Ryūsuke Hamaguchi, Drive My Car (2021) ile dünya sinemasının yükselen yönetmenlerinden biri olmaktan çıkıp, uluslararası sinemanın merkezine yerleşen önemli isimlerden birine dönüşmüştü. Cannes’da En İyi Senaryo ödülünü alan ve ardından Oscar’da En İyi Uluslararası Film’e uzanan Drive My Car, insan ilişkilerindeki suskunlukları ve kayıpları kendine özgü sabrıyla tasvir etmeye çalışıyordu. Hamaguchi, bu kez All of a Sudden ile dikkatleri tekrar üstüne çekti. 79. Cannes Film Festivali’nin ana yarışmasında gösterilen film, Virginie Efira ve Tao Okamoto’ya verilen ortak En İyi Kadın Oyuncu ödülüyle festivalden ayrıldı ve büyük bir kesim tarafından oldukça beğenildi.
Bu iki film arasında doğrudan bir akrabalık kurmak mümkün. Drive My Car, ölümden sonra yaşamaya devam eden bir insanla nasıl ilişki kurabileceğimizi sorguluyordu. All of a Sudden ise daha zor bir sorunun peşine düşüyor: Bir insan gerçekten ne zaman yok olur? Ölünce ya da hafızasını kaybedince mi? Yoksa konuşamadığında veya toplumun gözünde artık hiçbir işe yaramadığında mı?
Hamaguchi’nin bu kez bir bakımevinin içerisine yerleştirdiği dünya, ölümden önce başlayan bir yok oluşu gözler önüne seriyor. Marie-Lou’nun yaşlı insanlara uygulamaya çalıştığı Humanitude felsefesi de tam olarak burada anlam kazanıyor. Bakımevi sakinlerini yalnızca hayatta tutmak değil, onları yeniden hayatın içerisine taşımak, insanı insan yapan en önemli nokta olarak filmin merkezinde konumlanıyor.

Yaşamak İçin Birbirimize İhtiyacımız Var
Filmin bakımevindeki yaşlı insanlara yaklaşımı, başlangıçta bakımevi yönetiminin tartışmalı bir yansıması olarak gösteriliyor. Oysa Hamaguchi kısa süre içinde meseleyi çok daha geniş bir yere taşıyor. Ağır bilişsel kayıplar yaşayan insanların hâlâ bir şey hissedebileceği, öğrenebileceği, başkasına dokunabileceği ve başkasından haz alabileceği fikrine odaklanmayı tercih ederek, bunu filmin temel damarlarından birine dönüştürüyor. Ayak masajı sahnelerinde bunun karşılığını doğrudan beden üzerinden okuyabiliyoruz. Zira, bir insanın hafızasının bulanıklaşmasına rağmen bedeni ile hâlâ dünyaya tutunabileceğini görüyoruz. Bu bağlamda şu durum netleşiyor: Belki de yaşlılık insanı çürütmüyor, insanın uyaranlardan ve ilişkilerden mahrum bırakılması onların kaybolmasına neden oluyor.
Bu açıdan All of a Sudden, Yasujirō Ozu’nun yaşlılık ve görünmezleşme üzerine kurduğu sinemayı hatırlatıyor. Ozu’nun yaşlı karakterleri, çoğu zaman ailelerinin hayatında giderek fazlalığa dönüşen unsurlar olarak gösterilirken; Hamaguchi ise yaşlı karakterlerini bakımevi içerisinde inceleyerek toplumun görüş alanından uzaklaştırmayı tercih ediyor. Fakat yönetmen, onları yeniden görünür kılmanın yolunu bir aile dramında bulmak yerine temaslarda, konuşmakta, hareket etmekte ve ilişki kurmakta arıyor. İnsan, filmde toplumsal işlevinden daha büyük bir varlık olarak ele alınıyor.
Filmin Mari ile Marie-Lou arasındaki ilişkiye geçmesiyle ölüm meselesi daha kişisel bir durum olarak yorumlanmaya başlıyor. Kanser hastası Mari’nin bedeninin gün geçtikçe zayıflaması ve ihtimallerin giderek azalması, hayata karşı tutumunu sorgulamasına ve bu tutumu daha felsefik noktalara dayandırmasına neden oluyor. Ölümün yaklaşması, yalnızca ölecek olmanın ağırlığını kapsamıyor; yapılabilecek şeylerin azalmasının acısını da beraberinde getiriyor.
Buna rağmen Hamaguchi hayatı büyük cevaplarla değil, küçük temaslarla savunuyor: Bir tiyatro gösterisinden sonra düşüncelere dalmak, güneşin doğuşunu izlemek, başka bir dil öğrenmek, bir başkasının söylediklerini gerçekten dinlemek gibi basit noktalara odaklanıyor. Yaşamı değerli kılan şeyin sonsuzluktan çok, hâlâ şaşırabilme ihtimali olduğuna değiniyor. Burada filmin Drive My Car ile arasındaki fark da belirginleşiyor: O filmdeki ana karakter Kafuku, kaybettiği bir insanla ilişkisinin ölümden sonra nasıl sürdürülebileceğini anlamaya çalışıyordu. All of a Sudden‘da ise henüz kaybedilmemiş insanlarla ilişki kurmanın yolları aranıyor. Bu nedenle film aslında ölümden çok, ölüm gelmeden önce yaşanan yok oluşla ilgileniyor. İnsanları hayatta tutmanın yolu da Hamaguchi’ye göre şuradan geçiyor: Onları yalnız bırakmamak; yeniden dünyaya, bedene ve başka insanlara bağlamak.

Fikirlerin Ağırlığı
Filmin en güçlü anları, bu düşünceleri açıklamadığı anlardan oluşuyor. Ayak masajı sahneleri bunun en iyi örneği olarak gösterilebilir. Nefes egzersizinde bedenlerin birbirine yaslanması, duruşlarının düzelmesi ve sonunda insanların huzur içinde uyuyabilmesi de bahsi geçen düşünceyi sözcüklerden daha iyi anlatan gösterimlerden bazıları. Hamaguchi, bu sahnelerde gerçekten seyirciye ulaşıyor ve özel anlara kapı açmayı başarıyor. Bir anlamda sinemanın iyileştirici gücünü hissettiriyor. Bir düşünceyi anlatmak yerine onu karakterlerinin bedenlerinde görünür kılıyor.
Ne var ki, filmin temel sorunu da tam olarak burada ortaya çıkıyor. Hamaguchi, halihazırda güçlü olan bu anların taşıdığı anlamlara zaman zaman güvenmemeyi seçerek, onları yeniden açıklama ihtiyacı hissediyor. Yüz doksan altı dakikalık film, sahip olduğu fikirlerin fazlalığından ziyade, aynı düşüncelerin farklı biçimlerde tekrar tekrar karşımıza çıkmasından dolayı ağırlaşıyor. Tiyatro oyununun baştan sona izlendikten sonra uzun bir tartışmayla yeniden ele alınması ve ardından aynı oyunun bakımevinde bir kez daha karşımıza çıkması, bunun en belirgin örneklerinden biri.
Filmin ana karakterlerinin konuşmaları içinde kapitalizm, Marksist düşünce sistemi, ölüm, bakımevinin felsefesi ve insan ilişkileri hakkında gerçekten değerli düşünceler bulunuyor. Ancak Hamaguchi, yine seyircinin bu düşünceleri yakaladığına güvenmiyor ve onları bir kez daha açıklamayı tercih ediyor. All of a Sudden, genel anlamda bazı fikirlerin arkasından gereğinden uzun süre gidiyor ve bu durumdan kaynaklanan yavanlaşmayı fark edemiyor.

Özgürleşmenin Yolu, Hayatın İçinde Kalmak
Tüm bu nedenlerden dolayı, All of a Sudden ile ilgili asıl çelişki burada ortaya çıkıyor. Film, insanı bir sisteme, kuruma ya da toplumsal role indirgememek gerektiğini savunurken; kendi düşüncelerini zaman zaman fazlasıyla sistematik bir biçimde ortaya koyuyor. Hamaguchi’nin sinemasını değerli kılan nokta da belki tam olarak bu çelişkide saklı. Nitekim yönetmen, en iyi anlarda seyircinin önüne bir cevap koymak yerine, cevabı kendisinin sorgulayabileceği bir alan açarak tartışmaları anlamlı kılıyor. Çünkü All of a Sudden, ölümden çok daha geniş bir anlamda yok oluşun izini sürerken, insanı tanımlamak için kullandığımız ölçütlerin ne kadar kırılgan olduğunu da hatırlatıyor. Belki de filmin asıl meselesi, bir insanın ne zaman yok olduğunu bulmaktan çok, onu yok saymaya ne zaman başladığımızı sorgulamaktır.
Filmin bakımevindeki yaşlıları aileleriyle bir araya getirdiği bölüm ise meselenin başka bir tarafını açığa çıkarıyor. Geçmişte anne babaları tarafından incitilmiş çocukların, artık geçmişlerini hatırlamakta bile zorlanan insanlarla yüzleşmesi, ilk bakışta acımasız bir yöntem gibi görünebiliyor. Bir babanın yıllar önce ailesine uyguladığı baskı ve kötülükler anlatılırken, bugün neredeyse bitkisel hayat süren bu adamın karşısında geçmişteki suçların hesabını sormanın ne anlama geldiği sorusu beliriyor. Çünkü karşımızdaki kişi aynı kişi olsa da, artık onunla aynı biçimde ilişki kuramıyoruz. Geçmişin bütün ağırlığı, hafızasını ve kendisini ifade etme imkânını kaybetmiş bir bedenin karşısında tuhaf bir boşluğa dönüşüyor.
Tam da bu noktada Hamaguchi’nin yaşlılık meselesine bakışı daha karmaşık bir hâl alıyor. Film, bu insanları yalnızca geçmişte yaptıklarıyla yargılamaktan kaçınmaya çalışıyor. Masaj, oyun ya da farklı uyarıcılarla ortaya çıkan küçük tepkiler, onların hâlâ başkalarıyla ilişki kurabileceklerini gösteriyor. Hatta bir noktada başkalarını mutlu etmek için masaj sırasına girmeleri, bütün o ağır geçmiş hikâyelerinden bağımsız olarak neredeyse çocukça bir sevinç taşıyor. İnsanın hafızasını, geçmişini ve toplumsal konumunu kaybettiğinde geriye ne kalacağı sorusuna Hamaguchi’nin verdiği cevap, burada daha görünür hâle geliyor: Belki de insanı insan yapan şey, geçmişte kim olduğu kadar, başka bir insan karşısında hâlâ bir tepki verebilmesidir.
All of a Sudden, yönetmenin Drive My Car ile açtığı yas ve kayıp meselesini bu kez yaşlılık, hastalık, insan bakımı ve toplumsal görünmezlik üzerinden genişletirken; Hamaguchi’nin asıl ilgisinin ölümün kendisinden çok, insanı tanımlama biçimlerimizde olduğunu ortaya çıkarıyor. Bir insanı hafızasıyla, üretkenliğiyle, konuşma yetisiyle ya da toplumdaki işleviyle tanımladığımızda, geriye bunlardan herhangi biri kalmadığında ne yapacağımızı da bilemez hâle geliyoruz. Filmin o uzun tartışmalarının, tekrarlarının ve zaman zaman kendi sesini fazla yükseltmesinin gerisinde belki de daha sade bir soru duruyor: “Bir insanı hâlâ insan olarak görebilmek için elimizde ne kalıyor?”. Hamaguchi’nin buna verdiği cevap ise filmin en sessiz anlarında beliriyor. İnsan yaşayabildiği sürece insandır, bunun yokluğunda nefes alan heykellerden bir farkımız yok.
Haktan Kaan İçel‘ın diğer yazılarına ulaşmak için buraya tıklayınız.
Daha fazlası için bizi Youtube, X ve Instagram aracılığıyla takip edebilirsiniz.





















Yorumlar