7
YAZARIN PUANI
Künye
Yönetmen
Sinan Sertel
Senaryo
Sinan Sertel
Oyuncular
Serkan Altintas, Cemil Büyükdöğerli, Mehmet Çepiç
Süre
94 dk.

İnsanlık olarak 21. yüzyılda, sosyal problemlerin, ekolojik ve politik krizlerin zirveye ulaştığına şahit oluyoruz. Barış ihtimali giderek azalıyor, insanlar benliklerinden uzaklaşıyor ve doğa her zamankinden daha savunmasız halde. Son derece distopik görünen bu atmosfer, hayatlarımızın kıyamet senaryolarına yaklaştığını düşündürtüyor. Hatta yıllar öncesinden belirli sorgulamaları yapmaya başladık bile: İnsan özünde iyi midir? Güç sahibi olmak her zaman yozlaşmayı mı getirir? Tanrı varsa niye bütün bu kötülüğe izin veriyor?

7
YAZARIN PUANI
Künye
Yönetmen
Sinan Sertel
Senaryo
Sinan Sertel
Oyuncular
Serkan Altintas, Cemil Büyükdöğerli, Mehmet Çepiç
Süre
94 dk.

Bilim kurgunun alt türlerinden biri olan post-apokaliptik sinema, bu gerçekleşmesi muhtemel kıyamet senaryolarıyla seyirciyi, toplumsal ve felsefik sorgulamalar yapmaya iter. Oyundan edebiyata, edebiyattan televizyona kadar uzanan bu tür, belirli yapımların ortaya çıkışıyla popüler kültürde önemli bir iz bırakmıştır. Ancak bu popüler kültür örneklerinin neredeyse tamamı yabancı olmakla beraber, ülkemiz sinemasında bilim kurgu ve spesifik olarak post-apokaliptik yapımlar geniş bir yer kaplamaz.

Bu sene 63’üncüsü gerçekleşen Antalya Altın Portakal Film Festivali kapsamında vizyona giren Elisa, bu anlamda cesur bir girişim. Sinan Sertel‘in yönetmen ve senarist koltuğunda oturduğu film, nükleer savaşın ardından gelen yıkımı ve bu kaosun içinde kurulan Solisvita’yı ele alır. Hastalığın ve kıtlığın boy gösterdiği bu distopyada insanlara bağışıklık sağlayan Geneterna tedavisi bulunur. Bu tedavinin yaygınlaşması için Solisvita, bir grup insanı “Cevher” adı verilen hammaddeyi bulmaları için görevlendirir. Sahne bu ön bilgiyle açılır ve yalnızca 180 günlük suyu ve erzağı olan bir grup insanın hayatta kalma mücadelesiyle baş başa bırakılırız.

Kurgunun Gerçekliği

Elisa, Türk sineması için farklı bir sayfa gibi görünse de sahip olduğu teknik ve temasal hatalar sebebiyle gösterdiği yenilikçi çaba, gölgeye düşüyor. Böylece izlemesi son derece zor bir film ortaya çıkıyor. Bana göre bunun en büyük sebebi, filmin gerçekçi bir anlatı sunmada başarısız olması. Sanatta, özellikle fantastik ve bilim kurgu türüne ait eserlerde, seyircide görünmez bir etki oluşturulmalıdır; bu etkiye “willing suspension of disbelief” denir. Bu durum izleyicinin kendisini bir objeye, sinema özelinde ekrana, belirli süreliğine inandırmasıdır. Ancak bu geçici inanma durumu, kişisel bir eylem olmaktan ziyade yapıtın kendi gerçekliğine ne kadar inandığıyla alakalıdır. Gözümüzü Elisa‘ya çevirdiğimizde, yıkıcı bir nükleer savaşın yol açtığı çaresizlik durumuyla karşılaşıyoruz. Halihazırda kurtuluş yoluna dair inancın yitirildiği bu evrende, üsttekilerin (Solisvita) umursamazlığı son kalan umut tanesini de yok ediyor. Bu vahim sahneye şahit olan seyircinin, kendi gerçekliğinden çıkıp gösterilene odaklanması gerekirken, yapım bunu sağlayamıyor.

Elisa’daki gerçekdışılık, filmin merkezinde oturan koca bir engel adeta. Ve bunun en büyük sebeplerinden biri, filmin başlangıcında içinde bulunduğumuz evrene dair verilen bilgilerin net olmaması. Bu bilgi yetersizliği çoğu zaman filmde yaşanan olayları mantıksal açıdan sorgulatırken, inanması zor bir atmosfere de yol açıyor. Hikayeye dair yetersiz arka plan bilgisine sahip seyirci, kendini olayın ortasına fırlatılmış bir dedektif gibi hissedebiliyor. Ancak iyi bir post-apokaliptik film, görünürdeki aksiyondan veya dramadan ziyade alt metindeki sosyal mesajla ilgilenmelidir. Maalesef Elisa, seyirciyi basit bir gerçekliğe inandırıp odağı daha derin konulara çevirmek yerine; mantık hatası kovalamak için bir oyun alanı açıyor.

Elisa‘da bariz şekilde gördüğümüz ve filmin izlenmesini zorlaştıran diğer bir açık, olay örgüsünün karmaşıklığından doğuyor. Filmde, yer yer kurgudan yer yer de anlatımdan kaynaklanan bir kopukluk var. Sahneler arası anlamsız geçişler çoğu zaman takip etmeyi zorlaştırırken filmin gergin atmosferine de ket vuruyor. Ayrıca hikayede önemli sayılabilecek belirli olaylar, dramatik ivmeye herhangi bir katkıda bulunmuyor. Buna örnek olarak ekip üyelerinden Emre’nin intihar ettiği sahneyi söyleyebiliriz. Filmin ilk dakikalarında gerçekleşen bu olay, gereken dramatik etkiyi taşımamasının yanında; filmin geri kalanı için de bir anlam taşımıyor. Bu şekilde Elisa, hem yaşananları duygusal anlamda seyreltiyor hem de seyirciyi meraklandıracak olaylar dizisi yaratmakta başarısız oluyor. Örneğin, Gürkan ve Efe’nin arabada bulduğu harita seyirci için bir süre merak konusu olsa da, kısa sürede hikayenin içinde kaybolup gidiyor.

Elisa filminde sığınaktaki bir odada yatağın kenarında oturan iki karakter

İnsanlıktan Geriye Kalan

Elisa, zaman gittikçe bir grup insanın sınandığı bir hikayeyi bizlere sunuyor. Dışarıda bir hayatın mümkün olmadığını, ancak içerideki kutsal mağaranın da bir o kadar karanlık olduğunu görüyoruz. Film, açılıştan itibaren karakterlerin başına gelen olayları kullanarak insan doğası, tanrı inancı ve doğru ahlak gibi konuları sorgulatmaya çalışıyor. Efe karakterinin hamile eşi için halihazırda kıt olan su kaynağını sömürdüğünü görüyor ve ahlaki bir ikileme şahit oluyoruz. Ya da Refik’in sığınağa alınıp iyileştirildiği sahne bize merhamet duygusu hakkında düşünme alanı açıyor. Ancak bu sorular filmde sadece belirli olaylar sayesinde ortaya çıkıyor ve genel bir temaya hizmet etmiyor. Dolayısıyla biz seyirciler, zaman zaman beliren ve cevapsız kalan ahlaki ikilemlerden kesit izliyor gibi hissediyoruz.

Bu kesit kesit beliren ahlaki sorgulamaların taşıdığı en büyük sorun, eksik karakter kurulumundan ve yapay repliklerden geliyor. 180 günlük bir serüvene 172. Günden itibaren şahit olmamız, karakterleri yakından tanımamıza engel olurken; yaşadıkları olayların ciddiyetini de anlamamızı zorlaştırıyor. Örneğin Zeynep ve Emre’nin birinci gününden gördüğümüz samimi anlarının ardından gelen kesit, bu durumun en büyük örneği. Emre’nin onurlu bir ölümü tercih ettiği sahne, Zeynep tarafından bencillik olarak değerlendiriliyor. Aradaki boşluğa şahit olduğumuzda anlamlı gelebilecek bu bakış açısı, ilk dakikalardan karşımıza çıkınca bir tür yabancılaşma duygusu yaratıyor.

Elisa‘da belirli bir ana karakterin olmaması ve bunun yerine toplu bir insani durumun anlatılması, karakterlerin iç dünyasının yok sayılmasına yol açıyor. Filmde yaşanan her çatışma, objeye karşı olan bir yabancılaşma durumuna sebebiyet veriyor. Sonuç olarak bencillik ve merhamet duygularının halihazırda iç içe geçtiği bu evrende, karakterlerin iç dünyası hakkında yeterli bilgiye sahip olmamamız; duyduğumuz replikleri anlamlandırmamızı zorlaştırıyor. Örneğin Zeynep’in tanrı inancını yitirmiş olduğunu belirli sahnelerde anlıyoruz, ancak Meryem’in doğumunu mucize olarak nitelendirdiğinde; bir tür kafa karışıklığı yaşıyoruz. Eğer gördüğümüz kıyamet sonrası bu evrende, insan duygularının ve bu duyguların yarattığı dramatik durumlar üzerine daha fazla çalışılsaydı, daha etkileyici bir anlatıyla karşılaşabilirdik.

Elisa filminde gaz maskesi takan kapüşonlu figür

Cevapsız Sorular

Elisa‘nın bize vermeye çalıştığı temel mesaja odaklandığımızda hikayeye sonradan dahil olan Refik karakteri oldukça önemli bir yere sahip. Post-apokaliptik filmlerde ele alınan ana temalardan biri, Elisa‘da da ön plana çıkıyor: İnanç kaybı. Yaşanan felaketin ardından, bireylerin hissettiği çaresiz terkedilmişlik, tanrıya ya da üst bir güce olan inancı zedeliyor. Elisa‘da Refik karakteri, diğer karakterleri doğruya, film özelinde tanrıya götürmeye çalışan bir mentör gibi görünüyor. İnanca ve umuda dair yaptığı konuşmalarla, karakterlerin yaşadığı kaosu dindirmeye çalışan Refik; filmin sonuna geldiğimizde başarısız bir rehber olarak öne çıkıyor.

Herkesin vahim bir sonla veda ettiği filmde, Emre’nin çocuğu Nihan; hayatta kalan tek kişi oluyor. Bu sonla masum olanın yaşamasına ve ilahi korumaya dair mesajlar vermeye çalışan film; sahip olduğu diğer eksiklikler nedeniyle seyirciye ulaşamıyor. Çünkü bu evrende herkes farklı bir hikayaye sahip, kötülük ile iyilik kavramları çoktan şeffaflaşmış ve hiçbir şeyin doğru bir cevabı yok. Ancak film, hikayenin gereğini yerine getirmek yerine, nihai bir sonucu seyirciye sunmaya çalışıyor. Böylelikle karakterlerin sonuna bir mana yükleyemediğimiz gibi, verilen mesaj da bizim için bir anlam ifade etmiyor.

Bahsi geçen bütün durumları değerlendirdiğimizde Elisa, anlatmak istediğini seyirciye veremeyen bir film olarak karşımıza çıkıyor. Her ne kadar sinematografik anlamda başarılı olsa da, nesnelerin yarattığı atmosfer hikayenin karmaşası içinde kayboluyor. Aynı şekilde filmde yer tutan tarihsel ve teolojik elementler, belirli bir aksiyona hizmet etmek yerine; unutulmaya yüz tutan detaylara dönüşüyor. Dolayısıyla filmin gerçekdışı atmosferi, karakter yaratımındaki başarısızlığı, olay örgüsünün yarattığı dağınıklıkla birleşince; önemli olabilecek her kısım arka planda kalıyor. Günün sonunda, gerçekten cesur sayılabilecek bir yapım; izleme deneyimini bile zorlaştıran bir anlatıyla karşımıza çıkıyor.


Hazal Ocak‘ın diğer yazılarına ulaşmak için buraya tıklayınız.

Daha fazlası için bizi Youtube, X ve Instagram aracılığıyla takip edebilirsiniz.

Bir Anne Hakkında: Baretin İçinde Yeşeren Umut

Ölü Arının İğnesi: Kederin Gülünç Tekrarı

HAZAL OCAK
Amerikan Kültürü ve Edebiyatı öğrencisi. Filmlerden, kitaplardan ve kültürden ilham alıyor; ilgisini çeken konuları yazıya döküyor.

    Bir Anne Hakkında: Baretin İçinde Yeşeren Umut

    önceki yazı

    Hakikatin Ölümü: Ertelenen Bir Hesaplaşma

    sonraki yazı

    Yorumlar

    Leave a reply

    E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

    Bunlar da ilginizi çekebilir