Festivallerin genelde özgün bir kimliği olduğu savunulur. Pek değişmeyen yönetim ekipleri nedeniyle özellikle seçkiler konusunda bunu söylemek mümkündür. Ancak ödüller, çoğunlukla o yılki jürinin ve birer sanatçı olarak temsil ettiklerinin bir sonucuna dönüşür.
Bu yıl 83. Venedik Uluslararası Film Festivali’nde Altın Aslan ödülünü alan May el-Toukhy imzalı Woman Unknown, beklenmedik galibiyetiyle uzun bir süre tartışıldı. Maggie Gyllenhaal başkanlığındaki jürinin kararını kimse öngörememişti. Yine de, bunun Gyllenhaal‘un sinemasıyla bir ilgisi olabileceği birçok kesim tarafından düşünüldü. Nitekim, filmi izlediğinizde neden böyle bir karar verildiğini görmek pek zor değil.

Ruhsuz Bir Travma Gösterisi
Woman Unknown, Nazi işgalinin sona erdiği 1940’ların sonlarında Kopenhag/Danimarka’da geçiyor. Savaşın yaralarını sarmaya çalışan bir milletin kefaret arayışını izliyoruz. Kişisel sebeplerden doğabilen asılsız iftiralarla Nazi destekçisi olduğu söylenen kadınlar sokaklarda linç ediliyor, en sert şekillerde damgalanıyorlar. Ana karakterimiz Marie de – herkes gibi – savaş döneminde bir kadın ve mağdur olarak ideallerinden vazgeçmiş, utanç duyduğu kararlar vermiş biri. Ancak film, karakterini asla yargılamadan onunla aynı durumda olmasına rağmen bir günah keçisi arayışındaki ikiyüzlü toplumla ilgileniyor.
Vaadinin aksine, Woman Unknown başkaldırı niteliğinde bir film değil. Daha çok ataerkil düzenin ne kadar çirkinleşebileceğini sistemin yansımaları üzerinden inceleyen bir anlatı. Ve bu konuda ne yazık ki hiçbir yaratıcı buluşu yok. Film boyunca, gaddarlıklarını vatanseverlikleri ile örten karakterlerin ardı ardına Marie’ye eziyet edişini seyrediyoruz. Yönetmen ise burada satır aralarını okumayarak bize sadece yaşananları gösteriyor, hem de defalarca kez. Bu nedenle Woman Unknown uzun bir travma gösterisi gibi. Siz kahroldukça güçlenen, kendi zayıflıklarını seyircideki tahakkümü ile gizlemeye çalışan bir yapımla karşı karşıyayız.
Filmin en büyük sorunlarından biri, hayal gücünden tamamen yoksun bir sanatçının yapabileceği ölçüde, yaşamdan kopuk olması. May el-Toukhy, bizi gündelik hayatın içinde büyüyen zalimliklerle yüzleştirdiğini düşünse de, aslında hiçbir şekilde o toplumla ilgilenmiyor. Dolayısıyla, her sahnenin bir trajediye hazırlık yaptığı son derece ruhsuz bir anlatıya reva görülüyoruz. Henüz geçtiğimiz sene yine dünya tarihindeki berbat bir dönemi odağına alan Kleber Mendonça Filho imzalı The Secret Agent, bu açıdan Woman Unknown‘un neredeyse bir antitezi gibi. Zira, Filho‘nun filmi 70’ler Brezilya’sının askerî cunta altındaki yozlaşmasını incelerken kendini asla halktan koparmıyordu. Onu esnaflarda, karnavallarda, bürokrasinin tam da içinde izleyerek anlamaya çalışıyor ve en beklenmedik anlarda yine halkın affediciliğine sığınıyordu. May el-Toukhy ise, bize hiçbir çıkış kapısı sunmadığı gibi, son derece manipülatif bir anlatıcılık ile durmadan seyirciyi rahatsız etmeye ve çaresiz bırakmaya çalışıyor.

Pop Feminizmin Yapay Öfkesi
Tekrarcı ve derinliksiz anlatımının yanı sıra, filmin bir diğer büyük sorunu ana karakterine olan yaklaşımı. Film, pop feminizm hareketinin sunduğu kontrollü politik yaklaşımından da güç alarak, ana karakterini resmen bir kafese hapsediyor. Marie; kameranın dışında hiç yaşamıyor, gerçek ilişkiler kurmuyor, hikâyeye hizmet etmeyen ufacık bir konuşmaya bile katılmıyor. Yönetmen, daha çok onun ev sahibiyle evlenmek üzere olan bir hizmetçi olarak yaşadığı kimlik sorununu deşmeye çalışıyor. Nitekim, değişmekte olan bir toplumun eski günahlarını tekrarlaması gibi, Marie de geçmişini tam anlamıyla geride bırakamıyor. Karakterin karşısına çıkan insanlar ise adeta bir deney ortamında tasarlanmış gibi sadece tek bir fikre işaret ederek onun dünyasını asla zenginleştirmiyor.
Gariptir ki, kısa süresine rağmen yine bu yıl çıkan ve Cannes’dan En İyi Yönetmen Ödülü ile dönen Fatherland de Almanya’ya benzer bir perspektiften bakıyordu. II. Dünya Savaşı sonrasında kapitalizm ve komünizm arasında kalan, hem Almanların hem Amerikanların sözünün geçtiği bir politik çıkmaza sıkışmış bir toplumu seyrediyorduk. Ancak Paweł Pawlikowski, bu yolunu şaşırmış milleti ufacık nüanslarla anlatmanın bir yolunu buluyordu. Bir lider arayışındaki insanların gitgide senkronize olan alkışları, her bir frekansta bambaşka bir kültürü temsil eden radyo kanalları, vatandaşların içine su serpmek için düzenlenen kutlama konuşmaları gibi birçok gösterimle karşılaşıyorduk. Woman Unknown‘da ise bizi mağdura acımaya iten sığ bir öfkeden başka bir şey bulmak zor.
Son derece eski, ezbere ve manipülatif olmasına rağmen film hakkında en rahatsız olduğum şey, kendini fazlasıyla ciddiye alması oldu. Seyircinin gözüne baka baka onun hassasiyetlerinden yararlanırken yine de bize muhtaç olduğunu kabul edemeyen bir anlatıcılık söz konusu. May el-Toukhy, büyük bir davaya inanırmışçasına hedeften asla sapmayan, bu yolda elindeki tüm kozları tekrar tekrar kullanan, fakat ne yazık ki istediği öfkeyi asla yaratamayan bir yönetmenlik gösteriyor. Maggie Gyllenhaal‘un bu yıl The Bride! filminde de oldukça benzer bir çaba ve bununla beraber gelen bir başarısızlık görmüştük. Pop feminist anlatıların takdir edilme ihtiyacı ne zaman sona erecek bilmiyorum, ancak gerçek bir direniş sunmanın yolu bu kadar yapay yollardan geçmemeli diye düşünüyorum. Seyirciler size zaman ayırmaya çoktan razıyken, bana kalırsa ne onlar ne de laboratuvar soğukluğunda incelenen kadın karakterler bunu hak ediyor.
Tunahan İbiş‘in diğer yazılarına ulaşmak için buraya tıklayınız.
Daha fazlası için bizi Youtube, X ve Instagram aracılığıyla takip edebilirsiniz.




















Yorumlar