Yazar 
Yönetmen Akinola Davies Jr’ın yarı otobiyografik kurgu eseri olan My Father’s Shadow filmi, tamamı 16 mm çekimleriyle, Lagos’un tozlu sokaklarında kayıp, aile dinamikleri ve kimlik bunalımını merkeze alan dokunaklı bir öykü sunuyor. Film, geçen yıl Cannes Film Festivali’nde gösterilen ilk resmi Nijerya yapımı olma özelliği de taşıyor. Büyük çoğunluğu bir günde geçen My Father’s Shadow, 1993 Nijerya’sının siyasi karışıklığına ve tekinsiz atmosferine de ayna tutuyor.
My Father’s Shadow, ana karakterlerdeki çocuklardan biri olan Akinola’nın “Seni rüyalarımda göreceğim.”cümlesiyle başlıyor. Film bittiğinde ise bir rüyaya daldığınızı düşünüp duruyorsunuz. Anlatının, sadece babalar ve çocukları ile ilgili değil, zengin çağrışım ve alegorilerle dolu tarafıyla da yüzleşiyorsunuz. İlk sahnelerde baba Folarin/Fola (Sope Dirisu)’ya doğru yakın çekim yapan kamera açılarıyla, bu karakterle izleyici arasında empati yapılmak istendiği dikkat çekiyor. Yönetmenin ilk uzun metrajlı film denemesi olmasına rağmen, bu karelerden itibaren film boyunca ustaca bir hüner ve zeka bileşimi ortaya konuyor.
Bu yazı My Father’s Shadow filmi hakkında spoiler içerebilir.
Köklere Uzanan Yolculuk
1993 yılında Lagos’un yıkık dökük köylerinden birinde, mesafeli ama güçlü bir baba portresi çizen Fola’nın iki oğlu ile güne başladığını görüyoruz. Akinola ve Rami kardeşlerin (sekiz ve on bir yaşlarında) günlerinin sessizliği ve yalnızlığına karşı babalarıyla olan bu etkileşimleri, sanki acı dolu bir anıyı andırıyor. Fola’nın Lagos’un şehir merkezindeki çalıştığı fabrikadan biriken maaşlarını almaya gidecek olması, bu yolculuğa çocukların da eklenmesini zorunlu kılar. Çünkü anneleri, belirsiz bir durum için dışardadır.
Otobüs yolculuğundaki bakış açısı çocukların gözündendir, bu sebeple anlatım duyarlılığı daha çok sözel ve görsel ipuçlarından ziyade, hatırlanan gözlem ve eylemlerden ibarettir. Akinola’nın gazete manşetinden okuduğu seçim ve askeri kamptaki saldırı haberleri, babalarının otobüsteki mevcut rejim yanlısı bir yolcuyla tartışmaları, filmin örtülü bir siyasi hedefi olduğunu da düşündürüyor. Çocukların bu kopuk ve parçalı gözlemleri esnasında otobüsün benzini biter ve yolun yarısını yürümek zorunda kalan baba ve oğulları, bir kamyon şoforünün yardımıyla şehre ulaşmayı başarır. Şehre yabancı olan çocukların hayranlıkları ve şaşkınlıkları arasında, askeri birliklerin babalarına olan tehditkar bakışları ve Fola’nın tedirginliği, bu deneyimin üstünde bir gölge gibidir.
Çoğu çocuğun ülkelerindeki siyasi entrikalardan habersiz olduğu gibi, Akinola ve Rami de babasının şehirdeki eski arkadaşlarıyla yaptığı siyasi konuşmalarda, sessiz gözlemci konumunu sürdürmektedir. Şehir merkezindeki bu kısa gezinin ardından, altı aydır ödenmeyen maaşını almak için gittikleri fabrikada, Fola, müdürün gece vardiyasına kadar gelmeyeceğini öğrenir. Bu yüzden vakit geçirmek için oğullarıyla şehirde gezmeye başlarlar. Şehirde büyüyen Fola, sevdiği yerleri, anneleriyle tanıştıkları sokağı ve eski dostlarını, çocuklarına tanıtır. Babalarıyla Lagos’u gezen çocuklar, aynı zamanda, anne ve babalarının arasındaki bağ, ebeveynlik rolleri, babalarının geçmişi, sadakatsizlik ve yaşam mücadelesi gibi farklı deneyimlere de şahit olurlar.
Akşamüstü bir sahilde yüzme molası verdiklerinde, altın suların yansımasında ikonik ve iç ısıtan sahneler izleriz. Burada küçük oğul Akinola’nın babasına kırgınlığı ve öfkesi açığa çıkar. Annesinin genel mutsuzluğunu, babasının hiç yanlarında olmayışıyla bağdaştıran çocuk , babasıyla yüzleşir.
Paha Biçilemez Saatler
Folarin’in burada söylediği “Her şey bir fedakarlıktır, sadece yanlış şeyi feda etmemek için dua etmeliyiz” sözü, sevginin karşılığının ilgi olduğuna inanan küçük bir çocuk için anlaşılmaktan uzaktır. Oysa ki acımasız bir dünyada, iyi bir gelecek için, en değerli şeyi, zamanını ailesi için feda eden Fola’yı izleyici olarak anlamak çok daha kolay. Kumsalda dinlenmeye devam ederlerken Fola, büyük oğluna çocukluğundan bir anıyı anlatır. Abisinin boğularak ölümü üzerinden hafıza, yas, Fola’nın geçmişinin gizemi, hatırlanmanın değeri üzerine iç içe geçen oldukça travmatik bir hikayedir anlatılan. Unutulmaması için amcasının ismini taşıdığını öğrenen çocuk, kendi öz imajına yönelik de farkındalık kazanıyor.
Dinlenmenin ardından, babalarının arkadaşlarıyla bir barda verdiği sohbet molasında, çalkantılı olan Nijerya iç siyasetinin, televizyondan gelen ani bir yayınla alevlendiği görülüyor. Halihazırda askeri komutanın yönetiminde olan ülke yönetimi, Folarin başta olmak üzere bardaki muhalif aktivistler tarafından taşa tutulmaktadır. Bu sırada televizyondan duyurulan, demokrasiye geçiş aşamasındaki yerel seçimlerin kontrol güçleri tarafından iptali üzerine, barda başlamak üzere olan kaos ve şiddetin ayak sesleri duyuluyor.
Kısa süre sonra dışardan yükselen silah ve çığlık sesleri korku iklimi yaratıyor. Gecenin de başlamasıyla Fola, biriken maaşlarını işyerinden almaya gitmekle oğullarını güvenli bir alana götürmek çatışmasını yaşıyor. Lagos sokakları anarşi ve protestoyla yankılanırken, baba ve oğulları şehirden çıkmak için bir arabaya biniyor. Arabanın rejim askerleri tarafından durdurulmasıyla bir asker, Fola’yı geçen haftalarda yaşanan askeri kamp saldırısında gördüğünü iddia edip öldürmeye kalkıyor. Burada Fola’nın kayıtsızca sadece gökyüzüne bakıp yıldızları seyretmesi, arabanın içinde babaları için ağlayan, çırpınan çocuklara ilahi bir şekilde tebessümü, aslında çoktan ölmüş olan biri fikrini akla getiriyor. Yani filmin başından beri, Fola’nın hayaletimsi bir imge olması, filmin anılardan oluşan havasını düşündüğümüzde oldukça olası bir durum. İlk sahnelerden itibaren yer yer burun kanamaları, askerlerle olan sahneler esnasındaki huzursuzluk ve askeri kamptaki herkesin öldüğünün söylenmesi üzerine, Fola’nın kampla bir bağlantısı olduğu kesin.
Yas ve Kederin Duygusal Yankısı
Anlatıya döndüğümüzde, başka bir askerin, kampta sağ kalanın olmadığını söylereyerek Fola’yı öldürmeye çalışan askeri engellemesiyle, baba ve oğullarının köylerine ulaştığını görüyoruz. Fakat burada geleneksel Nijerya kıyafetleri ve ritüelleriyle bir ölüm seromonisini izliyoruz. Akinola, Rami ve anneleri babalarının tabutu arkasından ağıtlar yakan kalabalığa karışıyor.
My Father’s Shadow, ilk anlardan itibaren baba figürünün ölmesi gereken biri olarak tasarlandığını hissettirmekten çekinmiyor. Sadece Fola’nın ruhu, ebediyen dünyadan ayrılmadan önce, oğullarıyla bilgelik dolu son bir gün geçirmek için tezahür mü etti yoksa oğullarının babalarıyla hiç yaşayamadığı dolu dolu bir günü hayal etmesi mi? diye soru işaretleri bırakıyor. Yönetmen Davies’in kardeşi Wale tarafından yazılan film, yaratıcı bir karaktere sahip olmasının yanı sıra kardeşlerin babalarıyla olan anılarını da yansıtıyor. Filmin olağan kurgusunda, ayrıntılar ve göndermeleri bir araya getirdiğimizde, öykü sembolik ve belirsiz bir akışta ilerliyor.
My Father’s Shadow, uyanmadan hemen önce görülen, gözlerimizi açtığımızda çok gerçekçi gelen bir rüya gibi, fazlasıyla tanıdık. Yas ve kederle başa çıkma, babalar ve oğulları arasındaki güçlü bağlar, hatırlanmanın değeri üzerine düşündüren film, baştan sona güçlü sinematik diliyle büyülüyor. Film sona erdiğinde bir babanın, koşulsuz ve derin sevgisi, çok sıcak bir his bırakıyor. Davies kardeşlerin, ulusal bir ağıt kadar gerçekçi bu anlatısı, izleyenlerin zihinlerinde uzun süre yankılanmaya devam edecek.
Fatma Kıpçak‘ın diğer yazılarına ulaşmak için buraya tıklayınız.
Daha fazlası için bizi Youtube, X ve Instagram aracılığıyla takip edebilirsiniz.
Yorumlar