- Yönetmen
- Emir Ziyalar
- Senaryo
- Emir Ziyalar, Doruk Kumkumoğlu
- Oyuncular
- Tülin Özen, Umut Aksoy, Öykü Su Okur, Musa Öztep
- Süre
- 80 dk.
Denizden sağ dönmek her zaman kurtulmak anlamına gelmiyor. Emir Ziyalar’ın ilk uzun metrajı Kadim Mavi (2026), bu düşünceden hareketle bir kayboluş hikâyesini giderek karanlıklaşan bir vicdan hesaplaşmasına dönüştürüyor. Senaryosunu Ziyalar’ın Doruk Kumkumoğlu ile birlikte kaleme aldığı ve 63. Antalya Altın Portakal Film Festivali’nin Ulusal Uzun Metraj Film Yarışması’nda yer alan yapımın başrolünde Umut Aksoy var. Tülin Özen, Barış Kolik, Yaşar Karakulak, Öykü Su Okur, Musa Öztep ve Bilgi Nur Aydoğmuş da oyuncu kadrosunu tamamlıyor.
- Yönetmen
- Emir Ziyalar
- Senaryo
- Emir Ziyalar, Doruk Kumkumoğlu
- Oyuncular
- Tülin Özen, Umut Aksoy, Öykü Su Okur, Musa Öztep
- Süre
- 80 dk.
Aksoy’un canlandırdığı Kenan Yelkıran, borçları nedeniyle teknesine el konulan yalnız bir balıkçı. Ölümcül bir fırtınada kaybolduktan iki ay sonra, aradan geçen zamana ilişkin hiçbir şey hatırlamadan kıyıya vuruyor. Döndüğü Ege kasabasında ise hiçbir şey eskisi kadar tanıdık değil. Ziyalar, bu çıkış noktasından geleneksel bir “O iki ayda ne oldu?” gizemi kurabilirdi. Bunun yerine, geçmişin üzerini örten hafızayla geçmişi saklamaya yanaşmayan bir dünya arasındaki çatışmayı seçiyor. Filmin en güçlü tarafı da burada ortaya çıkıyor: Suçluluğu sözlerle açıklamaktansa görüntüler aracılığıyla hissedilir, neredeyse dokunulur bir şeye dönüştürmesi. Ne var ki bu etkileyici görsel tasarım, kurgu ve ses tercihleri söz konusu olduğunda her zaman aynı bütünlüğe ulaşamıyor.
Bu yazı, Kadim Mavi filmi hakkında spoiler içermektedir.

Döndüğü Yer Artık Aynı Değil
Kenan’ın iki aylık yokluğu, başlangıçta anlatının en büyük boşluğu gibi görünüyor. Kasaba halkının kuşkulu bakışları, aşina olduğu sokakların tekinsizleşmesi ve zaman zaman gerçeklikten kopan görüntüler, bu boşluğun çevresinde giderek sıkışan bir dünya kuruyor. Ancak ilerledikçe daha ilginç bir ihtimal beliriyor: Kenan’ın asıl kaybı denizde geçirdiği zaman değil, denize açılmadan önce yaşadıkları olabilir. Hatırlamamak, burada insanın başına gelen talihsiz bir durumdan çok, kendisi hakkında bilmek istemediklerine karşı geliştirdiği bir savunmaya benziyor.
Bu tercih, kasabayı da sıradan bir gerilim mekânı olmaktan çıkarıyor. Sokaklar ve evler, Kenan’a geçmişini hatırlatacak somut ipuçlarının dizildiği bir bulmaca gibi işlemiyor; onun zihnindeki sıkışmanın uzantılarına dönüşüyor. Kasabanın fiziksel olarak değiştiğine dair kesin bir kanıta ihtiyaç duymuyoruz. Kenan’ın çevresine duyduğu güveni kaybetmesi, bildik mekânların giderek yabancılaşması için yeterli. Gerçekleşmiş bir olayla kâbusun hangi noktada birbirine karıştığını ayırt etmek zorlaştıkça biz de onun gördüklerini sorgulamaya başlıyoruz. Böylece filmin başlangıçta ortaya attığı “Kenan nerelerdeydi?” sorusu, yerini giderek “Kenan gördüklerine ve kendisine ne kadar güvenebilir?” sorusuna bırakıyor.
Bu anlatının ayakta kalabilmesi için merkezindeki oyuncunun güçlü bir fiziksel varlık göstermesi gerekiyor. Umut Aksoy, Kenan’ın şaşkınlığını ve suçlulukla iç içe geçen korkusunu sürekli büyük tepkilerle dışarı vurmadan taşıyor. Bakışlarında beliren tedirginlik, kimi anlarda olayların kendisinden daha çok şey söylüyor. Özlem’i canlandıran Tülin Özen de filmin soyutlaşmaya yatkın dünyasına ihtiyaç duyduğu insani ağırlığı kazandırıyor. Bu performanslar sayesinde Kadim Mavi’nin yoğun sembolik anlatısının ardındaki doğallığı kaybetmiyoruz.

Birden Fazla Çağda Bir Kardeşin Ölümü
Kenan’ın bastırdığı geçmişin merkezinde, kardeşini boğarak öldürdüğü gün yer alıyor. Bu bilgi, filmin başlangıçtaki gizemini çözmekten daha önemli bir işe yarıyor: Anlatının yönünü değiştiriyor. Artık denizde ne yaşandığını öğrenmeye çalışan bir adamı değil, işlediği suçtan kaçabilmek için kendi geçmişiyle bağını koparmış birini izliyoruz. Ziyalar, kardeş katlini tekil bir suç olarak bırakmayıp “Habil ile Kabil” anlatısına bağlayarak bu hesaplaşmanın ölçeğini büyütüyor. İnsanlığın en eski kardeşlik hikâyelerinden biri, günümüzden bir balıkçının yaşadıklarında yeniden yankılanıyor.
Filmin kendi mitolojisinde yer alan lanetlenmiş kız kardeşler Menodora ve Phosagora ise bu fikri başka bir zamana taşıyor. Öykü Su Okur’un Menodora’yı, Bilgi Nur Aydoğmuş’un Phosagora’yı canlandırdığı bu figürler, doğrudan antik kaynaklardan alınmış tanrıçalar ya da bilinen bir Yunan mitinin kahramanları değil; Kadim Mavi için kurulmuş bir anlatının parçaları. Kenan ile kardeşinin hikâyesine karşılık gelen trajedileri, filmin çağlar arasında kurduğu simetriyi görünür kılıyor. Önemli olan suçun aynı kişilerce miras alınması değil, kardeşlik bağının şiddetle koparılmasının farklı dönemlerde yeniden yaşanabilmesi. Habil ile Kabil, bu döngüye dinî bir derinlik katarken kız kardeşlerin laneti filmin kendi dünyasına ait bir karşılık üretiyor. Böylelikle mitoloji, öykünün ortasına serpiştirilmiş gizemli isimler toplamı olarak kalmıyor; Kenan’ın yaşadıklarını tek bir ömre sığdırmamamızı sağlıyor.
Bu tekrarın en güçlü taşıyıcısı deniz. Kenan’ın geçim kaynağı olan su, onu ortadan kaldırıp geri getiren, sakladıklarını önüne çıkaran ve sonunda hesap soran bir güce dönüşüyor. Deniz, hem bilinç dışının karanlık derinliği hem de arınma ihtimalini barındıran bir yargıç gibi. Ancak filmde arınma kolay bir unutuluş anlamına gelmiyor. Kenan’ın finalde yöneldiği fedakârlık, geçmişi silmekten çok, suçun sürüp gitmesini engellemeye yönelik bir kabulleniş olarak okunabilir. Toprak günahı hatırlarken deniz onu yargılıyor; insanın kendisine anlatmadığı hikâye, yaşadığı dünyanın içinde var olmaya devam ediyor.

Yüz Yıllık Bir Görsel Hafıza
Ziyalar’ın düşüncesini en ikna edici kıldığı yer, bu farklı zamanları görüntünün yapısına taşıması. Murat Emkuzhev’in görüntü yönetiminde renkli dijital çekimlerle siyah beyaz 35 mm görüntülerin bir arada kullanılması, geçmişle bugün arasındaki ayrımı sözcüklere bırakmıyor. Değişen görüntü oranları da buna eşlik ediyor: Geniş kadrajlardan daralan çerçevelere uzanan yapı, izlediklerimizin aynı gerçeklik katmanına ait olmadığını hissettiriyor. Antik zamana ait görüntüler, yalnızca eskiyi temsil etmek için siyah beyazlaştırılmış sahneler gibi durmuyor; başka bir hafızanın, başka bir görme biçiminin izlerini taşıyor. Yönetmenin bu biçimsel tercihini tematik gerekçelerle açıklaması elbette tek başına yeterli değil. Beni ikna eden, görüntülerin farklılığını ilk bakışta fark ettirmesi kadar, zamanlar arasındaki uzaklığın duygusal olarak kapanabildiği anlar. Çok eski bir hikâye, Kenan’ın bugünkü korkusuna yabancı gelmemeye başlıyor.
Özellikle rüyayı andıran sekanslarda ışık, mekân ve yüzler üzerinden kurulan bu dünya beni etkiledi. Ziyalar’ın yaklaşımı yer yer Ingmar Bergman’ın Hour of the Wolf (1968) filminde gündelik gerçeklikle iç içe geçen kâbusları, Persona’da (1966) ise yüzler ve kimlikler üzerinden açılan çatlakları hatırlatıyor. Bu benzerliği doğrudan bir göndermeden çok, ruhsal durumları açıklamak yerine görünür kılma arayışında buluyorum. Kadim Mavi de gerçekliğin sınırlarını, karakteri anlamamız için değil, onunla birlikte kaybetmemiz için esnetiyor.
Fakat filmdeki en ilginç sinemasal karşılaşma, Kenan’ın televizyonda izlediği F. W. Murnau imzalı Faust (1926). Gretchen’ın kapılarla ve merdivenlerle bölünmüş karanlık bir mekânda dolaştığı görüntüler, kendi geçmişinde sıkışıp kalan Kenan’ın durumuyla çarpıcı bir ilişki kuruyor. Murnau’nun ışık-gölge karşıtlıkları ve mimariyi ruhsal bir çıkmaza dönüştüren dışa vurumcu estetiği, yüz yıl sonra Ziyalar’ın kurduğu kâbusta başka bir biçimde karşılık buluyor. Üstelik Faust’ta Gretchen’ın kardeşi Valentin’in ölümü, iki anlatı arasında kardeşlik, suç ve vicdan üzerinden başka bir bağ kuruyor. Ancak bu göndermeyi benim için asıl ilginç kılan, hikâyelerin birebir benzerliğinden çok, suçluluğun görüntüler ve mekânlar aracılığıyla nasıl somutlaştırıldığı. Kenan’ın televizyonda karşılaştığı görüntüler, kendi geçmişinin başka bir hikâyede, başka bir yüzyılda çoktan anlatılmış hâlini andırıyor. Ziyalar’ın Habil ile Kabil’den lanetlenmiş kız kardeşlere uzanan tekrar fikri, böylece sinemanın kendi hafızasında da karşılık buluyor.

Bir Kâbusun Ritmi ve Sesi
Bunca güçlü imgeye karşın Kadim Mavi’nin anlatısı her zaman aynı ölçüde etkileyici ilerlemiyor. Ziyalar ile Jérôme Pesnel’in kurgusu, Kenan’ın parçalanmış hafızasına doğrusal olmayan, eksiltili bir anlatımla karşılık veriyor. Bu mantığı anlıyorum; her şeyin kronolojik olarak açıklandığı bir anlatı filmin kurduğu dünyaya zaten uymazdı. Fakat parçalı anlatımla kopuk kurgu aynı şey değil. Bazı görüntüler birbirini rüyalarda olduğu gibi çağırırken bazı sekanslar arasındaki bağ gereğinden fazla gevşiyor. O anlarda merakım yeni anlamlara açılmaktan çok, filmin kendi ritmini nerede bıraktığına takılıyor. Bir tercihin tematik gerekçesi bulunması, onun her kullanımını kendiliğinden başarılı kılmıyor.
Benzer bir ikilik ses alanında da var. Can Kuman’ın müzikleri filmin karanlık dünyasını desteklerken kimi efektlerin ve foley seslerinin fazla öne çıkması, zaman zaman bu dünyanın dışında kalmama neden oldu. Ani seviye değişimleri, tiz ve sert seslerin baskınlaşması ve diyalogla çevresel ses arasındaki dengenin bozulduğu anlar, tekinsizliği büyütmek yerine kulağı yoruyor. Bunun miksajdan mı, estetik tercihten mi, yoksa gösterim koşullarından mı kaynaklandığını teknik bir inceleme olmadan söyleyemem. Yine de, bir sesin bilinçli olarak rahatsız edici olmasıyla izleme deneyimini istemeden sekteye uğratması arasındaki ayrımı önemsiyorum. Mark Jenkin’in Rose of Nevada (2025) filminde sonradan kurulan ses dünyasının yarattığı kontrollü yabancılaşmayı düşününce bu fark daha belirginleşiyor. İki filmde de deniz, kayboluş ve bozulmuş zaman algısı var. Ancak Jenkin’in işitsel müdahaleleri görüntülerin yarattığı yabancılık duygusunu derinleştirirken Kadim Mavi’de bazı seslerin gereğinden fazla öne çıkması, gerilimin doğal biçimde gelişmesini engelliyor.
Filmin finali ise neden bütün bu kusurlara rağmen Kadim Mavi’yi değerli bulduğumu hatırlatıyor. Özellikle Menodora rolündeki Öykü Su Okur, yüzü ve beden diliyle, son görüntülere açıklamaların yaratamayacağı bir ağırlık kazandırıyor. Umut Aksoy’un film boyunca taşıdığı kişisel sıkışma, Okur’un performansıyla mitolojik bir karşılık buluyor. Burada etkileyici olan, lanetin bütün kurallarını öğrenmek değil; Kenan’ın eyleminin kendisinden çok daha eski bir hikâyeye karıştığını hissetmek.
Kadim Mavi, yer yer kendi biçimsel cesaretinin gerisinde kalsa da, Emir Ziyalar’ın belirgin bir sinemasal bakış geliştirdiğini gösteriyor. Benim için asıl başarısı, suçluluğu çözülmesi gereken bir sırdan çıkarıp yaşanması gereken tekinsiz bir deneyime dönüştürmesinde. Kenan geçmişini unutmaya çalışırken Kadim Mavi, insanın kendi hafızasından silebildiği şeylerin geçmişten de silinmediğini hatırlatıyor.
Berkay Benet Tüysüzoğlu’nun diğer yazılarına ulaşmak için buraya tıklayınız.
Daha fazlası için bizi YouTube, X ve Instagram aracılığıyla takip edebilirsiniz.





















Yorumlar