinin bir kefenine acısını koyar diğer kefenine ise öfkesini. Joe Chill’in serbest bırakılacağını öğrendikten sonra bu doğrultuda kendi adaletini sağlamak için mahkeme binasına gider. İntikam hırsıyla tetiği çekmeden hemen önce mafya lideri Falcone’un tuttuğu tetikçi daha erken davranır. Joe Chill vurulur, Bruce ise bir farkındalığın içerisine sessizce girmeye başlar.
Filmin açılışından itibaren Bruce’un vicdanı olarak temsil edilen Rachel araya girer ve şu sözleri söyler; “Senin konuştuğun şey adalet değil intikam. Adalet uyumla ilgilidir. İntikam ise kendini daha iyi hissetmesiyle.” Kişisel intikam ile toplumsal adaletin bir olmadığına yönelik bir konuşma gerçekleşir. Rachel, Gotham’da çoğu kişinin çektiği acıları hatırlatır ve gösterir. Yüzleşme en saf haliyle yaşanır. Rachel, senaryodaki hakikati aralayan temsiliyle Bruce’un unuttuğu gerçekleri sunar. Öfkesinin ardında yer alan derin acının farkındalığa yol açmasını sağlar.
Burada ele alınan intikam duygusu bir adalet kavramından çok öfkenin yol açtığı bir dışavurumdur. Bruce, elindeki silahı denize fırlatır. Filmin içerisindeki her bir detay dönüşüm halinde yol alır. Öfke yerini bir süreliğine intikam arzusuna bırakırken adalet kavramı ise toplumsal adalet için savaşma arzusuna evrilir. Bruce Wayne, kişisel acısının tatminini yozlaşmış ve çürümüş Gotham şehrinin her bir ferdinin adaleti üzerinden sağlayacaktır. Bir korku tüm korkuların son bulma arzusuna yol açar. Bir trajedi; tüm trajedilerin yok olmasını sağlar. Bruce Wayne, kendi ruhunu Batman olarak Gotham üzerinden yaşayacağı sayısız terapi seansıyla temizleyecektir.
Çift Kimliklerin Odağında
İnsanın hayata tutunması, bazı zor durumlarda benliğinden çıkardığı parçalarla gerçekleşebilir. Tanık olunan acılar, insanın hayatın kendi doğasını sindirememesine yol açar. Eklenen unsurlar ve nelerin çıkarıldığı belirleyici konuma gelir. Bu noktada Bruce Wayne’in bir başka dönüşümü de çift karakter içerisinde var olduğu bir yaşamı benimsemesi ile yaşanır. Gündüzleri toplum içerisine çıkan önemli bir milyarder olan Wayne, geceleri adaletin savaşçısı olarak suçla savaşır. Çevresine karşı sorumluluk hissetmeyen tipik zengin rolü oynamayı benimser. Aslında gerçekte tüm tatminini şehre olan sorumlulukları üzerinden sağlamaktadır.
Bu doğrultuda çocukluk arkadaşı Rachel’a farklı bir kimlik yansıtmak zorunda kalır. Filmin kapanış sekansında Bruce, Batman maskesinden sadece bir simge olarak bahseder. Rachel ise; “Hayır bu yüz senin masken. Gerçek yüzün suçluların korktuğu yüz. Sevdiğim erkek ortadan kaybolan erkek aslında hiç geri dönmedi.” der. İleride belki bir gün o yüzü yeniden görebileceğini umduğunu söyler. Rachel burada yine yönlendirici bir rol oynayarak Batman’in Bruce Wayne’nin asıl kimliğinin yerini aldığını vurgular. Bruce’un yaşadığı acılar ve öfkeler öz kimliğini büyük ölçüde kaybetmesine neden olmuştur. Bu bağlamda ikilinin film içerisinde tekrarladıkları; “Önemli olan içindeki değil, o insanın neler yaptığı.” cümlesi bu durumu dolaylı yoldan anlatmaktadır.
Bruce, yaşadığı çatışma ve idealleriyle benliğinin değişmesine neden olmuştur. Bu aslında Christopher Nolan‘ın bir söyleşisinde söylediği gibi Bruce Wayne’in öfkesini yönlendirerek kontrol altına alması anlamına gelir. Bu ikili yaşam form olarak ikiye ayrılır; Bruce Wayne’in maskesiz hali kendi mutluluğunu ve yakın ilişkilerini daha rahat yaşayabildiği bir normal yaşam halindeyken Batman kimliği acının, korkunun ve öfkenin oluşturduğu başka bir kimliktir. Bu insan psikolojisi için birtakım sorgulamaları kontrol altına almak anlamına gelse de başka yüklerin altına girmesine yol açar. Dürüst olamadan sürekli farklı bir persona içerisinde kalır. Duygusal olarak tatminini sağlayamaz ve yalnız bir hayatın kahramanı olur. Bruce Wayne’in tek başına bu yalnızlığa kendini mahkum etmesi duygusal bir soğukluk ve içe dönüklük yaratır. Bruce, adaleti sağlamak adına yeni kimliğinden taviz vermez.
Bu duruma, Carl Gustav Jung‘un analitik psikoloji kuramı Batman Begins içerisinden doğrudan bir açıklama sağlayabilir. Persona ve gölge arketipleri aslında bu ilişkiyi iyi bir şekilde yansıtmaktadır. Jung, insanın dış dünyaya sunduğu ben anlamına gelen “toplumsal maske” ile kişinin bilinçdışında yer alan ve bastırılan duyguları, arzuları barındıran bir “bastırılmış benlik” olduğunu söyler. Bruce, karanlık yönlerini, öfkesini, acısını Batman üzerinden sağladığı gölge ile somutlaştırır. Bruce Wayne ise topluma gösterdiği personadır. Bruce, tüm öfkesini ve korkusunu Batman kimliğine sarılarak yatıştırır. Aslında gölge arketipine sarılır. Batman olarak kendisini güçlü hisseder ve korkusuzdur. Ancak Bruce olarak sevdiklerini kaybetmeye yönelik korku yaşar.
Christopher Nolan, Jung‘un bu bakış açısını Batman Begins ile kaleme almıştır. Rachel, Dr. Jonathan Crane’a (Scarecrow) korkuluk ne diye sorar. Crane ise şu sözleri söyler; “Sanrılar gören hastalar sıklıkla paranoyalarını bir dış zalime bağlarlar. Genelde bunlar Jung modellerine uyar.” Bu söylem gölge arketipinin projeksiyon mekanizmasına denk gelmektedir. Bilinçdışındaki bastırılmış korkuların dış dünyaya yansıtılarak bir düşman figürü yaratılmasına açıklık getirilmiştir.
Korkunun Görünür Hali
Filmin belki de en önemli kavramı olan korkuya sürekli rastlarız. Karakterler bir şeyleri sorgularken ya da tartışırken bile bu korkunun hakim olduğu bir alanın içerisindeler. Christopher Nolan da daha önceki açıklamalarında filmin korkunun üzerine tasarlanmış bir hikaye olduğunu söyler. Bruce’un kuyuya düştüğünde üzerine ilişen yarasalarla beraber edindiği korku, anne ve babasının ölümüne giden zincirlemeye neden olur. Kendi varlığını keşfetmek adına zorunda kaldığı hırsızlık deneyiminden bahsederken; “Suçtan önceki korkuyu öğrendim.” der.
Korku, hikayenin itiş gücü haline gelir. Yeni kimliğine bir sembol ararken bile; “Korkutacak bir şey bulmalıyım.” diye düşünür. Bu doğrultuda, çocukken en korktuğu şey olan yarasayı seçer. Korkunun üzerine doğru adım atar ve ondan bir güç devşirir. Batman’in düşmanları da filmin hakim dili olan korkunun odağında seçilmiştir. Nolan, Scarecrow karakterini filme katma nedenini korkuyu bir silah olarak kullanması olduğunu söyler. Yani tıpkı Batman’in kullandığı gibi.
Scarecrow, korkunun görünür hali için filmde önemli bir rol oynamaktadır. Batman Begins‘in başından sonuna soyut halde gezinen duygu, Scarecrow üzerinden somutlaşır. Korku gazı filmde bir silah olarak ele alınırken korkunun insan zihnine olan dayanılmaz etkisini de gözler önüne serer. Falcone’un korku gazı ile yaşadığı delirme hali bu dayanılmaz etkinin bir örneğidir. Filmin iki karakteri de maskeyi kendi kimliklerinin ötesi için kullanır. Batman, kendi korkularını yok etmek için maskesine sarılır. Scarecrow ise başkasının korkularını görünür kılmak için. Scarecrow ve Ra’s al Ghul filmin sonunda toplu bir delilik histerisi planı kurgularlar. Şakayık çiçeğinden elde edilen halüsinojen madde Gotham’ın su şebekesine karıştırılarak buharla tüm şehre salınır. İnsanlar birbirlerini düşman görerek korkularını kontrol edemez hale gelirler. Şehir üzerinden Bruce’un yaşadığı travmanın bir benzeri yaşanır. Bruce’un kendi korkusunun kontrolden çıkmasında yaşadığı gibi tüm Gotham korkularına hükmedemez. Bu noktada Batman, şehrin içerisinde korkuyu yenebilen tek güç olarak temsil edilir.
Adaletin Uç Noktaları
Filmin bir önemli unsuru ise adaletin göreceliğidir. Ra’s al Ghul ve League of Shadows’un acımasız güç tutumu diğer tarafta Batman’in adaleti öncelikli tutan merhametli bakış açısı vardır. Ra’s al Ghul ve Bruce Wayne ilişkisi katmanlı şekilde gerçekleşir. Ghul, onu kendi adaletinin içerisine katmaya çalışır. Cezayı kendi adalet sisteminde ön planda tutmaktadır. Suç işleyen cezasını çekmelidir. Örgütün içine girmek için birisini idam etmesini bile ister. Her şey kısasa kısas bir şekilde işlemelidir.
Batman ise bunun tersinde bir adaletin peşindedir. Başlarda Ghul’un bakış açısına yakın kalarak öfkesinin peşinden ilerler ancak daha sonrasında yaşadığı farkındalıkla babasının mirasına ve kendi önceliklerine tutunur. Toplumsal iyileşme ve toplumun adaletini öncelikli kılar. Tanık olduğu yozlaşmadan çıkış için mücadele etmeyi savunur. Kendini halkı için öne sürer. İkisinin Wayne malikanesinde karşılaşmalarında görüşleri bir çarpışma yaşar. Bu noktada Ghul’un replikleri bilinçli şekilde bir tık üstten yazılmıştır.
Nolan, Ghul’un karakterinin önemli bir noktasının dediklerinin kısmen doğru ancak uygularken başvurduğu yöntemlerin onu tehdit unsuru olarak kılıyor olması olduğunu söylemiştir. Batman cezayı yargıya bırakırken Ghul cezayı tereddüt içermeden uygulamayı önemseyen bir düşüncededir. Bruce Wayne, travmasını yeni bir kimlikle onarır ve oradan bağışlayıcı bir karakter çıkarır. Ghul ise katı ve merhametsiz bir yapıdadır.
Gotham’ın Kaotik Tasviri
Bir diğer kayda değer unsur Gotham City’nin iyi kurulmuş atmosferidir. Batman Begins ile şehrin her bir yapısına sinmiş yozlaşma, çürümüşlük ve kaosa tanıklık ederiz. Bu çürümüşlük polis teşkilatından, belediyelere ve şehrin arka sokaklarına sirayet eder. Sıradan insanlar çaresizlik ve korku içerisinde kaderlerine mahkum haldelerdir. Güneşin neredeyse doğmayı unuttuğu bir şehir olarak, yağmurlu ıslak sokakların içerisinde suç her bir sokağa sinmiştir. Bu ahlaki çöküntünün yansıması olan sokakların içerisinde bolca korku ve endişe hali de yer alır. Güçlüler yozlaşmış insanlarken dürüst olanlar savunmasızdır. Gotham’ın iyiliği için çalışan insanlarda bile daimi bir umutsuzluk vardır. Bu umutsuzluk hali toplumun suça eğilmesini hızlandırır. Bruce Wayne’in, Gotham’ın arka sokaklarında annesi ve babasının ölümüne tanık olması şehrin sokaklarının her gün tanık olduğu travmalardan birisidir. Travma oluşurken şehrin kendisi de toplumsal bir travmanın içerisinde gibidir. Kötülüğe birlik olarak sahici bir cevap verilemez.
Gotham’da korunması en güç olan şey insanlardır. En kolay korunan şey ise suçun doğurduğu başka suçların kendisidir. Christopher Nolan, tüm bu tasvirleri en doğrudan ve gerçekçi şekilde ele alıyor. Hiçbir şey karikatürize ya da abartı durmuyor aksine tüm suçlarla ve atmosferle uyumlu bir dinamik yakalıyor. Batman, toplumsal olarak umudunu yitirmiş bir şehrin fertlerinin umuduna en sahici ve çözüm içeren şekilde düzenlemeyi amaç edinerek birey ve toplumun dönüşümünde önemli bir rol oynar. Batman Begins‘in başından itibaren her şey bir dönüşüm içerisindedir. Travmalar, kıyafetler, öfkeler, acı, kimlik, şehrin kendisi, suç oranı her şey birbiriyle iç içe geçerek dönüşür. Batman Begins, serinin ilk filmi olarak Batman’in yeni imajının soluksuz bir dönüşümü kıvamındadır.
Batman Begins, Christopher Nolan‘ın süper kahraman algısına kattığı yepyeni bir soluk ve vizyon olmuştur. İnsanın kendi karanlığından doğma manifestosu olarak kabul edilebilir. Nolan, Batman Begins ile maskelerin ardında saklı kalanları yansıtırken travmanın, adaletin ve öfkenin; korku üzerinden dönüştüğü bir hikaye sunar. Bastırılmış olanı yüzeye çıkarır ve en doğrudan dönüşümün sembolü haline getirir. Perde kapanır ancak kuyunun dibinde başlayan bu derin yolculuk unutulmaz bir şekilde hafızalara ve sinemaya kazınır.
Ahmet Duvan‘ın diğer yazılarına ulaşmak için buraya tıklayınız.
Daha fazlası için bizi Youtube, X ve Instagram aracılığıyla takip edebilirsiniz.
Yorumlar