63. Antalya Altın Portakal Film Festivali’nin Ulusal Uzun Metraj Film Yarışması’nda yer alan Emir Ziyalar imzalı Kadim Mavi, psikolojik gerilimle mitolojik anlatıyı buluşturarak suçluluk, hafıza ve insanlığın geçmişten bugüne taşıdığı şiddet döngüsü üzerine karanlık bir dünya kuruyor. İlk uzun metrajında renkli dijital görüntülerle siyah-beyaz 35 mm çekimleri bir araya getiren Ziyalar, Alman dışavurumcu sinemasından beslenen görsel diliyle dikkat çekiyor. Filmin parçalı kurgusu ve yoğun ses tasarımı ise bu özgün sinemasal arayışın hem güçlü hem de tartışmaya açık taraflarını oluşturuyor.
Arakat Mag olarak yönetmen Emir Ziyalar ile bir araya gelerek Kadim Mavi’nin ortaya çıkış sürecini, Habil ile Kabil anlatısından beslenen mitolojik dünyasını, denizin filmdeki çok katmanlı anlamını ve yönetmenin sinema tarihinden aldığı ilhamı konuştuk. Ziyalar ile ayrıca filmin görsel ve işitsel tercihlerini, kurgu sürecinde alınan kararları ve ilk uzun metrajıyla şekillendirmeye başladığı yönetmenlik anlayışını değerlendirdik.
Habil ile Kabil’den Kadim Mavi’ye
Kadim Mavi, psikolojik gerilimle mitolojik anlatıyı bir araya getiren, ilk uzun metrajınız için oldukça iddialı bir çalışma. Bu hikâyenin çıkış noktası neydi? Doruk Kumkumoğlu ile senaryoyu geliştirirken önce Kenan’ın kişisel hikâyesi mi, yoksa filmin mitolojik dünyası mı şekillendi?
Emir Ziyalar: Benim için hikayeler her zaman tekil bir imge ve görsel ile başlıyor, ardından hikâye ile zaman geçirdikçe bir ağaç gibi dallanıp budaklanıyor. Kadim Mavi’de bu imge denizden çıkıp gelen hırpani bir adamdan ibaretti. Doruk ile eğitim aldığımız süre boyunca birlikte bir film üzerinde çalışmak istemiştik. Kadim Mavi bu iş birliğine yuva oldu. İlk odağımız, ikimizi de en çok heyecanlandıran öge olan, hikâyenin mitolojik suretiydi. Buna dair ilham da ismin kendisinden, Kadim Mavi‘den geldi.
Filmin merkezindeki kardeş cinayetini Habil ile Kabil anlatısıyla ilişkilendiriyorsunuz. Böylece Kenan’ın bireysel suçunu insanlık tarihi boyunca tekrarlanan bir şiddet döngüsünün parçası hâline getiriyorsunuz. Bu dinsel anlatıda sizi özellikle ilgilendiren neydi? Kardeşlik, kıskançlık ve suçluluk ilişkisini bugünün dünyasına taşırken nasıl bir yorum geliştirmek istediniz?
Emir Ziyalar: Gerek bu filmin kalbinde yatan korkunç şiddet eylemi olsun, gerek ise basit, rahatsız edici bir davranış biçimi olsun, bize geçmişten ve atalarımızdan yadigâr kalan birçok yankı var. Bunları kişisel dürtülerin ötesinde, birbirimize olan etkilerimiz neticesinde gelişen ve zaman içerisinde yolculuk eden olgular olarak görmek, bir insan olarak kendimizi tanımak ve insani bir ahlak edinmek yolunda atabileceğimiz önemli biri adım. Kadim Mavi’de, anlatılmış ilk şiddet hikayesinden ilham alarak, haset kavramını araştırmak ve şiddet dediğimiz olguya gebe olabilen bazı davranışsal kalıpları keşfetmek istedik.
Menodora ve Phosagora, filmin kendi mitolojisini oluşturan iki lanetlenmiş kız kardeş. Onların trajedisiyle Kenan’ın hikâyesi arasında çağları aşan bir paralellik kuruyorsunuz. Bu figürleri yaratırken hangi mitolojik kaynaklardan, inanışlardan veya anlatı geleneklerinden beslendiniz? Var olan bir miti uyarlamak yerine filmin kendi mitolojisini oluşturmak size nasıl bir anlatım özgürlüğü sağladı?
Emir Ziyalar: Biz kolektif bilincimizde yer etmiş arketipler üzerinden kendi mitolojimizi örmek istedik. Antik hikâyeyi Menodora ve Phosagora’ya atfederek ise Kenan ve kardeşi Hakan üzerinden simetrik bir paralellik oluşturduk. Haset gibi duygular her çağda ve kişide farklı şekilde tezahür edebilir. Hikâyeyi antik çağlardan günümüze kadar esnetmek ve birçok farklı karakter üzerinden işlemek, bize bu yelpazeyi derinlemesine keşfetme imkânı
sundu. Mitolojinin kendine mahsus oluşu ile de bu kavramlara bir kez daha, yeni bir pencereden bakma şansı sağlamak istedik.
Bir Kâbusun Sinemasal Kökleri
Deniz, filmde Kenan’ın geçim kaynağı olmasının ötesinde, geçmişi saklayan, hatırlatan ve sonunda hesap soran bir güç olarak karşımıza çıkıyor. Üstelik hem ölümle hem de arınmayla ilişkilendiriliyor. Denizin bu çok katmanlı anlamını nasıl oluşturdunuz? Kenan’ın hikâyesinde denizi bir mekândan çok, kendi iradesi olan mitolojik bir varlık gibi düşünmek mümkün mü?
Emir Ziyalar: Behramkale’nin tepe noktasından deneyimleyebileceğiniz o uçsuz bucaksız deniz manzarası, Kadim Mavi isminin ilham kaynağıdır. Bundan yola çıkarak, hikâyenin en temeline denizin mitolojik çağrışımlarını ve insan bilincindeki etkilerini işlemek istedik. Deniz, Kenan’ın hikayesinde bir mekânın ötesinde, hatta kendi iradesi olan mitolojik bir varlığın dahi ötesindedir. Kadim Mavi’nin denizi, bilincimizin, hatıramızın ve zihnimizin çalışma prensiplerine yuva olan ve hikayedeki herkesi kuşatarak, onları aynı dalgada birleştiren bir ağ ve soyut bir zemindir.
Filmin en dikkat çekici yanlarından biri, renkli dijital görüntülerle siyah-beyaz 35 mm çekimleri bir araya getirmesi. Geçmişle bugünü ayırırken görüntünün maddi özelliklerinden yararlanma fikri nasıl gelişti? Görüntü yönetmeni Murat Emkuzhev ile bu farklı estetik dünyaları oluştururken nasıl bir çalışma yürüttünüz?
Emir Ziyalar: İki çağ arasındaki ayrımı görsel bir estetik farkından öte, o görüntünün nasıl elde edildiği ile de işlemek istedik. Günümüze ait görüntüler dijital metotlarla ve teknolojinin sunduğu rahatlıkla elde edilirken, antik çağa ait görüntüler, ışığın selüloite düşümü ile ve geleneksel bir gayret ile elde edildi. Bu yaklaşım farkı sadece ortaya çıkan ürünü değil aynı zamanda setteki çalışma biçimimizi de büyük ölçüde etkiledi. Bu da bize iki dünya arasında keskin bir hissiyat farkı yaratma imkânı verdi. Bir akademisyen olan Murat ile de geleneksel sinematografiye, akademik bir selam vermiş olduk.
Kadim Mavi’nin özellikle rüyayı andıran sekansları bana yer yer Ingmar Bergman’ın Hour of the Wolf ve Persona filmlerini hatırlattı. Gerçeklikle kâbusun iç içe geçmesi, yüzlerin ve mekânların karakterin ruhsal durumunu yansıtması açısından benzer bir yaklaşım görüyorum. Kendi sinema dilinizi oluştururken hangi yönetmenlerden veya sinema geleneklerinden beslendiniz? Bergman’ın sinemasının bu referanslar arasında bir yeri var mı?
Emir Ziyalar: Bergman gibi ustaları Prag’da sinema eğitimi almaya başladıktan sonra inceleme fırsatım oldu. Prag’da geçirdiğim süre zarfında ise bana en büyük ilham, üstüne tezimi yazdığım Alman dışavurumcu sineması oldu. Kendi zihninin derinliklerine yolculuk etmeye teşebbüs eden sinemacıların benzer tasvirlere varabildiğini düşünüyorum. Bu akımlara yön veren ve aralarında benzerliklere sebep olan eğilimde bence bu yaklaşımın kendisidir. Burada ilginç olan ise sinema tarihi boyunca bu yaklaşımın nasıl farklı estetikler halinde meyve verdiğidir.
Filmde Kenan’ın televizyonda F. W. Murnau’nun 1926 yapımı Faust filmini izlediğini görüyoruz. Özellikle Gretchen’ın karanlık bir mekânda kapılar ve merdivenler arasında dolaştığı görüntüler, Kenan’ın kendi geçmişinde sıkışıp kalışıyla ilginç bir paralellik kuruyor. Üstelik iki anlatıda da kardeş ölümü, suç ve vicdan önemli bir yer tutuyor. Faust’u seçmenizin özel bir nedeni var mıydı? Bu göndermenin filminizde nasıl bir karşılık bulmasını amaçladınız?
Emir Ziyalar: Aslında Faust’u neredeyse tamamen sezgisel bir şekilde tercih ettim. Bir Alman dışavurumcu filmi seçeceğimi biliyordum ve filmlere tekrar göz atarken Faust’un Kadim Mavi’nin bazı karelerine hoş, grafik bir paralellik kurabildiğini fark ettim. Gerek damgalanan bir kol olsun gerek çarpık koridorlarda kaybolan Gretchen karakterinin tasviri olsun, Faust filmi Kadim Mavi’nin görsel dünyasına yakın hissettirdi. Bu filmler arasındaki ilişkinin derinliği ise benim için de zamanla birlikte yüzeye çıkan bir olgu oldu.
Kurgu ve Sesin Sınırlarında
Filmin doğrusal olmayan, eksiltili kurgusu Kenan’ın parçalanmış hafızasına karşılık geliyor. Ancak bazı sekanslar arasındaki geçişlerin, bilinçli belirsizliğin ötesine geçerek anlatının dramatik sürekliliğini de zorladığını düşündüm. Jérôme Pesnel ile kurgu sürecinde seyircinin Kenan’ın yaşadığı belirsizliği deneyimlemesiyle hikâyenin duygusal bütünlüğünü koruması arasındaki dengeyi nasıl kurmaya çalıştınız? Bu süreçte kurgudan çıkardığınız veya yeniden yapılandırdığınız bölümler oldu mu?
Emir Ziyalar: Filmin eliptik kurgusu, Kenan’ın parçalanmış hafızasına karşılık geldiği gibi filmdeki mitolojik hikâyeyi ihtiva eden mozaiğe de karşılık geliyor. Jérôme ile çalışmaya başlamadan önce ona kurgu dilini, seyirciyi mozaiğin ortasına yerleştirip, o her kafasını çevirdiğinde hikâyeye ait farklı bir mozaik parça görmesi konsepti üzerine kurmaya teşvik ettim. Jérôme bu yaklaşımı şaşırdığım bir kabiliyetle hayata geçirdi. Süreç boyunca da sahneler yapboz gibi çıkmaya ve eklenmeye devam etti. Burada dikkat ettiğimiz temel öğe de hangi bilgilerin tamamen gerekli olduğu, hangilerinin ise izleyicinin inisiyatifinde kalabileceğinin muhakemesi oldu. Seyir deneyiminin deniz veya su gibi akışkanlığı ise bir diğer temel odağımızdı. Bu bazen dramatik bütünlükten ödün verip, seyir deneyimine ağırlık vermek anlamına geliyordu. Filmin rüyası ve soyut doğasını desteklemek adına dengeyi bu şekilde oluşturmaya çalıştık.
Filmde ses de en az görüntüler kadar belirleyici. Can Kuman’ın müzikleri, çevresel sesler ve özellikle bazı efektlerin öne çıkarılmasıyla oldukça yoğun bir işitsel atmosfer kuruluyor. Kimi anlarda seslerin ani yükselişleri, benim için sahnedeki gerilimin önüne geçen bir rahatsızlığa dönüştü. Seyircinin bu tür fiziksel bir huzursuzluk hissetmesini özellikle amaçladınız mı? Ses tasarımında tekinsizlik yaratmakla seyir deneyimini zorlamak arasındaki dengeye nasıl yaklaştınız?
Emir Ziyalar: Filmin yapısı adına Kenan’ın çarpık zihnine tamamen yerleşmek şeklinde yürüttüğümüz tutum, bize ses tasarımı aracılığı ile bunu destekleyebilecek büyük bir oyun alanı sundu. Bu bazen, Kenan’ın en korku dolu anlarında, seyirciyi ses ile kuşatmak ve ona bedeninde dahi hissedeceği işitsel bir deneyim tasarlamaktı. Bu tip sahneleri sessiz sahnelerin etrafına serperek aradaki tezattan yararlanmaya çalıştık. Can Kuman ile çalışmalarımızda her zaman görsel ile işitselin harmonik uyumuna ve alışverişine odaklandık. Sesi tasarlarken bu esastan yola çıkarak seyir deneyimini olabildiğince organik kılmaya gayret ettik. Bu bizim için filmin rüyası doğasını destekleyen en büyük etkenlerden biri oldu. Görsel ile işitselin tek vücutta buluşma gayreti, Kadim Mavi’nin ses tasarımına dair süreçte izlediğimiz kreatif pusula idi.
Oyunculuktan Yönetmenliğe: Özgün Bir Sinema Dili Arayışı
Umut Aksoy, Kenan’ın giderek büyüyen zihinsel karmaşasını büyük ölçüde bakışları ve beden diliyle taşıyor. Özellikle finalde Menodora’yı canlandıran Öykü Su Okur’un performansını da oldukça etkileyici buldum. Diyaloglardan çok görsel anlatıma ve oyuncuların fiziksel varlığına yaslanan bu dünyada oyuncu yönetimini nasıl ele aldınız? Gerçekçi oyunculuklarla filmin daha soyut, mitolojik tarafları arasında nasıl bir ilişki kurmaya çalıştınız?
Emir Ziyalar: Oyuncu yönetiminde ön hazırlık sürecine büyük önem verdik. Bu sürecin ilk adımını, auditionlar kapsamında oyuncu ve yönetmen arasındaki iletişimi keşfetmeye adadık. Bunu sistematik bir şekilde, hem oyuncuların kendi karakter yorumlarına alan vererek hem de yönetmenin direktiflerini nasıl ele aldıklarını gözlemleyerek yaptık. Seçimlerimizi bu iletişimin en kuvvetli olduğu adaylar yönünde gerçekleştirdik. Bunu takip eden süreçte ise oyuncularla çeşitli provalar ve denemeler aracılığı ile, karakterlerin gizli taraflarını gün yüzüne çıkaracak çalışmalar yaptık. Bu noktada oyuncuların kendi yorumları karakterlerin nasıl konuştuğundan nasıl hareket ettiklerine dek büyük bir ilham oldu.
Senaryoda karakterler üzerindeki temel odak onların hikâye işlevleri iken, ön hazırlık sürecinde odak, oyuncuların da katkısı ile, onların insani tarafları oldu. Bu metot bizi gerçekçi bir oyunculuk tarzına yaklaştırırken, filmin mitolojik anlatısını da terk etmediğimiz ortak bir alan kurmamızı sağladı.
Kadim Mavi, ilk uzun metrajınız olmasına rağmen oldukça belirgin bir sinemasal kimliğe sahip. Bu filmi tamamladıktan sonra kendi yönetmenlik anlayışınız hakkında neler keşfettiniz? Bundan sonraki projelerinizde de benzer bir görsel ve anlatısal arayışı sürdürmeyi düşünüyor musunuz?
Emir Ziyalar: Bir ilk filmde en önemli olan yönetmenin kendine mahsus olan sinema dilini keşfetmesidir. Kadim Mavi’de bunu birincil öncelik bildim. Tarihte birçok sinemacının ilk filmi en radikal olanı olmuştur. Bunun sebebi keşif sürecinin verdiği özgürlüktür. Bir kere yönetmen kendine mahsus olanı öğrendiği vakit, bunu daha geleneksel bir zemine yerleştirerek izleyici ile kendi sinema dili arasındaki köprüyü güçlü bir şekilde kurabilir ancak bu köprünün oluşması için öncelikle ortada bir dil olması gerekir. Kadim Mavi benim için bu dili keşfetmek adına büyük bir yolculuk oldu. Dalgalar geriye çekildiği vakit ortada kalanın ise bundan sonra yönetmenlik vazifesini üstleneceğim filmler adına büyük bir ilham olacağına eminim. Sanat icra eden bir yönetmenin hiçbir filmi birbirinden bağımsız değildir. Bu filmler adeta üretimi kesilmeksizin devam eden tek bir sanat eserinin farklı durakları, farklı adımları gibidir.
Berkay Benet Tüysüzoğlu’nun diğer yazılarına ulaşmak için buraya tıklayınız.
Daha fazlası için bizi YouTube, X ve Instagram aracılığıyla takip edebilirsiniz.

























Yorumlar