62
YAZARIN PUANI
Künye
Yönetmen
Lauriane Escaffre, Yvo Muller
Senaryo
Lauriane Escaffre, Yvo Muller
Oyuncular
Charlotte Gainsbourg, Cécile de France, Florence Loiret Caille
Süre
102 dk.

“Utanç taraf değiştirmeli.” ifadesi, birçok kişi için Gisèle Pelicot’nun haklı mücadelesini hatırlatıyor. Oysa dokuz yıl boyunca eşinin verdiği uyuşturucunun etkisinde, bilinçsiz halde, onlarca erkeğin tecavüzüne uğrayan Pelicot, bu cümleyi tarihten ödünç almıştı. 2 Eylül 2024’te başlayan Pelicot davası, aynı yılın aralık ayında tecavüzcülerin ağır cezalar almasıyla tamamlandı. Davanın görüldüğü Fransa, aynı yılın mart ayında kürtaj hakkını anayasal güvence altına alan ilk ülke olarak tarihe geçti. Oysa bu anayasal hak, kadınlara altın tepside verilmedi. Önce yürürlükteki garabet yasanın ortadan kaldırılması gerekiyordu. Binlerce kadın on yıllar boyunca bunun için mücadele etti.

62
YAZARIN PUANI
Künye
Yönetmen
Lauriane Escaffre, Yvo Muller
Senaryo
Lauriane Escaffre, Yvo Muller
Oyuncular
Charlotte Gainsbourg, Cécile de France, Florence Loiret Caille
Süre
102 dk.

31 Temmuz 1920’de kabul edilen bu yasa, Birinci Dünya Savaşı’nda kaybedilen nüfusu geri kazanmayı amaçlıyordu. Oysa giderek doğum kontrol yöntemlerini ve kürtajı yasaklayarak kadınların en büyük korkusu hâlini aldı. Bu nedenle kadınlar, hayatlarını tehlikeye atarak hamileliğini kötü koşullarda sonlandırmak zorunda kalıyordu. İmkânı olanlar ise kürtajın yasak olmadığı ülkelere gidiyordu. Yaptırıp yakalanan kadınlar yargılanıyor, para ya da hapis cezası alıyordu.

Marie-Claire Vakası, 1920’den 1972’ye kadar norm kabul edilen bu düzene vurulan ilk darbeydi. Bu dava sırasında söylenen “Utanç taraf değiştirmeli.” sözleri, odağı kadınlardan alıp ataerkil düzene ve yasalara çevirdi. Gisèle Pelicot’nun davası, bu sözlerin üzerinden 52 yıl geçmesine rağmen ataerkinin etkisini kaybetmediğini gösterdi. Zira, erkeğin kadın bedeni üzerindeki tahakkümü devam ediyordu. Bu yüzden utancın taraf değiştirdiğini görmeye hâlâ ihtiyacımız var.

İlk gösterimini 79. Cannes Film Festivali’nin Özel Gösterimler seçkisinde gerçekleştiren Women on Trial, 1972’de görülen davayı merkeze alıyor. Film, tecavüzcüsü tarafından hamileliğini sonlandırdığı için polise ihbar edilen 16 yaşındaki Marie-Claire‘in, ona yardım eden annesinin ve kürtajı gerçekleştiren kişinin yargılandığı dava sürecini aktarıyor. Ne yazık ki bu, o dönem için gayet sıradan bir dava konusu. Oysa bu defa mahkemede izlenen yol öncekilerden ayrışıyor. Women on Trial’ın senarist ve yönetmenleri Lauriane Escaffre ile Yvo Muller, davanın stratejik yaklaşımındaki farkı ortaya koymayı hedefliyor.

Women on Trial filminde mahkeme koridorunda kızı Marie-Claire'e (Saul Benchetrit) sarılan Michèle (Cécile de France)

Mağdurun Deneyiminin Uzağında

Women on Trial, zamanları iç içe geçen bir dizi sahneyle başlıyor. Akış, Avukat Gisele Halimi’nin (Charlotte Gainsburg) bürosu ile anne kızın evine baskın sahneleri arasında gidip gidiyor. Hangisi önce, hangisi sonra belli olmuyor. Daha sonra bu iki ayrı aks, ortak bir dava için birleşiyor. Marie-Claire‘i kürtaj yaptırdığı için suçlayan yasa, annesi ve doktorunu da yargılamaya hazırlanıyor.

Bu olaydan kısa süre önce Simone de Beauvoir’ın kaleme aldığı manifesto, dönemin kürtaj yaptırmış, öncü isimlerini bir araya getiriyor. Tarihe 343 Manifestosu olarak geçen belgede Gisele Halimi’nin de imzası bulunuyor. Marie-Claire‘in annesi Michele (Cecile de France), Gisele’den bu belge sayesinde haberdar oluyor. Böylece Halimi, başta hapis cezası korkusuyla bir araya gelen karakterleri yönlendirerek kaderlerini belirliyor.

Halimi ile Beauvoir, Choisir la cause des femmes hareketini bu dava sırasında kuruyor. Haksız yere dava edilen karakterleri kurtarmaktan fazlasını isteyen Halimi, zor olduğu kadar stratejik de bir karar veriyor. Kendi kürtaj deneyimini Marie-Claire‘in yaşadıklarından ayrı görmüyor. Hiçbir kadının kürtaj yaptırdığı için özür dilemediği ya da pişman olmadığı bir gelecek hayal ediyor. Çünkü bunlar cezayı hafifletse de, kanun karşısında kadının haklılığını ortadan kaldırıyor. Michele ile Marie-Claire‘in süreç boyunca verdiği ifadeler, tam da Halimi‘nin yönlendirmelerine uyan cinsten. Saul Benchetrit‘in canlandırdığı Marie-Claire savunma sahnelerinde kendine hayran bırakıyor.

Women on Trial, davanın celseleri arasında şekilleniyor, Halimi‘nin arayışlarına ve gerilimlere odaklanıyor. Öyle ki, mağdur olan Marie-Claire ve annesi sadece bu ulvi amacın nesnesi haline geliyor. Yalnızca mahkemede yaptıkları savunmada ya da Halimi‘nin coşkusuna tepki veren hâlleriyle boy gösteriyorlar. Neredeyse celseler arasında yok hükmündeler. Çünkü Women on Trial, kendisi de yasanın mağduru olan Halimi‘yi filmin odağında tutmayı seçiyor.

Women on Trial filminde avukat cübbesiyle mahkeme salonunda duran Gisèle Halimi (Charlotte Gainsbourg)

Eski Usul Anlatının Tuzakları

Women on Trial, Annie Ernaux’un Olay ismiyle çevrilen kitabı ve ondan uyarlanan Happening filmini sevenler için biçilmiş kaftan. Bu çıkarımın nedeni, sinemasal başarıdan öte tematik ortaklığa dayanıyor. Zira Annie Ernaux, 1971’de yayımlanan 343 Manifestosuna imza atmamasına rağmen hem Olay hem de Seneler kitaplarında bahsettiği yasadışı kürtaj deneyimiyle, okurun bağ kurduğu isimlerden biri. Women on Trial ise çeviri ismin hakkını vererek “olayları” mahkeme sahneleri aracılığıyla anlatıyor. Filmin etkisi tam da bu nedenle zayıflıyor.

Tunus asıllı Gisele Halimi karakterine hayat veren Charlotte Gainsbourg, seğirmeyi andıran mimikleriyle sert ve idealist bir karakter yaratıyor. Performansı beklenen yoğunluğa bazen ulaşsa da, çoğu zaman izleyicinin karakterle bağ kurmasını engelliyor. Öte yandan eşiyle olan ilişkisi; saygı, güven ve destek çerçevesinde ilerlemesine rağmen sıcaklıktan yoksun gözüküyor. Bu seçim, feministlerle ilişkili sıkça söylenen bazı kalıp yargıları yeniden üretiyor. Söz konusu algıyı yıkmak yerine yeniden üretmesi kendisiyle çelişiyor.

Ayrıca davayı duyurmak, kamuoyunda karşılık bulmak ve mahkemede tanıklık yapmalarını sağlamak için farklı alanlarda uzman erkeklerle görüşüyor. Akıllı, işini iyi yapan bir avukat olarak saygı görmesi yine kadınlığıyla ilişkilendiriliyor. Erkekler, görüştüklerinde okuldayken herkesin ona hayran olduğu dile getiriliyor. Bu durum, elbette erkeğin kadına bakışını yansıtıyor. Halimi de pek çok kadın gibi kuralına göre oynamak zorunda kalıyor. Bunu yaparken sınırlarını korumaya, kendini kollamaya özen gösteriyor. Yine de bazı stereotipleri yeniden üretmesi açısından zayıf bir etki bırakıyor. Karaktere biçilen bu rol, diken üstünde bir izlenim bırakırken Gainsbourg’un oyunculuğu sebebiyle tekdüze görünüyor.

Women on Trial, temposunu artırarak izleyiciyi yakalamayı başarıyor. Zira olacakları tarihsel gerçeklik nedeniyle bilmemize karşın, bu defa izlemek bizi de mücadelenin parçası haline getiriyor. Mahkemedeki nihai savunma geldiğinde bütün parçalar birleşerek feminizmin dert edindiği çoğu meseleyi görünür kılıyor. Konuya ilgisi olan, döneme dair daha detaylı bilgiye ulaşmak isteyen izleyici için kaynak niteliği taşıyor. Ancak yarattığı feminist tatmine rağmen, meselenin öznesinden uzakta oluşu ve sormamayı seçtiği sorularla potansiyelinin altında kalıyor.


Burcu Demirer‘ın diğer yazılarına ulaşmak için buraya tıklayınız.

Daha fazlası için bizi Youtube, X ve Instagram aracılığıyla takip edebilirsiniz.

Wild Horse Nine: Yalanların Ardındaki Kefaret Arayışı

Wicker: Onlar Ermiş Muradına

BURCU DEMİRER
28 yaşında, İstanbul'da yaşıyor. İstanbul Bilgi Üniversitesi'nde Halkla İlişkiler ve Karşılaştırmalı Edebiyat okudu. Metin yazarı olarak çalışıyor. Edebiyat, sinema ve tiyatro aracılığıyla yarınki yüzünü keşfediyor.

    Love of Your Life: Hayatının Altı ve Üstü

    önceki yazı

    Primetime: Suç, Ceza ve Reyting

    sonraki yazı

    Yorumlar

    Leave a reply

    E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

    Bunlar da ilginizi çekebilir