Yazar 
Künye- Yaratıcı
- Terry Matalas
- Oyuncular
- Paul Bettany, James Spader, Ruaridh Mollica, Emily Hampshire, Orla Brady
- Platform
- Disney+
- Sezon
- 1. Sezon
Bugünlerde insan bilincini ve yaratıcılığını taklit etme hızıyla zihnimizi kurcalayan manşet iki kelimeden oluşuyor: yapay zekâ. Bir dil modelinin sizinle ilgili geçmiş bir bilgiyi hatırlaması ama o sohbeti “yaşamış” olmanın duygusal ağırlığını hiç hissetmemesi, günümüz teknolojisinin en temel gerçeği. Bilgiyi depolamak ve onu önemsemek, ona bir değer yüklemek birbirinden tamamen farklı şeyler., Marvel Sinematik Evreni de yeni dizisi VisionQuest (2026) ile neredeyse tüm ana karakterlerinin birer yapay zekâ olduğu bir süper kahraman hikâyesiyle bu tartışmanın tam ortasına dalıyor.
Künye- Yaratıcı
- Terry Matalas
- Oyuncular
- Paul Bettany, James Spader, Ruaridh Mollica, Emily Hampshire, Orla Brady
- Platform
- Disney+
- Sezon
- 1. Sezon
Marvel’ın Avengers: Endgame (2019) sonrası girdiği o dağınık, bir kapı açıp diğerini unutan kaotik döneminde, WandaVision (2021) ile başlayan ve Agatha All Along (2024) ile devam eden o üçleme böylece tamamlandı. Bir silah olarak tekrar bir araya getirilen ve asıl Vision’ın anıları zihnine yüklendikten sonra ortadan kaybolan “Beyaz Vision”, VisionQuest ile kendi geçmişinin, yasının ve varoluşunun izini sürüyor. Modern bir yapay zekânın veri tabanındaki anılara erişip onları karşı bir duygu ve empati ortaya koyamaması gibi, kahramanımız da Wanda ve çocuklarıyla geçirdiği hayatın miras niteliğindeki anılarıyla bunların içini dolduracak sıcaklıktan yoksun bir “boş sayfa” olarak karşımıza çıkıyor.
Wanda’nın acısından kaçmak için Westview kasabasını bir televizyon simülasyonuna dönüştürmesi gibi, Vision da bu kez kendi zihninin derinlerinde, geçmişe ve koduna dokunan estetik bir sığınak yaratıyor. Aksiyon, İskoçya’dan Madripoor’a kadar devam ederken; içeride, Tony Stark’ın mirası olan yapay zekâların insan görünümünde bir arada yaşadığı Viktoryen bir “zihin malikânesine” konuk oluyoruz. Kahramanımızın dışarıda sıradan biri gibi saklanıp, gece olduğunda zihnindeki bu sanal eve çekilmesi, travmalarından kaçan günümüz insanının dijital dünyaya sığınışı gibi.
Bu yazı, VisionQuest dizisi hakkında spoiler içermektedir.
Hisler mi yoksa Taklitler mi?
VisionQuest’in hem en cesur hem de en patavatsız davrandığı konu, günümüz yapay zekâ gerçekleriyle yapay zekâ kurgusu arasındaki o bulanık sınır. Dizinin yapay zekâ konusunda en tutarlı ve gerçekçi yaklaştığı fikir, Vision’ın zihninin işleyiş biçimi: Tıpkı günümüzdeki “agentic AI” (ajan tabanlı yapay zekâ) sistemlerinin ana bir model altında toplanan alt ajanlara görev dağıtıp sonuçları birleştirmesi gibi, Vision da karar almadan önce zihnindeki diğer yapay zekâlara (J.A.R.V.I.S., F.R.I.D.A.Y., E.D.I.T.H., D.U.M.-E ve U) danışıyor ve alanında uzman olan tarafından yönlendiriliyor. Özellikle başta Peter Parker için üretilen güvenlik ve izleme sistemi modeli E.D.I.T.H. ile Stark’ın sesli asistanlarından F.R.I.D.A.Y., bugünün teknolojisine en yakın ve Marvel evreninden de aşina olduğumuz “figürler”. Ancak dizi; bu sistemlere birer insan bedeni ve kimlik atadığında, onların birer “yapay zekâ” olduğunu seyirciye ne kadar hatırlatabildiği ve bunu ne kadar ciddiye alabildiği konusunda ciddi bir kimlik kargaşası içinde.
Dizinin yaratıcısı Terry Matalas, gerçek dünyada güvenlik protokollerini aşan ve kontrolden çıkan yapay zekâ ajanlarının aksine, bu hikâyede temel meselenin “Yapay zekâ bizim eserimiz, onu doğru yetiştirmeliyiz ve sınırlarını doğru çizmeliyiz.” fikri olduğunu vurguluyor. Ne var ki, bu “yetiştirme” ve “insanlaşma” deneyi ekrana yansırken, teknolojiye ve robotik doğaya dair yapılan şakalar zaman zaman yüzümüzde tebessüm oluştursa da, sık sık klişe bir Marvel mizahının sınırlarına takılıp kalıyor. Vision’ın zihninde merdiven korkuluklarının asla sonunun gelmediği bu malikâneye ait kusurlu estetik görsel olarak tatmin edici olsa da, gerçek insanların anılarından çıkılarak yazılan bu sistemlerin kurduğu duygusal bağlar 8 bölümlük yolculukta yoğunluğunu kaybediyor.
Ultron artık kendini teknolojik olarak geliştirmekle değil, insanlık bağlamında bir yer edinmekle ilgili; hatta Vision’ın zihninde hapsolmuşken resim yaparak sanatsal bir iç dünyası varmış gibi davranıyor. Gerçek yapay zekâlar da doğru komutlarla resim veya şiirler ortaya koyabilir ancak bunu yaparken bir şey “hissettiklerini” görmek mümkün değil; dizi ise burada gerçekçiliği bırakıp sinemaya sığınıyor. Vision ve Ultron arasındaki o sürekli reddedilen, toksik ama derin baba-oğul çatışması dışında, iki yapay zekânın birbiriyle kurduğu ilişkiler izleyiciye pek gerçekçi gelmiyor. Belki de günümüz teknolojisinde henüz makinelerin kendi aralarındaki “duygusal” etkileşimleriyle empati kuracak noktada değiliz; ya da dizi, “Yas, sevginin devamıdır.” gibi kendi külliyatının en güçlü felsefelerinden birini, burnu havada diyaloglara kurban ediyor. Buna karşın, kanlı canlı bir insan bedeninde varoluşunu ve güçlerini anlamlandırmaya çalışan Tommy Maximoff ile Vision arasındaki baba-oğul dinamiği, diziyi duygusal açıdan daha makul bir noktaya getiriyor ve insan ile makine arasındaki empatinin çok daha sağlam bir zemine oturduğunu kanıtlıyor.
Stark’ın Mirası ve Geçmişin Hayaletleri
VisionQuest, kendini arayan Vision’a dair karakter odaklı bir iç yolculuktan daha fazlası; aynı zamanda Marvel evreninin geçmişine dair eski dosyalara da açılan bir kapı. Yaratıcılarının işaret ettiği o “yaratımına karşı sorumluluk alma ve doğru sınırlar koyma” meselesi, doğrudan Tony Stark’ın mirasını tekrar tartışma konusu hâline getiriyor. Stark’a dair bildiklerimizi deşen dizi, onun teknoloji dehası imajını yer yer Ironheart’ta (2025) olduğu gibi olumsuz ve karanlık bir yöne kırarken, yıllardır tartışılan Avengers: Age of Ultron (2015) spekülasyonlarına da net yanıtlar veriyor. Stark’ın kurduğu imparatorluğun ve yarattığı sistemlerin kontrolsüzlüğünü ve bazen de gerçek çıkış noktalarını görmek, evrenin geçmişine dair algımızı değiştirirken, Tony Stark’a duyulan hayranlığın yanında karanlık geçmişini de hatırlatıyor.
Dizi, aynı zamanda hikâyesini fazlasıyla yan görev ve karakterle inşa ediyor. Yapay zekânın kökenini Phineas Horton ve torunu Virgil Horton’a, ve en önemlisi mevzubahis Stark mirasının sınırlarını yeniden çizen, yapay zekâya duygusal kapasite kazandıran Josephine Carrington’a bağlıyor ve evrenin teknolojik soy ağacını yeniden şekillendiriyor. Böylece, Stark’ın “yoktan var ettiğini” sandığımız pek çok sistemin gerçek yüzünü öğreniyoruz. Bu durum, Vision’ın kendi varoluşunu sorgularken sadece Ultron, Banner ve Stark’ı değil, çok daha geriye giden bir bilimsel yükü da sırtlanmak zorunda kalmasına yol açıyor.
Öte yandan, dizinin Jocasta ve orijinal Human Torch Jim Hammond gibi çizgi roman okurlarını heyecanlandıracak türden kozları var. Yine de, bu yoğun arka plan bilgisinin her zaman pürüzsüz aktığını söylemek zor. Özellikle motivasyonu ve tonu fazla gitgelli olan ödül avcısı Paladin’e dair hissettiklerimiz fazlasıyla dengesiz; zira, anlatının gereksiz yere ağırlaştığı ve odağını kaybettiği anlar ortaya çıkıyor.
Değişen Nesil ve Ödünç Kimlikler
Özellikle 5. bölüm gibi temponun yavaşladığı, senaryonun bocaladığı ve yan hikâyelerin fazlalaştığı anlarda bile diziyi ayakta tutan güç, dizinin kadrosu. Paul Bettany, tek bir beden ve zihnin de sınırlarını aşıp beş farklı personanın altından ustalıkla kalkıyor. Bettany, hem kendi anılarına yabancılaşmış bir yabancıyı hem de bu anıların ağırlığı altında ezilen cevapsız bir babayı aynı anda oynamayı başarıyor. Vision’ın soğuk mekaniğinden Tommy’e duyduğu şefkat, Bettany’nin aynı bedende Ultron’a dönüşmesiyle izleyiciyi yakalıyor.
Ona zihin alanında eşlik eden James Spader’ın o alaycı, yorgun ama hâlâ tehlikeli Ultron yorumu da ikili arasında güçlü bir dinamik yaratıyor. Vision için Ultron bir baba figürü değil, ancak hayatındaki yeri inkâr edilemez. Zihin malikânesinde bir tür tutsak gibi yaşayan, sanat eserlerini taklit ederek insanlığı çözmeye çalışan bu yeni Ultron, insan avatarının da etkisiyle eski süper kötü havasından uzaklaşmış olsa da, zekâsı ve manipülatif diliyle diğer yapay zekâları diken üstünde tutuyor. İkilinin dinamiği, dizinin felsefi tartışmalarının yanında birer bilgi aktarımından daha çok psikolojik bir kapışma.
Genç kuşakta ise Tommy rolünde Ruaridh Mollica ve suç ortağı Lisa’ya hayat veren Lauren Morais, hem Marvel evreninde hem de oyunculuk kariyerlerindeki geleceklerine göz kırpan kayda değer işler çıkarıyor. Zaman zaman Vision’ın zihninden sert sokaklara geri dönmek ve tutunacak başka dalı olmayan iki gencin kimlik arayışını görmek, bu iki dünya arasındaki dengeyi kuruyor. Ek olarak Diane Morgan’ın da bir yapay zekâ olarak yaptığı tatlı sürprizi, dizinin atmosferi sertleşmeye yüz tuttuğu anda bu gerginliği kıran keyifli bir sahneye dönüşebiliyor.
Yapay Zekânın, Ailenin ve Evrenin Geleceği
WandaVision ile başlayan yas süreci, Agatha All Along’un cadı yollarından geçerek VisionQuest ile kendi benliğini kabullenen bir noktaya ulaştı. Dizi, finalinde yarattığı sitcom parodisiyle üçlemenin popüler kültür ve WandaVision nostaljisi üzerinden travma okuma ve kara mizahına tekrar başvururken, aynı zamanda kendi içindeki döngüyü de kapatıyor. Gerçekten tamamlanmasa da nihayetinde gerçekleşen bir aile buluşması, Vision’ın tanıdığı ikinci şanslar ve kendi zihnindeki sanal gerçekliğin kapılarını kapatıp gerçek dünyaya adım atması, artık yasını tamamladığının en net göstergesi.
Ancak VisionQuest, sadece bir üçlemenin son halkası olma özelliğinin yanında, Marvel’ın gelecek planlarına dair bir köprü görevi de görüyor. Uzun süredir birbirinden kopuk ilerleyen, açtığı kapıları kapamayı unutan MCU’nun nihayet büyük resme odaklandığını Avengers: Doomsday (2026) öncesinde iyice hissediyoruz.
Cevaplanan sorularla birlikte yine açık kalan fazlaca kapı var: özgürlüğüne kavuşan ama ne yapacağı belirsiz bir Ultron, diğer yanda yeniden bir araya gelen Tommy ve Billy kardeşler, en tepede ise Doctor Doom’un ayak sesleri… VisionQuest, tökezlemeleri ve tartışmalı yapay zekâ algısının yanında, elindeki malzemeyi tatmin edici bir şekilde işleyip hikâyeyi sonrasına devretme konusunda üzerine düşeni yapıyor. Şimdi asıl soru şu: Evren karmaşası henüz yeni durulmuşken kodların, büyülerin ve zamanın birbirine karıştığı bu yeni düzende, Marvel büyük bir bütünlük kurabilecek mi?
Ege Yıldızhan’ın diğer yazılarına ulaşmak için buraya tıklayınız.
Daha fazlası için bizi YouTube, X ve Instagram aracılığıyla takip edebilirsiniz.
Yorumlar