80
YAZARIN PUANI

“Sinema ölüyor mu?” Bu, son birkaç yıldır kültür-sanat ortamlarında en sık sorulan sorulardan biri. Vuruculuğu, sunduğu önermeden daha kuvvetli olan bu soruya nasıl cevap verilmesi gerektiğini neredeyse kimse bilmiyor. Yedinci sanatın harcanan paraya değecek bir kültürel miras yarattığı dönemler geride kaldı, bunu kabul etmek zor değil. Ancak bağımsız sinemanın yükseldiği ve pazarlama metotlarının artık neredeyse her sanat eserini satılabilir hale getirdiği günümüzde, insan ruhunu besleyen ve onu en azından iki saatliğine ölümsüz hissettiren filmlerin tamamen ulaşılmaz hale geldiğini düşünmüyorum.

80
YAZARIN PUANI

Ancak şu kesin ki, “yeni sinema” asla “eskisi” kadar kalıcı bir etki bırakamıyor. Bunun nedeni, sadece endüstrinin hiç olmadığı kadar sallantılı ve dolayısıyla tedbirli bir dönemden geçmesi değil. Genel olarak, sanatın yeni akımlar ve türler üretmek konusunda hantallaştığı bir dünyada yaşıyoruz. Bunu bireyselleşen toplumlara ve kolektif üretimin azalışına bağlamak elbette mümkün. Tüm sürecin doğal bir sonucu olarak, sinemanın referanslarının tarihsel açıdan gitgide gerilediğini görüyoruz. Örneğin çoğu büyük bilim kurgu filmi, 80’lerdeki Spielberg yapıtlarını mesken edinirken, korku filmleri ise neredeyse 30’lardaki Universal Canavarları furyasına bağımlı hale geldi.

Her şeye rağmen, geleceğe ulaşabilmek için geçmişe dönmenin yanlış bir yöntem olduğunu düşünmüyorum. Sonuçta sinemanın en büyük güçlerinden biri belgelemek: hafızamızı, tarihi, gidenleri, kalanları… Yine de, sinemanın artık neyden güç aldığını anlamak için ara sıra onu incelemek gerektiğine inanıyorum. Bu konuda yalnız olmadığımı bilmek son derece rahatlatıcı. Zira, en önemli yeni nesil yönetmenlerden biri olan Bi Gan, son filmi Resurrection ile sanata dair “diri tutmaya çalıştığı umudunu” adeta bir manifestoya çeviriyor. Sanatın bir anomali, hayal etmenin ise bir yasak haline geldiği tuhaf bir distopyada gözünü sinemaya çeviriyor ve “Henüz ölmedi.” diyor.

Resurrection Film İncelemesi Arakat Mag 2025 45 İstanbul Film Festivali Bi Gan Jackson Yee Shu Qui Mark Chao Altın Lale

Büyülü Bir Kaçış Olarak Sinema

Resurrection, hayal etmeyerek ölümsüz olunabilen bir dünyaya sahip. Bu anlayışa göre, yanmayan bir mum gibi, bir şeyler düşlemeyen bir insan da sonsuza kadar yaşayabilir. İnandıkları gerçek; sessizce hayal kuranları “Sanrıcı” (The Deliriant), onları gerçekliğe döndürmekle görevli olanları ise “Büyük Öteki” (The Great Other) olarak isimlendiriyor. Büyük Öteki olan bir kadın, bir gün bulduğu bir fotoğrafı incelerken onun arkasına saklanmış kaleydoskopik dünyaların birinden şüpheleniyor. Afyon çiçeklerinden oluşan bu dünyada bir Sanrıcı’nın saklandığı şüphesine kapılıyor. Nitekim kadın haklı çıkıyor; çiçeklerle beslenen ve akıttığı gözyaşları ile soyluları doyuran bu gizemli Sanrıcı, ölümsüzlüğün önünde büyük bir engel. Zira vücudunun içindeki projeksiyon makinesi, sinema sayesinde yaklaşık yüz yıllık bir geçmişi canlı tutuyor.

Vücudu deforme olmuş bu yaratığın içinde bambaşka dönemlere ait filmler bulunuyor. Bi Gan, Sanrıcı’yı öldürmenin yollarını arayan Büyük Öteki’yi dört farklı hikaye ile kuşatıyor. Kadın, filmleri izledikçe Sanrıcı’nın farklı duyularını kapatmayı deniyor: önce gözlerini, daha sonra kulaklarını… Sinemanın hitap ettiği tüm duyular bir bir yok oluyor. İzlediğimiz hikayeler ise yedinci sanatın farklı metotlarını kullanarak bize kaybedilen bir gerçekliği hatırlatıyor. Seyirci olarak yapay bir kusursuzluğun, sahte bir illüzyonun peşinde sürükleniyoruz. Büyük Öteki, ölümsüz kalmak için bunların hepsinden kurtulmaya çalışırken, biz ise seyirci olarak kendi faniliğimiz ile barışıyoruz.

Bi Gan, sinemanın imge üretimi tarihine neredeyse kolaj estetiğinde bir yönetmenlikle yaklaşıyor. İzlediğimiz hikayelerin görsel dünyası ve teknik altyapısı sürekli değişirken, zaman geçtikçe sabit görüntülerin yerini dinamik anlatılar alıyor. F. W. Murnau‘dan Wong Kar-wai‘ye uzanan referanslar ise sinemanın nihayetinde devir teslimden ibaret olduğunu tekrar hatırlatıyor. Resurrection, saklı bir tarihin dirilişini anlatıyor gibi gözükse de, aslında hepimizin bildiği ama unuttuğu bir sürecin parçası olduğumuzu gösteriyor. Zamanlar, temalar, duygular gelip geçiyor; ama sinemanın büyüsü asla değişmiyor. Film, bazen bir maketin tasarımından bazense bir kamera açısının sadeliğinden etkilendiğimiz bir yönetmenlik sunarak, sinemanın vadettiği “kaçışı” bambaşka şekillerde örnekliyor.

Resurrection Film İncelemesi Arakat Mag 2025 45 İstanbul Film Festivali Bi Gan Jackson Yee Shu Qui Mark Chao Altın Lale

Hafızaya Karşı Kürek Çekmek

Resurrection, Bi Gan‘ın bir önceki filmi Long Day’s Journey into Night (2018) ile benzer bir epizodik tasarıma sahip. Yönetmen, onu tüm dünyaya tanıtan filminin ilk yarısında Lynchvari bir hikaye anlatıyordu. Melankolik bir dünya, tekrar eden imgeler, kesişen temalar, zamanda asılı kalmış insanlar… Tüm bu ögeler, daha sonra tamamen tek plan olarak işleyen ikinci yarıda yine usulca karşımıza çıkıyordu. Bi Gan, sinemanın filtrelenmiş ve filtrelenmemiş gerçekliğini birbirinden ayırırken, basit gözüken bir sanatın bile yapıntılığına büyük bir heyecanla işaret ediyordu. Karşımıza öylesine bağımsız ögeler çıkıyordu ki, bir yolculuğa başlanması için masa tenisi oynanması fikri o kadar da absürt gelmemeye başlıyordu.

Bi Gan, sinemanın her türden saçmalığa rağmen yaratabildiği illüzyonü Resurrection ile daha büyük bir ölçeğe taşıyor. Bu kez dört farklı hikaye ile sırasıyla noir dokulu bir gizem, meditatif bir sürrealite, melankolik bir yoksulluk ve epik bir kıyamet anlatısı sunuyor. Her biri yaklaşık otuz-kırk dakika süren bu hikayelerin her yanı birbirlerinden farklı. Örneğin, ilk hikaye soğuk bir atmosfer ve yavaş kamera hareketleri ile stilize bir dünya yaratırken, son hikaye ise çok daha hareketli bir kamera ve canlı renkler kullanıyor. Öte yandan, ikinci hikayedeki diyalog bazlı sürreal anlatı insanı adeta hipnoz etmesine rağmen, ardından gelen üçüncü hikaye ise kolay takip edilebilir öyküsüyle sinemanın duygusal damarına hitap ediyor.

Resurrection, bu farklı filmler arasında geçiş yaparken karşımıza eriyen bir mum imgesi çıkarıyor. Sanrıcı hayal ediyor ve hatırlıyor; geçmişi yok sayan ve daima geleceğe ulaşmaya çalışan insanların aksine – yanan bir mum gibi – yapması gerekeni yapıyor. Seyircisini – ve Büyük Öteki’yi – bambaşka öykülerle kuşatan Bi Gan‘ın da amaçladığı tam olarak bu: ne olursa olsun, nasıl olursa olsun hayal etmek. Nitekim yönetmen, öyküleri arasında genel bir çatı kurmayı tercih etmemiş; dolayısıyla, filmlerin biricikliği daha net hissediliyor. Bu yaklaşım, artık uzay gemilerinden bile etkilenmeyen modern seyirciyi trenin gara geldiği o ana götürmeye çalışıyor. Her şeye rağmen bunu başaramayacağını bilen Bi Gan, nasır tutmuş bu eski duyguları tekrar “tüyleri diken diken eden” halleriyle hatırlamak istiyor. Film, bu yüzden aynı anda hem hırslı hem naif hissettiriyor. Sinema salonunda zamandan soyutlandığını sanan biz seyirciler gibi, insan hafızasına karşı kürek çekmeye çalışan bir yönetmenin beyhude çabasını izliyoruz. Ve bu, yedinci sanatta son zamanlarda gördüğümüz en kusursuz başarısızlıklardan biri haline geliyor.

Resurrection Film İncelemesi Arakat Mag 2025 45 İstanbul Film Festivali Bi Gan Jackson Yee Shu Qui Mark Chao Altın Lale

Büyümekte Olan Bir Ölümlü

Sanatı sığınılan bir liman olarak resmeden Bi Gan, sinemanın eşsiz limanlarını tek tek seyre çıkıyor. Kimsenin duymadığı bir müziğin delirttiği insanlar ya da “Acı’nın Ruhu” ile karşılaşan eski bir keşişi odağına aldığı doğaüstü öykülerde bile hipnotik bir alan bulmayı başarıyor. Özellikle ikinci öyküde horlama sesi eşliğinde seyrettiğimiz bir rüya sahnesi, sinemanın gerçek olanın rahatsız ediciliğini ve ihtişamını aynı anda koruyabilme gücünü tüm kudretiyle sergiliyor. Öte yandan, sinemanın illüzyonuna ve olmayanı olduran büyüsüne bir aşk mektubu gibi işleyen üçüncü hikaye daha arabesk sularda geziniyor. Bu öyküde bilinçaltını terk edip hızla konvansiyonel hikaye anlatıcılığına girişen Bi Gan‘ın tercihleri, kimilerinin filmden soyutlanmasına neden olabilir. Bu açıdan, yönetmenin öyküler arasında sıkı bağlar kurduğunu ya da anlatıların ritmini en doğru şekilde ayarladığını iddia edemiyorum.

Ancak doğruluğundan emin olduğum bir şey varsa, o da olağanüstü reji olmalı. Kompozisyon, sahne kurgusu, renk paleti, kamera kullanımı gibi konularda Bi Gan‘ın ne denli büyük bir yönetmen olduğunu tekrar görüyoruz. Zira Resurrection, hikaye anlatımı konusunda oldukça göreceli ve riskli bir yapı tercih etse de, teknik açıdan fazlasıyla etkileyici bir film. Öte yandan kimileri, dördüncü hikayeden yola çıkarak, yönetmenin önceki filmleri ile benzer bir “iddialı tek plan” takıntısı taşıdığını söyleyebilir. Şahsen, aynı şekilde bazı reji tercihlerinin Bi Gan‘ın filmografisinde tekrara düştüğünü hissetmiş olsam da, özellikle sessiz film dönemine ait gotik set tasarımları ve adeta içine çekildiğiniz rüya gibi hissettiren anlar ile sıklıkla yeni imgelere odaklandığını düşünüyorum. Bu açıdan Resurrection, – aynı örnek gösterdiği ustaların mirası gibi – yönetmenin kendisinin de önceki ve sonraki kariyer noktalarını bir araya getiren, aynı anda hem tanıdık hem de yabancı kalabilen bir evrim noktası.

Kendi sanatına aşık yönetmenlerin çoğunda bir “tamamlanmışlık” duygusu baskın gelir. Ne yapmaları gerekiyorsa yapmış, kariyerlerini zirveye ulaştırmışlardır. Bi Gan ise henüz dördüncü uzun metrajında harikalar yaratmasına rağmen asla böyle bir rehavete kapılmıyor. Sinemanın bizleri yaşayan birer ceset olmaktan alıkoyan mucizevi doğasına hayranlık duyuyor, ama yine de ona yalnızca bir aşk mektubu yazmakla yetinmiyor. Kendisi de yitip giden zamanların ve beraberinde gelen değişimlerin yasını ve heyecanını aynı anda taşıyor. Sinemanın – aynı bizim gibi – büyümekte olan bir ölümlü olduğunu, elbet bir gün tarihin tozlu sayfalarına karışacağını buruk bir kutsama ile ilan ediyor. Finalde sinema salonundan yavaş yavaş kaybolan seyirciler gibi, biz de karanlık bir odadan yine bir ölümlü olarak ayrılıyoruz. Birbirimizi tanımadan, perdenin arkasını göremeden, zamanı aşamadan… Yine de sinema, bizi nihai sona hazırlayamasa bile, daima rüyalarımızın bir parçası olmaya devam ediyor.


Tunahan İbiş’in diğer yazılarına ulaşmak için buraya tıklayınız.

Daha fazlası için bizi Youtube, X ve Instagram aracılığıyla takip edebilirsiniz.

Made in EU: Sistemin Seçtiği Günah Keçisi

Wondrous Is the Silence of My Master: Sessizliğin Ağırlığı

TUNAHAN İBİŞ
Gündüzleri bilgisayar mühendisi, geceleri sinema yazarı ve editör.

Made in EU: Sistemin Seçtiği Günah Keçisi

önceki yazı

Bidad: Susturulan Sesin Haykırışı

sonraki yazı

Yorumlar

Yorumlar kapatıldı.

Bunlar da ilginizi çekebilir