- Yönetmen
- Juan Cabral, Santiago Franco
- Senaryo
- Andrés Burgo, Juan Cabral, Santiago Franco
- Katılımcılar
- John Barnes, Jorge Burruchaga, Ricardo Giusti
- Süre
- 91 dk.
“Bir maç ne zaman başlar, ne zaman biter?” diye soruyor The Match. Tanrı’nın eli, Diego Armando Maradona’ya değdiğinde Arjantinlilerin deyimiyle “El Pibe de Oro”, namıdiğer Altın Çocuk henüz 25 yaşındaydı. 1986 yılının kavurucu haziranında Meksika’da öyle bir maç oynanacaktı ki, hakem Ali Bin Nasser’in çaldığı son düdük milyonlarca zihinde onu yeniden başlatacaktı. O gün efsanevi Azteca stadındaki 114 bin futbolsever tarihi bir mucizeye tanıklık edecekti. Kimilerinin deyişiyle gezegenler Azteca’nın üzerinde hizalanacaktı. Uruguaylı spiker Victor Hugo Morales‘in tabiriyle “kozmik bir uçurtmaydı” yaşanan. Bir gol rakamsal olarak bir golden fazlası olamazdı belki, ama aynı oyunun sevdalısı milyonlarca meftun için o gün Maradona’nın yapacakları bir golden fazlasıydı.
- Yönetmen
- Juan Cabral, Santiago Franco
- Senaryo
- Andrés Burgo, Juan Cabral, Santiago Franco
- Katılımcılar
- John Barnes, Jorge Burruchaga, Ricardo Giusti
- Süre
- 91 dk.
The Match, futbolun bir araya getirip ayırdığı iki ülkenin hikâyesi. Juan Cabral ve Santiago Franco’nun yönettiği bu belgesel, yıllanmış bir mucizeyi kayıt altına almanın çabası; aynı zamanda doksan dakikaya sığdırılan bir hikâyenin ölümsüzlüğünü anlama arayışı. Tarihler kimi zaman geçip giden sıradan günlerden ibarettir, kimi zaman da üzerinden seneler geçse de fanilerin unutamadığı anlara dönüşür. Herkesin sıradan olduğunu sandığı bir anda, 1966 Dünya Kupası’nın çeyrek finalinde unutulmaz bir futbol hikâyesinin ilk satırları yazılacaktı. Arjantin’in beş numaralı kaptanı Antonio Rattin’in şaibeli bir şekilde maçtan ihraç edilmesi, neredeyse Rosario Harekâtı kadar mühimdi. Zira, sınırlar bulanıklaştığında aslında futbol hayatın kendisi gibiydi. Arjantin ve İngiltere’nin futbol karşılaşması, iki ülkenin arasında yaşanacak birçok karşılaşmaya gebeydi. Beyaz gök mavililerin futbolun sahibi olduğunu iddia eden bir ülkeye karşı belki de gökten gelecek bir yardıma ihtiyacı vardı.
Her hikâyenin öncesinde bir hayal saklıdır, hemen hemen her şey de bir hayalle başlamıştır. Perçemleri kaşlarında biten utangaç bir çocuğun, 1970’in başlarında kendisine uzatılan mikrofona söyleyeceği bazı hayalleri bulunuyordu: “İki hayalim var; birincisi Dünya Kupası’nda oynamak, ikincisi Dünya Kupası’nı kazanmak.” Esasında zaman, insanın karşısına henüz ihtimalini bilmediği birçok yol sunar; bazılarının hakikate ermesi için bir ömür, bazılarının gerçekleşmesi için bir an gerekir. Toy bir çocuğun heyecanlı sesi, bir gün gelir milyonlarca insanın hafızasına kazınan bir hikâyeye dönüşür. O sesin sahibi sadece bir Dünya Kupası’nı kazanmakla yetinmeyecekti. İki ülkenin arasındaki hesaplaşmanın seyrini değiştirecekti.
Dahi mertebesine ulaşmış insanların hayatta denge bulabilmesi zorludur derler. Diego Maradona’nın iki ülkenin arasındaki rekabete bulduğu bir dengeydi Tanrı’nın eli. 1986 yılında tarihin terazisi başta bir insanın eliyle tartıldı. Hemen üç dakika sonra tüm rakiplerini birer birer aşan bir adamın yürüyüşüyle kırıldı. O gün Arjantin’in santraforu olan Jorge Valdano, “Diego’nun gücü, futbolun gücünün sesi.” diyordu. Spiker Victor Hugo Morales ise “Ağlamak istiyorum! Yaşasın Futbol!” diye haykırıyordu. İçinde bulunduğumuz yerküre, o gün bir dâhinin kramponlarıyla doksan dakika boyunca sarsıldı. Ağlara değen meşin yuvarlak bir anlığına bütün namluları susturdu. Futbol, sonsuzluğun sesi olmuştu.

Merhaba Eski Dostum
Dünya prömiyerini 79. Cannes Film Festivali kapsamında gerçekleştiren The Match, futbolun hiçbir zaman yalnızca futbol olmadığının bir kanıtı hüviyetinde. Bitiş düdüğüyle sona ermeyen bir doksan dakikanın, farklı evlerde ve coğrafyalarda hâlâ her gün santrası yapılan bir zamansızlığın hikâyesi bu. Tarihi müsabakanın perde arkasını arşiv görüntüler vasıtasıyla sunan belgeselde, yeşil zemindeki mucizeye tanık olan bazı kahramanlar da yeniden karşımızdalar. 1986 Dünya Kupası’nın hayatını değiştirdiğini söyleyen Gary Lineker, İngilizlerin durdurulamaz forveti John Barnes, o gün İngilizlerin kalesini koruyan Peter Shilton, Arjantinlilerin futbol filozofu lakaplı santraforu Jorge Valdano ve daha nice isim, zamanında yeşil sahada yazıp yönettikleri kendi filmlerinin oyuncuları.
Bazı hikâyeler için zaman, yönlendirici bir kılavuz gibidir. Söz konusu hikâyeler her anlatıldığında başka yollardan geçer, usulca kendi yolunu bulur. 40. yılında beyaz perdeyle buluşan bu eserde, çimde süzülen meşin yuvarlak bir kere daha ilk günkü gibi geçiyor beyaz çizgiyi. Yaşananlara çimlerin üstünde tanıklık edenlerse kırk yıl sonra kendi hatıralarının seyircisi olarak çıkıyorlar karşımıza. Bugünün gerçekliğinde, tıpkı geçmişten kopup gelen bir fotoğraf gibi siyah beyaz bir filtreyle bakıyorlar bize. Zamanın eksiltemediği karşılaşmanın heyecanı, önce sinema salonlarının kırmızı koltuklarına, ardından Falkland Adaları’nın acı verici kanlı hafızasına ulaşıyor.
The Match, siperlerin arasında radyodan Dünya Kupası’nı dinleyenlerin öyküsü. Tarihler 2 Nisan 1982’yi gösterdiğinde, Güney Atlantik Okyanusu’nda, Güney Amerika kıtasının güneyinde yer alan bir takımadasına doğru hazırlık yapılıyordu. Rosario Harekâtı, Arjantinliler için 150 yıldır sömürgeciliğin esiri olan bir toprağın geri alınması anlamına geliyordu. İngilizler içinse Falkland hiçbir zaman başka bir ülkenin toprağı olmamıştı. Öte yandan, adaların geleceği yalnızca iki ülkenin arasındaki egemenlik meselesiyle sınırlı değildi. Arjantin’de giderek gücünü kaybeden askeri yönetimin geleceği de bu topraklara bağlıydı. Dört yıl önceki Dünya Kupası’nın halkına olan etkisinin bilincinde olan askeri cunta, bu kez aynı millî duyguları bir savaşın etrafında peyderpey organize etmek istiyordu. Politikanın futbolla ilişkisinin ortak noktalarından birisi için “hakimiyet kurma refleksi” diyebiliriz. Bu nedenle politikanın eli, bazen bütün açıklığıyla bazen de görünmez bir biçimde daima futbolun üzerinde dolanır durur. Baskının taktiksel bir oyun şablonu olduğu bu sporda, futbol siyasetin baskısından çoğunlukla kaçamamıştır. Devlet akıllarının dayatmacı politikaları yüzünden sistemin, iktidarın ya da ideolojilerin mecburi parçası olmaktan kurtulamamıştır.
Arjantin’in askeri cunta lideri Leopoldo Fortunato Galtieri’nin sözlerinde aynı baskıcı dayatmanın izleri vardı: “Gelmek istiyorlarsa gelsinler. Savaşsa savaş!” İngiltere Başbakanı Margaret Thatcher içinse bu karşılaşma, sarsılan siyasi gücünü yeniden düzenlemenin bir fırsatıydı. Bu zaman aralığında yaşananlarla kolektif bilinçaltındaki yaraların hiç kapanmadığını gösteriyor The Match. Oysa birbirine diş geçiren bu iki ülke, belgeselde izlediğimiz üzere henüz bir yıl önce Buenos Aires’te tarihler 8 Mart 1981’i gösterdiğinde Maradona ve Freddie Mercury’yle aynı sahne üzerindeydi. Sıradaki şarkının Another One Bites the Dust olduğunu anons eden kişiydi Maradona. Velez Sarsfield Stadyumu’nun dört bir yanında gelecekte yaşanacakların habercisiymişçesine şu sözler yankılanıyordu: “Makineli tüfekler, ateş etmeye hazır… Hazır mısın? Hey, buna hazır mısın? Bir kişi daha yere serildi… Biri daha gitti… biri daha gitti…” Otoriter rejimlerin boyunduruğundaki halkların en büyük çaresizliğidir savrulmak. Arjantin halkının başına gelen de buydu. Henüz 13 ay önce aynı sahnede, aynı duygunun etrafında buluşan iki ülkenin insanları, koltuk hesapları yüzünden birbirlerine düşecekleri iki ayrı mukadderata doğru savrulmuşlardı. Bu yazgının iradesini kıracak kişi, Freddie Mercury’nin üzerindeki beyaz gök mavili formanın sırtında yazan 10 numaranın sahibiydi.

On Numaralı Fedai
Diego Armando Maradona’nın beyaz perdede belirdiği anı futbolla yolları kesişmemiş insanlara tanımlamak bir hayli zor. Bir Star Wars düşkünü için Darth Vader’ın kırmızı ışın kılıcı ve peleriniyle belirmesi, bir western sevdalısı için Clint Eastwood’un çizmeleriyle ufukta görülmesi veya bir müzik tutkunu için Michael Jackson’ın moonwalk’una tanıklık etmek gibi bir şey bu. Yıllar sonra memleketine dönen birisinin çocukluğunun geçtiği sokaklarda yeniden dolaşması, kalabalıkların içerisinde eski bir dostunun belirmesi gibi hasret içeren bir hisle dolu.
Bu vesileyle The Match, bir neslin en büyük kahramanını onun ismini sayıklayarak büyüyen, sokaklarda koşuşturan milyonlarla yeniden buluşturuyor. Tanık olacağımız maçın büyüklüğüne yaraşır şekilde ona kalan dakikaları, ayları, yılları geri ve ileri sayıyor. Tıpkı uzaya fırlatılmak üzere olan bir roketin geri sayımı gibi, hakemin ilk düdüğüne dek durmaksızın rakamları sayıyoruz. Gezegenlerin Azteca Stadyumu’nun üzerinde aynı hizada sıralandığı bir günde yaşanacak olan bu “büyük çarpışmaya” doğru ilerliyoruz. Zira, yeşil zeminde onunla buluşanların uzaylı olduğunu iddia ettiği bir isim duruyor karşımızda. Maradona’yı sekiz yaşında keşfeden Francisco Cornejo onun için “Sanki başka bir gezegenden gelmişti.” diyor. Keza aynı şekilde 1986 çeyrek finalinde İngilizlerin savaşçı orta sahası Steve Hodge, ondan “Başka bir gezegenden.” diye söz ediyor. Uzaya fırlatılmaya hazırlanılan mekiğin içerisinden siyah bukleleri, kalın kaşları ve masum tebessümüyle çıkıyor Diego.
25 Kasım 2020 tarihinde hayata gözlerini yuman Maradona’nın dünya defteri henüz 60 yaşındayken sonlandı. Büyülü yetenekleri kadar özgün mizacı ve karakteri de onu diğer futbolculardan ayırdı. Kimilerince oyunun en kutuplaştırıcı ismi olarak anılan Diego; özel hayatı, hırçınlığı, rahatlığı ve liderliğiyle diğer futbolculardan ayrışıyordu. Arjantinliler için futbol her şeydi. Kimliklerinin bir parçasıydı. Uyumadan önce düşündükleri son şeydi. Maradona ise Arjantin’de futbolun bir diğer adıydı. Bir dönem işçilerin sesiydi. Sol bacağına Fidel Castro’nun, sağ koluna ise Che Guevara’nın dövmesini kazımıştı. Dönemin ABD Başkanı George W. Bush’un Arjantin ziyaretine karşı düzenlenen protestolarda ön safhadaydı. Kendisini peronist olarak gördüğünü söylerken siyasi görüşleri veya destek verdiği ülke başkanlarının siyasi yönelimleri sıklıkla değişiyordu. 1986’ya geri döndüğümüzde o gün tüm Arjantinli futbolcuların aklında değişmeyecek bir siyasi gerekçe vardı. O da her türlü mühimmat gücüne sahip İngilizlerden intikamlarını yeşil sahada almaktı.
The Match, emperyalist devletlerin faydacı ikiyüzlülüğünü meşakkatsiz bir şekilde gösteriyor bizlere. Falkland Savaşı’nın üzerinden geçen dört yılın sonrasında yaşanan bu müsabakada, beyaz gök mavililerin sahadaki gücüne karşılık İngiliz futbolcular “Biz futbol oynamaya geldik.” diye deklare ediyorlar. Yıllardır gerek yeşil sahada gerekse siyaset masalarında sayısız şaibeye tanıklık etmiş bir halk için futbol, hiç kuşkusuz kendilerini güçlü hissedebildikleri nadir alanlardan biriydi. Kimliklerine sirayet eden bu oyunda İngiltere’yle karşılaşmak, nihayetinde yalnızca doksan dakikalık bir müsabaka olarak görülemezdi. Her ne kadar Maradona’da maçtan önce ortamı yumuşatmak adına “Siyasetle ilgisi yok. Bu sadece futbol. Nokta.” dese de, yıllar sonra maçın ne anlama geldiğini kabul edecekti. İngiltere’nin işine gelen ise maçın yalnızca bir futbol maçından ibaret olduğunu dillendirmekti. Bu faydacı yaklaşımının arkasında belgeselin de gösterdiği üzere 1966 Dünya Kupası’nda “Biz hayvanlarla forma değiştirmeyiz.” diyen Sir Alf Ramsey’in zihniyeti yatıyordu. Az sonra yaşanacak mucizenin ardından şans eseri Maradona’nın o günkü formasını alan Steve Hodge’un bir Arjantinlinin formasıyla milyoner olacağından haberi yoktu.

İlki Sihirli, İkincisi Mucizevi
The Match, tarihi maçın önemli etkenlerini bölümlere ayırıyor. Zeminin kayganlığı, çime gömülmüş şekerler, müzik ritüelleri, erken sarı kart, korner bayrağı, son anda hazırlanılan efsanevi mavi forma, Tanrı’nın ensesi, Azteca’nın yüksek rakımı… Hepsi, futbolu futbol yapan ikonik günün unutulmaz parçaları. Belgesel, her bir ögesini birer birer detaylandırırken, futbolun 22 kişiyle oynanan bir spordan fazlası olduğunu söylüyor. The Match’in eşgüdümlü maç atmosferi oluşturma konusunda oldukça hünerli olduğunu söylemekte fayda var. Bu noktadaki en büyük etken, kurgunun hız kesmeyen ritmi ve dakikalarla bozuk bir saat gibi oynaması. Bir diğeri ise o gün meşin yuvarlığın akıbetiyle oynamakta olan Diego’nun akılalmaz sihri. O gün Maradona Azteca’nın çimlerinde belirdiğinde, çoğu şey bir daha eskisi gibi olmayacaktı. Meksika’da saatler öğlen 12.00’yi işaret ettiğinde yelkovan ve akrep birbirini kovalamayı orada unutacaktı.
Tunuslu hakem Ali Bin Nasser’in ilk düdüğüyle başlayan karşılaşma, futbol tarihinde eşi benzeri olmayan yaramazlığına gebeydi. İlk kırk beş dakika boyunca Azteca’nın arayıp bulamadığı bir şey vardı. Zaman havada asılı kalmıştı sanki. Güneş bile daha yakından bakmak istiyordu yeşil zemine. Ne İngilizlerin soğukkanlılığı ne de Arjantinlilerin sabırsızlığı bu belirsizliğe bir çare bulacaktı. 114 bin futbolsever; ikinci yarının ilk dakikalarında önce Diego’nun ellerine, ardından ayaklarına teslim olacaktı. Maradona, dakikalar 51’i gösterdiğinde Tanrı’nın eline doğru uzandı. Kimilerinin deyişiyle Tanrı’nın eli ve Diego’nun kafası gökyüzünde kavuştu. Kendisi maçın sonunda o anı şöyle açıklıyordu: “Biraz Maradona’nın kafasıyla, biraz da Tanrı’nın eliyle.” Belgeselde gördüğümüz üzere, İngiliz futbolcular olan bitenin farkındaydı ancak itirazları kifayetsizdi. Hakem Ali Bin Nasser kararını çoktan vermişti. Arjantinliler ise “İngilizlere elle de olur.” diyerek gülüyorlardı. Kimileri için futbol olağanüstü bir durumla karşı karşıyaydı. Arjantinlilerin olağan dışı gördüğü şey, İngilizler içinse futbol tarihine kazınmış kara bir lekeydi.
Maradona’nın bir başka sihre daha ihtiyacı vardı. Altın Çocuk, hiç kimsenin itiraz edemeyeceği bir gösterinin peşindeydi. 3 dakika sonra bir imkansızı daha denedi. Tangocu kıvraklığındaki slalomuyla beş İngiliz futbolcuyu ardı ardına çalımladı, kaleci Peter Shilton’u geçti ve topu ağlara usulca bıraktı. İlk golde Tanrı’nın elinden yardım isteyen Diego, gerçek mucizeyi bu kez kendi ayaklarında bulmuştu. Uruguaylı spiker Victor Hugo Morales’in sesiyle, yaşanan bu sihir gökyüzünde beliren “kozmik uçurtmaya” dönüştü. Morales sanki o gün Azteca’daki diğer şahitleriyle Tanrı’nın elini görmüş gibiydi: “Ulu Tanrım! Yaşasın Futbol.” diye teşekkür ediyordu. 7 gün sonra altın kupa Maradona’nın ellerinde yükselecekti. Birbirinin gözlerinin içine bakan iki ülke, bir çeyrek finalden fazlasını oynamıştı o gün. Bir spikerin titreyen sesinden tüm futbol sevdalılarına yayılan, çimlerden bize doğru koşan bir rüyanın adıydı bu: “Goal of the Century”.
The Match, son düzlüğünde ıssız bir kara parçasının üzerinde esen rüzgarlarla çıkıyor karşımıza. Herhangi bir insan yaşamının bulunmadığı, kara bulutlarla çevrilmiş bu topraklardaki uğultulu fırtınaya kulak veriyoruz. Duyduklarımız, geçmişten bugüne ulaşmaya çalışan buruk bir sesi andırıyor sanki. Zira, insan sesinin yerini doğanın nefesi alıyor bu alanda. Tabiat, “Her şey ne içindi?” diye soruyor bize. Kızgın, öfkeli ve kırgın bir şekilde kusuyor içindekileri. Savaşın acımasız yaraları, toprağın sessizliğinde çıkıyor ortaya. Bir zamanlar uğruna canların yitirildiği bu topraklarda şimdi yalnızca rüzgârın sesi var. Savaşın anlamsızlığı, insanın ardında beliren boşluklarda suyun üzerine çıkıyor. Birbiriyle defalarca karşı karşıya gelmiş iki ülkenin ardında bıraktıkları ise bugün o toprakların altına yatıyor.
Düdüğüne nefesini son bir langırt maçı için üflüyor The Match. 40 yıl önce Azteca’daki karşılaşmanın başrolleri, bu kez başka bir oyunda buluşuyorlar. Savaşın ayırdıklarını futbolun bir başka oyunu buluşturuyor yine. Tarihin birbirine acımasızca davrandığı iki milletin fertleri bir kere daha karşı karşıyalar. Peter Shilton, John Barnes ve Gary Lineker’den oluşan İngilizler, langırtın kollarını gülüp oynatırlarken “Fırfır yok.” dediklerinde yüzümüzde zamansız bir tebessüm oluşturuyorlar. Bir söz, yılların kısa bir özeti olup geçmiş ve bugün arasında dolaşarak düşüyor yanaklarımıza. Ülkelerin kendi çıkarları, hesapları ne olursa olsun futbol sevdalılarının peşinde koştuğu şey; acıların, savaşların ve kayıpların dışında kalan bu büyülü oyuna karşı duydukları heves. Jorge Valdano‘nun dediği gibi; “Diego’nun gücü, futbolun gücünün sesi.” ancak halkların sesi de futbolun gerçek sınırlarının sesi. The Match, tarihin bütün trajedilerine rağmen, tıpkı bir mucize gibi hâlâ aynı topu kovalayanların platonik aşklarına dair tutkulu bir hikâye.
Ahmet Duvan‘ın diğer yazılarına ulaşmak için buraya tıklayınız.
Daha fazlası için bizi YouTube, X ve Instagram aracılığıyla takip edebilirsiniz.




















Yorumlar