85
YAZARIN PUANI

Bir maceranın başlaması için ne olması gerekir? Bir arabanın çalınması, eski bir tanıdıkla karşılaşılması, şüpheli bir ticaretin içine girilmesi? Valeska Grisebach’ın The Dreamed Adventure (Düşlenen Macera) filmi, bütün bu malzemelere sahip olmasına rağmen bunlardan alışıldık bir macera çıkarmakla pek ilgilenmiyor. Yönetmen, seyircinin olayların hızlanmasını beklediği anlarda karakterlerinin biraz daha yanında kalmayı, onların yaşadığı dünyaya biraz daha yakından bakmayı tercih ediyor.

85
YAZARIN PUANI

Bu dünyada her şey yeterince gerçek, insanlar yeterince tanıdık, karşılaşmalar yeterince sıradan. Yine de bir şeylerin yolunda gitmediği hissi hiç kaybolmuyor. Tehlikenin nereden geleceğini kestirmek güç. Üstelik tehlikenin hiç gelmeyebileceği ihtimali de huzursuzluğu azaltmıyor. Grisebach, gündelik hayatın olağan akışını bozmadan, karakterlerin birbirlerine yaklaşma biçimlerinden ve geçmişlerini bilmediğimiz ilişkilerinden beslenen bir tekinsizlik yaratıyor.

2017 yapımı Western ile dikkat çeken Grisebach, yaklaşık dokuz yıl sonra yeniden Bulgaristan’a dönüyor. Bu kez Türkiye ve Yunanistan sınırlarına yakın Svilengrad kasabasındayız. Suç, kaçakçılık, geçmişten gelen hesaplaşmalar ve görünmeyen güç ilişkileriyle örülü bir dünyada yönetmenin tercihi, bütün bunları geleneksel bir gerilim anlatısının hizmetine sokmamak.

167 dakikalık süresiyle çok da kolay bir seyir vadetmeyen The Dreamed Adventure, alışıldık dramatik beklentilerimizle aramıza mesafe koyuyor. Beni en çok etkileyen ise filmin bu mesafeyi karakterlerinden uzaklaşmadan kurabilmesi. Üstelik karakterlerin geçmişlerini öğrendikçe yaşananları farklı değerlendirmeye başlıyoruz. Bir maceranın kahramanı kim olabilir, hangi mücadeleler anlatılmaya değer bulunur ve bütün bunlar nasıl bir sinema diliyle anlatılabilir? Grisebach, bu soruların cevaplarını hazır biçimde sunmak yerine, bizi onların üzerinde düşünmeye davet ediyor.

Bu yazı The Dreamed Adventure hakkında spoiler içermektedir.

The-Dreamed-Adventure-Film-Incelemesi-Arakat-Mag-2026-Bir-Film-Valeska-Grisebach-Yana-Radeva-Syuleyman-Alilov-Letifo-Stoicho-Kostadinov-Nikolay-Shekerdjiev

Geçmişle Yaşamak

Svilengrad, Türkiye ve Yunanistan sınırlarına yakın konumuyla ticaretin, geçişlerin ve farklı ekonomik ilişkilerin kesiştiği bir kasaba. Hikâye, uzun zaman sonra bölgeye dönen Said’in (Syuleyman Alilov Letifov) arabasının çalınması ve eski tanıdığı Veska’yla (Yana Radeva) yeniden karşılaşmasıyla başlıyor. Bölgedeki bir arkeolojik kazıyı yöneten Veska’yla Said’in geçmişten gelen yakınlığı, film ilerledikçe kasabanın suç ve güç ilişkileriyle iç içe geçiyor.

Bu düzenin geçmişi, Bulgaristan’ın sosyalizm sonrası dönüşüm yıllarına uzanıyor. 1989 sonrasında yaşanan ekonomik ve toplumsal değişimler, bazı insanlar için yeni fırsatlar yaratırken başkaları için güvencesizliğin ve şiddetin yaygınlaştığı bir dönemi beraberinde getirdi. Kaçakçılık ve yasa dışı ticaret, filmin dünyasına sonradan dâhil edilmiş olay örgüsü araçları gibi durmuyor. İnsanların geçim kaynaklarını, eski tanışıklıklarını ve birbirlerine duydukları güveni etkileyen gündelik ilişkilerin bir parçası hâline geliyor.

Grisebach ise söz konusu dönemi uzun açıklamalar veya geçmişe dönüş sahneleri aracılığıyla anlatmıyor. Karakterlerin eski tanışıklıkları ve aralarında geçen konuşmalar sayesinde döneme ilişkin parçalar öğreniyoruz. Özellikle kadınların gençlik yıllarındaki gece hayatından ve karşılaştıkları tehlikelerden söz ettikleri anlar, aynı geçmişin herkes tarafından aynı biçimde hatırlanmadığını gösteriyor.

Erkeklerin eğlendikleri, para kazandıkları ve güçlerini sergiledikleri ortamlar, kadınlar açısından aynı anlamı taşımıyor. Eğlenmek ve kamusal hayatın içinde yer almak isteyen kadınlar, karşılaşabilecekleri şiddeti de hesaba katmak zorunda bırakılmış. Buna rağmen o hayatın sunduğu imkânlardan yararlanmak, arzularının peşinden gitmek ve eğlenmek istemişler. Asıl soru, kadınların neden bu ortamlarda bulunduğu değil, bu ortamların neden kadınlar için güvensiz olduğu.

Veska da bu geçmişe yabancı değil. Said ile geçmişte romantik bir yakınlığı olduğunu, onun ve kasabanın suç dünyasında etkili isimlerinden İliya’nın (Stoicho Kostadinov) dâhil olduğu çevreyi tanıdığını öğreniyoruz. Ancak bu ilişkilerin ayrıntıları bize eksiksiz biçimde aktarılmıyor.

Grisebach’ın önemli tercihlerinden biri, Veska’nın geçmişini tek bir travmaya indirgememesi. Karakterin geçmişte tam olarak ne yaşadığını bilmiyoruz. Film, onun maruz kaldığı belirli bir şiddet olayını açıkça ortaya koyup bugünkü davranışlarını bunun sonucunda açıklamaya çalışmıyor. Veska’nın hayatı, gençlik yıllarından ve karşılaşmış olabileceği tehlikelerden çok daha fazlasını içeriyor. Dostlukları, arzuları, dayanışma kurduğu insanlar ve bugün verdiği kararlar da kimliğinin parçaları.

Veska’nın arkeolog olması da bu açıdan anlamlı. Mesleği; gözlem yapmayı, küçük ayrıntılara dikkat etmeyi ve hemen sonuca ulaşmadan önce yeterince bilgi toplamayı gerektiriyor. Kasabadaki ilişkileri değerlendirirken de benzer bir dikkat gösteriyor. Fakat mesleğinde kullandığı yöntemler, eski tanıdıklarıyla karşılaştığında ona kesin cevaplar sunmuyor. Bir kazı alanındaki buluntuları sınıflandırmak mümkün; ancak insanların geçmişteki davranışlarıyla bugünkü kimlikleri arasındaki bağı aynı kesinlikle ortaya koymak çok daha zor. Üstelik kazı çalışmasının kendisi de yerel güç ilişkilerinden bütünüyle bağımsız değil.

Böylece geçmiş, karakterlerin geride bıraktıkları bir dönem olmanın ötesinde, bugün hareket ettikleri dünyanın koşullarını da belirliyor. Veska’nın bu koşulları tanıması, onlara bütünüyle teslim olması gerektiği anlamına gelmiyor. Onun hikâyesini ilginç kılan da geçmişinden gelen insanlarla yeniden karşılaşırken nasıl bir yol izleyeceğini kendisinin belirlemesi. Böyle bir dünyada kahramanlık, alışıldık macera anlatılarının tarif ettiğinden daha karmaşık bir meseleye dönüşüyor.

The-Dreamed-Adventure-Film-Incelemesi-Arakat-Mag-2026-Bir-Film-Valeska-Grisebach-Yana-Radeva-Syuleyman-Alilov-Letifo-Stoicho-Kostadinov-Nikolay-Shekerdjiev

Bir Western Kahramanı Olarak Veska

Filmin başlangıcında Said’in hikâyesini izleyeceğimizi düşünüyoruz. Kuşkulu ticari ilişkilerin içinde bulunan, geçmişinden taşıdığı sırlarla yeniden ortaya çıkan bu adam, geleneksel bir suç veya western anlatısının merkezine yerleşebilecek özelliklere sahip. Ancak Said’in ortadan kaybolmasıyla hikâyenin ağırlık merkezi Veska’ya geçiyor. Said’in karıştığı kaçak akaryakıt ticareti ve kasabanın suç ilişkileri, bu kez onun önüne çıkıyor.

Grisebach’ın burada yaptığı tercih, sıradan bir başkarakter değişiminden daha fazlası. Çünkü Veska’nın anlatının merkezine yerleşmesiyle kahramanlığa ilişkin beklentilerimiz de değişiyor. Aslında karşımızda oldukça güçlü bir western kahramanı var. Tehlikeli ilişkilerin hüküm sürdüğü bir coğrafyada hareket eden, karşısındaki insanları tanıyan, gerektiğinde onlarla yüzleşen ve kendi kararlarını vermekten çekinmeyen bir kadın. Fakat Veska’nın gücü, western sinemasının geleneksel erkek kahramanlarının davranışlarını taklit etmesinden kaynaklanmıyor.

Yana Radeva’nın performansıyla hayat bulan Veska, karşısındakileri etkilemek için büyük jestlere ihtiyaç duymuyor. Sakinliği, kendinden emin tavırları ve insanlarla iletişim kurma biçimi, onu bulunduğu ortamda güçlü kılıyor. Özellikle İliya gibi erkeklerle karşı karşıya geldiğinde bu özellikleri belirginleşiyor. Çevresindeki erkekler üstünlüklerini tehditle, parayla ve nüfuzla kurmaya çalışırken Veska kendini onların yöntemlerini benimsemek zorunda hissetmiyor.

Burada hoşuma giden, karakterin güçlü gösterilmek uğruna gerçekçilikten uzaklaştırılmaması. Veska yenilmez değil; her şeyi bilen, bütün sorunları çözebilen veya daima doğru kararlar veren bir kahraman olarak da sunulmuyor. Çevresindeki güç ilişkilerinin farkında olarak hareket ediyor, gerektiğinde risk alıyor. Onun kararlılığı, kırılganlıklarını ortadan kaldırmıyor.

Üstelik bu kahramanlık anlayışı, western türünün alışıldık çatışma biçimlerini de sorgulamamızı sağlıyor. Geleneksel western anlatılarında kahramanın karşısındaki tehditle hesaplaşması, çoğu zaman hikâyenin en önemli anıdır. Veska ise gücünü kanıtlamak için böyle bir hesaplaşmaya ihtiyaç duymuyor. Her çatışmayı büyütmek zorunda olmadığını bilmesi, onu çevresindeki erkeklerden ayırıyor. Böylece The Dreamed Adventure, güçlü olmanın mutlaka başkaları üzerinde üstünlük kurmak anlamına gelip gelmediğini düşündürüyor.

Bu tercih, Grisebach’ın filmografisi açısından da anlamlı. Western (2017), Bulgaristan’da çalışan Alman işçiler üzerinden erkeklik, yabancılık ve güç ilişkilerini ele alıyordu. Yönetmen, bu kez benzer bir coğrafyada western geleneğini kadın bir karakterin etrafında yeniden yorumluyor.

Nitekim Grisebach, Le Polyester’e verdiği söyleşide Western filminde kadın karakterlere istediği alanı açamadığını, bu kez kadın kahramanın türün erkek egemen kurallarıyla nasıl ilişki kurabileceğini araştırdığını anlatıyor. Yönetmenin kendi açıklaması, Veska’nın neden önemli olduğunu tek başına kanıtlamıyor elbette. Ancak iki film arasındaki değişimi düşündüğümüzde bu tercihin bilinçli olduğu anlaşılıyor.

Veska’nın hikâyesi, Grisebach’ın anlatı tercihleriyle de uyumlu. Yönetmen, karakterini belirli bir sona doğru sürüklemek yerine onun karşılaşmalarına, duraksamalarına ve kararlarına zaman tanıyor. Böylece Veska’nın kendine özgü kahramanlığı, filmin sinema dilinde de karşılığını buluyor.

The-Dreamed-Adventure-Film-Incelemesi-Arakat-Mag-2026-Bir-Film-Valeska-Grisebach-Yana-Radeva-Syuleyman-Alilov-Letifo-Stoicho-Kostadinov-Nikolay-Shekerdjiev

Hayatın Kendi Ritminde

The Dreamed Adventure’ı izlerken zaman zaman olay örgüsünün hangi yöne ilerlediğini kestirmek güçleşiyor. Bir konuşma beklediğimizden uzun sürüyor, karakterler bir araya geliyor, ayrılıyor ve ardından hikâye başka bir karşılaşmanın peşine düşüyor. Fakat bu tercihlerin hiçbiri filmi benim için sıkıcı hâle getirmedi. Grisebach, hikâyesini sürekli yeni gelişmelerle hareketlendirmeye çalışmadığı için karakterlerin gündelik davranışlarına daha fazla dikkat edebiliyoruz.

Burada anlatının ritmini, yavaş sinemanın her durumda değerli olduğunu varsayarak savunmak istemiyorum. Uzun bir filmin seyircisini bekletmesi, bekleyişi kendiliğinden anlamlı kılmıyor. The Dreamed Adventure’da önemli bulduğum şey, sahnelerin süresinin insanlarla kurduğumuz ilişkiyi değiştirmesi. Bir karakteri yalnızca hikâyedeki işleviyle tanımıyoruz. Nasıl konuştuğunu, başkalarını nasıl dinlediğini ve kimi durumlarda neden sessiz kalmayı tercih ettiğini de görüyoruz.

Özellikle profesyonel olmayan oyuncuların performansları bu yaklaşımın başarısında belirleyici. Karakterler, sıradaki dramatik gelişmeye hazırlanıyor gibi davranmıyor. Konuşmaların kendilerine özgü bir temposu var. İnsanlar her soruya hemen cevap vermiyor, kimi zaman anlatmak istediklerinden uzaklaşıyor veya söylediklerini yeniden değerlendiriyor. Bunlar küçük ayrıntılar olabilir ama filmin gerçekçilik hissini büyük ölçüde bu ayrıntılar oluşturuyor.

Grisebach’ın Film Comment’e verdiği söyleşide anlattığı çalışma yöntemi de bu tercihi anlamamıza yardımcı oluyor. Yönetmen, geleneksel senaryo biçiminden farklı olarak düzyazıya benzeyen metinlerle çalıştığını, oyuncularıyla uzun provalar yaptığını ve diyalogların ezberlenmiş cümleler gibi duyulmasını istemediğini belirtiyor. Oyuncuların kendi deneyimlerini karakterlere taşımasına izin veriyor ancak bunu bütünüyle doğaçlamaya dayalı bir yöntem olarak tanımlamıyor.

Bu açıklamaların perdede bir karşılığı var. Grisebach’ın yönetmenlik becerisi, karakterlerini sürekli belirli duygulara veya dramatik sonuçlara yönlendirmesinde değil, onların davranışlarını anlamlı kılacak koşulları oluşturmasında ortaya çıkıyor. Seyirciye hangi ayrıntıyı önemsemesi gerektiğini söylemekten kaçınıyor. Bunun yerine aynı ortamda yeterince uzun kalmamızı sağlayarak o ayrıntıları kendimizin fark etmesine izin veriyor.

Bernhard Keller’in görüntü yönetimiyle Bettina Böhler’in kurgusu da filmin bu anlayışına hizmet ediyor. Keller, Bulgaristan coğrafyasını olduğundan daha etkileyici göstermek için görüntüyü zorlamıyor. Kasabanın yolları, çalışma alanları, otelleri ve insanların vakit geçirdiği mekânlar, karakterlerin yaşamlarından ayrı düşünülemiyor. Kamera onların hareketlerini izlerken bir sonraki dramatik anı işaret etmekte acele etmiyor.

Gündüzle gece arasındaki değişim ise özellikle dikkat çekici. Mekânların fiziksel özellikleri aynı kalsa bile insanlar arasındaki ilişkilerin taşıdığı belirsizlik, geceleri daha fazla hissediliyor. Grisebach’ın kurduğu tekinsizlik, görüntüyü karartmak veya müzikle gerilimi yükseltmek gibi kolay yöntemlere ihtiyaç duymuyor. Aynı masada oturan insanların birbirleri hakkında ne bildiklerini tam olarak anlayamamak bile yeterli olabiliyor.

Bu yaklaşım, filmin geçmiş ve şiddetle kurduğu ilişkiyi de güçlendiriyor. Karakterlerin hayatları büyük bir hesaplaşmaya hazırlanan olaylar dizisine dönüşmediği için geçmişin bugündeki etkilerini daha gündelik ilişkiler üzerinden gözlemleyebiliyoruz. İnsanlar suç ve çatışmanın gölgesinde de çalışmaya, sohbet etmeye, eğlenmeye ve birbirlerine yardım etmeye devam ediyor. Şiddet ihtimali yaşamın diğer bütün yanlarını ortadan kaldırmıyor.

The Dreamed Adventure’ın üç saate yaklaşan süresinin sonunda aklımda belirli bir dramatik olaydan çok, bu dünyanın insanları kaldı. Onları konuşmalarıyla, karşılaşmalarıyla, kimi zaman açıklanamayan davranışlarıyla ve birbirleriyle kurdukları ilişkilerle hatırlıyorum. Grisebach’ın başarısı, böylesine farklı hayatları bir araya getirirken onları yalnızca anlatının ilerlemesine hizmet eden figürlere dönüştürmemesinde yatıyor.

Filmin başlığına yeniden döndüğümüzde maceranın ne olduğuna dair düşüncemiz de değişiyor. Başlangıçta suç, tehlike ve bilinmeyene doğru ilerleyen bir yolculuğun peşine düşeceğimizi sanıyoruz. Oysa Grisebach’ın bizi götürdüğü yer; insanların zaten yıllardır yaşadığı, birbirleriyle hesaplaştığı ve hayatlarını sürdürmeye çalıştığı bir dünya. Veska’nın geçmişiyle kurduğu ilişki, kahramanlığa yaklaşımı ve bütün bunların gösterişsiz bir sinema diliyle aktarılması, maceranın beklediğimiz biçimde gerçekleşmek zorunda olmadığını düşündürüyor.

The Dreamed Adventure, macerayı olağanüstü olayların içinde aramak yerine, bütün bu hayatların sıradanlığına yeterince dikkatle bakmayı öneriyor. Macera sandığımız şeyin başlamasını beklerken, çoktan onun içinde olduğumuzu fark ediyoruz.


Berkay Benet Tüysüzoğlu‘nun diğer yazılarına ulaşmak için buraya tıklayınız.

Daha fazlası için bizi Youtube, X ve Instagram aracılığıyla takip edebilirsiniz.

A Long Winter: Sadelikten Sıradanlığa

The End of It: Ölümle Tazelenen Hayat Sevinci

BERKAY BENET TÜYSÜZOĞLU
Berkay Benet Tüysüzoğlu, 1998 yılında Ankara’da doğdu. Orta Doğu Teknik Üniversitesi İşletme Bölümü’nden mezun oldu. Hâlen özel sektörde Marka Yönetimi ve Pazarlama İletişimi Uzmanı olarak çalışmaktadır. 2026 yılında ilk öykü kitabı Kuklacı Yoktu Ama Gölgeler Alkışladı, Flu Kitap etiketiyle yayımlandı. İlk romanı ve bir tiyatro oyunu üzerinde çalışmaktadır. Benet House adlı kişisel internet sitesinde tiyatro, sinema, edebiyat, müzik ve video oyunları üzerine eleştiri ve inceleme yazıları yayımlamaktadır.

    Wildwood: Laika’nın Yeni Başyapıtı

    önceki yazı

    The Idiot(s): Bir Dehanın Bakıcısı

    sonraki yazı

    Yorumlar

    Leave a reply

    E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

    Bunlar da ilginizi çekebilir