65
YAZARIN PUANI

Bir rahibin uyuşturucu satıcılarını doğru yola yönlendirmek için başvurabileceği pek çok yöntem var. Vaaz vermek, günah çıkarmaya davet etmek, bağışlanmanın erdemlerinden söz etmek… Father Joe’nun başkahramanı ise daha etkili olduğunu düşündüğü bir yol buluyor: Suçlulara ölümcül olduğunu söylediği bir maddeyi enjekte ediyor ve hayatta kalabilmeleri için gereken panzehiri her pazar kiliseye gelmeleri şartıyla veriyor. Böylece cemaatin devamlılık sorunu da çözülmüş oluyor! Barthélémy Grossmann’ın yönettiği, senaryosunu Luc Besson’ın kaleme aldığı Father Joe, işte böylesine akıl almaz fikirlerin üzerine kurulmuş bir aksiyon filmi. 2026 Venedik Film Festivali’nde yarışma dışı gösterilen yapım, Kiefer Sutherland’ı silahlı bir rahip, Al Pacino’yu ise onun karşısındaki mafya patronu olarak buluşturuyor. Ortaya çıkan şeyin ne kadar tuhaf olduğunu anlatmak güç. Üstelik film ilerledikçe bu tuhaflığın sınırları da sürekli genişliyor.

65
YAZARIN PUANI

Fakat Father Joe’yu ilginç kılan, bütün bu çılgınlığı büyük bir özgüvenle ve son derece bilinçli biçimde sahiplenmesi. Film, inandırıcılığını gerçek dünyadan ödünç almaya çalışmıyor. Karakterlerinin davranışlarını mantıklı göstermek için sürekli açıklamalar üretme ihtiyacı da duymuyor. Bunun yerine, seyircisini kendi gerçeklik kurallarının geçerli olduğu bir dünyaya davet ediyor. Daveti kabul ettiğinizde ise fazlasıyla eğlenceli bir deneyim sunabiliyor. Yine de burada üzerinde durulması gereken bir ayrım var. Bir filmin kendi saçmalığının farkında olması, yaptığı her şeyi başarılı kılar mı? Yoksa mesele, ne kadar ileri gidebileceğini bilmesinden çok, bu aşırılığı ne kadar iyi yönetebildiğinde mi saklı?

Bu yazı Father Joe hakkında spoiler içermektedir.

Tanrı’nın Pek de Alışıldık Olmayan Kulu

Father Joe, 1990’ların New York’unda, mafyanın ve uyuşturucu ticaretinin hüküm sürdüğü Little Italy’de geçiyor. Kiefer Sutherland’ın canlandırdığı Joe, görünüşte sıradan bir din görevlisi. Ancak cübbesinin altında silahlar gizliyor; askerlik geçmişinden gelen becerilerini de kötülükle mücadelede hayli sıra dışı yöntemlerle kullanıyor. Onun gözünde günahkârları kurtarmanın yolu, gerektiğinde onları öldürmekten geçebiliyor. Bu çelişki, filmin mizahını üzerine kurduğu temel fikir. Üstelik tek seferlik bir espri olarak kullanılmıyor. Joe’nun attığı hemen her adımda yeniden biçimleniyor. İnsanları öldürürken Tanrı’nın merhametinden söz edebilen, uyuşturucu ticaretini tamamen ortadan kaldırmak yerine satış yapılabilecek yaş sınırını belirleyen, kilisesinin kapılarını suçlulara açarken onların hayatta kalmasını kendi koyduğu kurallara bağlayan bir karakterden bahsediyoruz. Bir noktadan sonra rahibin bir sonraki hamlesini tahmin etmeye çalışmak bile başlı başına eğlenceli hâle geliyor.

Bütün bunların arkasında, Besson’ın senaryo yazarlığına özgü bir yaklaşım bulunuyor. Nikita (1990) ve Léon: The Professional (1994) gibi filmlerinde de olağanüstü becerilere sahip, şiddetle iç içe yaşayan, toplumsal düzenin dışında konumlanan karakterlerle ilgilenmişti. Özellikle Léon, profesyonel bir katilin genç bir kızla kurduğu ilişki üzerinden korumacılık ile öldürme eylemi arasında alışılmadık bir yakınlık yaratıyordu.

Father Joe bu geleneğin oldukça abartılı bir devamı gibi. Joe da geçmişinin yükünü taşıyan, şiddet konusunda neredeyse insanüstü becerilere sahip, kendi ahlaki kurallarını oluşturmuş bir karakter. Ever Anderson’ın canlandırdığı Felicity ile kurduğu ilişki de Besson sinemasındaki koruyucu erkek ve tehlike altındaki genç kadın anlatısını hatırlatıyor. Ancak burada önemli bir farklılık var. Léon, karakterlerinin sıra dışılığını duygusal bir anlatının içine yerleştirirken Father Joe, kendi karakterlerinin tuhaflıklarını giderek büyütmeyi tercih ediyor. Birinde şiddetin ortasında gelişen yakınlık anlatının duygusal karşılığını oluştururken diğerinde şiddetin kendisi giderek absürt bir gösteriye dönüşüyor.

Bence filmin en başarılı taraflarından biri de Besson’ın bu gösteriyi taşıyabilen senaryosu. Çünkü karşımızda rastgele tuhaflıkların bir araya getirildiği, yalnızca seyirciyi şaşırtmaya çalışan bir hikâye yok. En akıl dışı gelişmeler bile Joe’nun dünyasında kurulmuş tuhaf mantığın devamı olarak işliyor. Rahibin zehir ve panzehir yöntemini düşünelim. Gerçek hayatta açıklanması güç olan bu fikir, karakterin hem kurtarıcı hem cezalandırıcı olma arzusunu tek bir eylemde birleştiriyor. Senaryonun marifeti, böylesine gülünç bir fikri makul göstermesi değil; onu kendi dünyasının işleyişine uygun hâle getirmesi.

Elbette Besson’ın tanıdık karakter tiplerine, dramatik gerekçelere ve aksiyon kalıplarına yeniden başvurması, özgünlük meselesini de beraberinde getiriyor. Üstelik anlatının ilerleyen bölümlerinde Joe’nun mafyayla mücadelesinin başka suç ağlarına doğru genişlemesi, ilk çatışmanın odağını zaman zaman dağıtabiliyor. Bu genişlemenin ne kadar gerekli olduğu tartışmaya açık. Ancak senaryoyu başarılı bulmamın nedeni kusursuz bir dramatik yapıdan çok, giderek büyüyen absürtlüğü kendi dünyasının kuralları içinde taşıyabilmesi. Father Joe bu bakımdan türün sınırlarını genişleten bir film sayılmayabilir. Fakat filmin asıl derdi yeni bir aksiyon dili keşfetmekten çok, türün alışıldık imkânlarını sonuna kadar kullanmak. Besson, daha önce defalarca başvurduğu anlatı araçlarını burada neredeyse karikatür düzeyine çıkararak farklı bir seyir zevki yaratıyor. Bu yaklaşımın ne kadar işe yaradığı ise senaryonun ötesinde, filmin bu çılgınlığı nasıl perdeye taşıdığında ortaya çıkıyor.

Father Joe Film İncelemesi Arakat Mag 2026 Filmekimi Barthelemy Grossmann Al Pacino Kiefer Sutherland Erik Palladino

Ciddiyetle Saçmalamak

Arkasında devasa bir patlama meydana gelirken ağır çekimde yürüyen, yükselen alevlere dönüp bakmaya bile ihtiyaç duymayan bir aksiyon kahramanı düşünün. Sinemanın en tanıdık görüntülerinden biri. Father Joe da bu klişeden yararlanmaktan çekinmiyor. Ancak ortada tuhaf bir durum var: Patlamayı arkasında bırakıp büyük bir özgüvenle yürüyen kişi, insanları doğru yola yönlendirmeye çalışan bir rahip. Görüntünün komikliği de biraz buradan kaynaklanıyor. Joe’nun dinî kimliğiyle bir aksiyon kahramanından beklenen davranışlar arasındaki uyumsuzluk, filmin mizahının temel kaynaklarından birini oluşturuyor.

Peki, böyle bir tercihi parodi olarak mı okumalıyız? Bana kalırsa mesele bundan biraz daha ilginç. Father Joe, aksiyon sinemasının klişeleriyle dalga geçerken onların sunduğu hazlardan da vazgeçmiyor. Patlamaların büyük görünmesini, kahramanının havalı yürümesini, çatışmaların olabildiğince abartılmasını gerçekten istiyor. Yani klişeleri küçümseyerek değil, onları büyük bir keyifle yeniden üreterek komikleşiyor. Joe’nun arkasına dönüp bakma gereği bile duymaması da bu yüzden önemli. Film, kahramanının gösterişli hareketlerini sorgulamak yerine onlardan aldığı keyfi seyirciyle paylaşıyor. Burada B-filmi estetiğinin önemi ortaya çıkıyor. B-filmi kavramı, 1930’ların Hollywood’unda yaygınlaşan çift film gösterimlerinde ana yapımın yanında sunulan, görece düşük bütçeli ikinci filmlerden doğdu. Western, korku, bilimkurgu ve suç türlerinde yoğunlaşan bu yapımlar, zamanla ekonomik koşullarının ötesine geçen bir estetik anlayışla ilişkilendirilmeye başlandı. Sansasyonel hikâyeler, abartılı karakterler ve gerçekçilikten uzaklaşan olay örgüleri, bu anlayışın tanıdık özellikleri hâline geldi.

Bugün B-filmi estetiğinden söz etmek, bir yapımın mutlaka düşük bütçeli veya teknik açıdan yetersiz olduğunu söylemek anlamına gelmiyor. Aksine, kimi filmler bu geleneğin ölçüsüzlüğünü bilinçli bir yaratıcı tercihe dönüştürüyor. Father Joe da bu bakımdan ilginç bir örnek. Grossmann, filmin dünyasını gerçekçi bir suç anlatısının sınırları içinde tutmaya çalışmak yerine, B-sinemasının sunduğu özgürlükten yararlanıyor. Joe’nun siyah kıyafetleri, dinî kimliğinin ayrılmaz parçası hâline gelen silahları, fiziksel çatışmaların koreografisi ve kilisenin bile bir aksiyon mekânına dönüşmesi, kutsal olanla şiddeti aynı gösterinin parçaları hâline getiriyor. Her şeyin biraz daha büyük, biraz daha tuhaf ve biraz daha gösterişli olabileceği bir dünya kuruluyor.

Bu yaklaşımın seyirciyle kurduğu ilişki de önemli. Geleneksel bir suç dramasında inandırıcılığı zedeleyebilecek gelişmeler, burada filmin cazibesine dönüşebiliyor. Rahibin neredeyse doğaüstü görünen becerilerine rağmen sıradan bir din görevlisi gibi davranmayı sürdürmesi, bu anlayışın en eğlenceli örneklerinden biri. Çünkü filmin mizahı, karakterlerinin ne kadar tuhaf olduklarını sürekli hatırlatmasından değil, en akıl dışı durumları bile büyük bir ciddiyetle karşılamalarından besleniyor. B-sinemasının abartısı burada gerçekçilik iddiasının eksikliğini gizlemek için değil, başlı başına bir seyir zevki yaratmak için kullanılıyor.

Fakat bu özgürlüğün de sınırları var. Bir klişeyi bilinçli biçimde kullanmakla onu yaratıcı biçimde dönüştürmek aynı şey değil. Father Joe özellikle kendi aşırılığını mizaha dönüştürdüğünde başarılı olsa da her çatışmanın veya gösterişli görüntünün aynı etkiyi yarattığını söylemek güç. Üstelik gerçekçilikten uzaklaşmak, anlatısal tutarlılık veya sinemasal yaratıcılık gibi beklentilerin tümüyle ortadan kalktığı anlamına da gelmiyor. Bir filmin mantık sınırlarını zorlamasıyla seyircisine sunabileceği yeni fikirleri tüketmesi arasında önemli bir fark var. Father Joe’nun en eğlenceli anları da patlamaların büyüklüğünden veya şiddetin yoğunluğundan çok, bunların nasıl kullanıldığıyla ilgili. Grossmann, aksiyon sinemasının yerleşik görüntülerini bütünüyle değiştirmeye çalışmıyor. Bunun yerine, onları alışılmadık bir karakterin etrafında yeniden düzenliyor. Rahip cübbesiyle silahların, dinî öğütlerle ölüm tehditlerinin aynı dünyada buluşması, tanıdık aksiyon kalıplarına farklı bir komedi anlayışı kazandırıyor.

Böyle bakıldığında Father Joe’nun B-filmi estetiğini sahiplenmesi, kusurlarının tümünü açıklayan bir mazeret olmaktan çok, filmin nasıl değerlendirilmesi gerektiğine dair bir ipucu sunuyor. Gerçekçiliğin yerini aşırılık, inandırıcılığın yerini gösteri alırken seyircinin beklentileri de değişiyor. Ancak bu değişim, filmin kullandığı şiddeti bütünüyle sorgulama dışı bırakmıyor. Çünkü bütün bu gösterinin merkezinde, insanları kurtarmak için öldürmekten çekinmeyen bir rahip duruyor. Onun yaptıklarını eğlenceli bulmamızla haklı bulmamız ise aynı şey değil.

Father Joe Film İncelemesi Arakat Mag 2026 Filmekimi Barthelemy Grossmann Al Pacino Kiefer Sutherland Erik Palladino

Tanrı Affeder, Joe Affetmez

Joe’nun yöntemlerinin ardında kişisel bir trajedi bulunuyor. Vietnam Savaşı’nda görev yapmış eski bir asker olan Joe, eşini kaybetmenin ve 16 yaşındaki kızının aşırı doz uyuşturucu nedeniyle hayatını yitirmesinin ardından kendisine yeni bir amaç edinmiş. Artık başkalarının benzer acılar yaşamasını engellemeye çalışıyor. Ancak bunu yaparken seçtiği yol, mücadele ettiği şiddet düzeninin yöntemlerini yeniden üretmekten çekinmiyor. Joe insanları kurtarmak istiyor ama kurtuluşun koşullarını onlara zorla kabul ettiriyor. Günahkârları kiliseye götürmek için ölüm tehdidini kullanıyor. Başkalarının hayatını koruma iddiasıyla onların yaşamları üzerinde sınırsız bir yetki kuruyor. Böylece merhamet ile cezalandırma, inanç ile otorite, kurtuluş ile tahakküm aynı karakterde birleşiyor. Bunun ciddi bir ahlaki tartışmaya dönüşmesi mümkün. Fakat Father Joe’nun böyle bir tartışmayı ne ölçüde amaçladığı daha belirsiz.

Grossmann, Venedik Film Festivali için hazırlanan yönetmen açıklamasında filmi inanç, kefaret ve insan doğasının karmaşıklığı üzerine modern bir fabl olarak tanımlıyor. Aynı açıklamada, büyürken sevdiği tür sinemasının film üzerindeki etkisini de vurguluyor. Bu iki niyetin birbiriyle nasıl ilişkilendiği önemli. Çünkü Joe’nun ahlaki çelişkileri, seyircinin onun haklılığını sorgulaması için kullanılabileceği gibi, olağanüstü şiddetinin gerekçesine de dönüştürülebilir. Film çoğu zaman ikinci seçeneğe daha yakın duruyor. Joe’nun yöntemleri ne kadar aşırılaşırsa aşırılaşsın, suçlulara karşı giriştiği mücadele aksiyonun temel eğlence kaynağı olmaya devam ediyor. Şiddet, karakterin vicdanında açtığı yaradan ziyade, seyircinin bir sonraki çatışmadan beklediği gösteriyi besliyor.

Üstelik anlatının uyuşturucu ticaretinden çocukların kaçırılması ve yasa dışı organ ticaretine doğru genişlemesi de bu eğilimi belirginleştiriyor. Joe’nun karşısına çıkarılan kötülük giderek büyürken onun başvurduğu şiddetin gerekçesi de güçleniyor. Bu yeni çatışma, başlangıçta kurulan mafya karşıtlığını bir ölçüde geri plana itse de filmin aksiyona duyduğu iştahı canlı tutuyor. Böylece senaryonun en tartışmalı tercihlerinden biri, aynı zamanda onun ölçüsüzlüğe dayanan anlatı anlayışının da bir uzantısına dönüşüyor. Ancak filmi, seyirciye vadetmediği bir ahlak dersini sunmadığı için eleştirmek de istemiyorum. Father Joe’yu dinî şiddetin meşruiyeti üzerine kurulmuş ağırbaşlı bir dram gibi değerlendirmek, filmin en belirgin niteliğini görmezden gelmek olur. Joe’nun yöntemlerindeki çelişki, felsefi bir açmaz olmasının yanında son derece iyi işleyen bir komedi fikri. Yine de bu durum, filmin kullandığı şiddetin bütünüyle sorgulanamaz olduğu anlamına gelmiyor. Aksiyon sineması uzun zamandır kanunların yetersiz kaldığı bir dünyada, kendi adaletini uygulayan kahramanları yüceltiyor. Dirty Harry (1971) gibi filmlerden John Wick (2014) serisine uzanan bu gelenekte, kahramanın şiddeti çoğu zaman karşısındaki kötülükle gerekçelendiriliyor. Father Joe bu geleneğe dinî bir kimlik ekleyerek zaten sorunlu olan ilişkiyi daha da tuhaflaştırıyor.

Joe’nun karşısındaki mafya patronuyla kurduğu ilişki de bu nedenle ilginç. İkisi de insanların davranışlarını yönlendirmek için korkudan yararlanıyor. Biri bunu suç düzenini sürdürmek için, diğeri ise suçluları doğru yola sokma iddiasıyla yapıyor. Aralarındaki fark, kullandıkları yöntemlerden çok, bu yöntemlere yükledikleri ahlaki anlamda ortaya çıkıyor. Filmin bu benzerliği ne kadar derinleştirdiği tartışılabilir. Bana göre daha önemli olan, böylesine ciddi bir çatışmanın bile sonunda Besson’ın abartılı aksiyon dünyasına hizmet etmesi. Father Joe, kendi yarattığı soruların hepsini cevaplamakla ilgilenmiyor. Çoğu zaman onları bir sonraki çatışmaya ulaşmak için kullanıyor.

Father Joe’dan alınan keyif, anlatının bütün parçalarının kusursuz işlemesinden kaynaklanmıyor. Tür sinemasının artık fazlasıyla tanıdık olan alışkanlıklarının böylesine utanmazca sahiplenilmesinde ayrı bir eğlence var. Karakterler abartılı, olaylar akıl dışı, aksiyon sahneleri gösterişçi. Fakat film bütün bunları yanlışlıkla yapmış gibi davranmıyor. Ne tür bir seyir deneyimi sunmak istediğini biliyor ve büyük ölçüde bu isteğin arkasında duruyor. Sonunda geriye dönüp baktığımda, insanları pazar ayinine gelmeye ikna etmek için panzehir kullanan bir rahibin neden bu kadar eğlenceli olabildiğini düşünüyorum. Cevap, bu yöntemin inandırıcılığında değil, filmin kurduğu dünyanın bütün bu tuhaflığı hiç yadırgamamasında. Father Joe, seyircisinden Joe’nun yöntemlerini onaylamasını değil, onun dünyasının kurallarını bir süreliğine kabul etmesini istiyor. Bu filmde inanılması gereken şey, Joe’nun haklılığından çok, filmin kendi deliliğine duyduğu inanç.


Berkay Benet Tüysüzoğlu’nun diğer yazılarına ulaşmak için buraya tıklayınız.

Daha fazlası için bizi YouTube, X ve Instagram aracılığıyla takip edebilirsiniz.

Atonement: Yüzleş Bizimle Amerika

The Electric Kiss: Davetsiz Yazgı

BERKAY BENET TÜYSÜZOĞLU
Berkay Benet Tüysüzoğlu, 1998 yılında Ankara’da doğdu. Orta Doğu Teknik Üniversitesi İşletme Bölümü’nden mezun oldu. Hâlen özel sektörde Marka Yönetimi ve Pazarlama İletişimi Uzmanı olarak çalışmaktadır. 2026 yılında ilk öykü kitabı Kuklacı Yoktu Ama Gölgeler Alkışladı, Flu Kitap etiketiyle yayımlandı. İlk romanı ve bir tiyatro oyunu üzerinde çalışmaktadır. Benet House adlı kişisel internet sitesinde tiyatro, sinema, edebiyat, müzik ve video oyunları üzerine eleştiri ve inceleme yazıları yayımlamaktadır.

    Atonement: Yüzleş Bizimle Amerika

    önceki yazı

    A Woman’s Life: Olgun Kadının Sıkışmışlığı

    sonraki yazı

    Yorumlar

    Leave a reply

    E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

    Bunlar da ilginizi çekebilir