Yazar 
Nicolas Cage’in son yıllarda rol aldığı en sıra dışı ve özgün işlerden biri olan Spider-Noir, çizgi roman estetiğini klasik Hollywood’un kara film (film noir) ögeleriyle harmanlayan ilginç bir yapım. 2018 yılında Mandy ve Spider-Man: Into the Spider-Verse ile kariyerinde muazzam bir geri dönüşe imza atan Oscar ödüllü aktör, bu kez seslendirmenin ötesine geçerek izleyici karşısına kanlı canlı bir kara film dedektifi olarak çıkıyor. Yapımcıları arasında Phil Lord ve Christopher Miller’ın yer aldığı, yaratıcı kısmında ise Oren Uziel ve Steve Lightfoot’un oturduğu bu 8 bölümlük Prime Video ve MGM+ ortak yapımı, Marvel Sinematik Evreni’nin (MCU) formüle dayalı anlatı yapısından tamamen sıyrılarak izleyiciye adeta nefes aldırıyor.
Gerek sinematografik tercihleri gerekse karakter odaklı mikro anlatısı sayesinde dizi, Marvel külliyatına aşina olma zorunluluğunu ortadan kaldıran bağımsız bir anlatıya sahip. Kendi mitolojisini 1930’ların Büyük Buhran Dönemi New York’unda kuran Spider-Noir, süper kahraman janrını David Cronenbergvari bir “beden korkusu” ve Universal’ın klasik canavar filmleri estetiğiyle birleştiren, televizyon ekranlarında nadiren rastlanan zengin bir tür kırması.
Ben Reilly’nin Trajik Portresi
Nicolas Cage, kariyerinin bu olgunluk döneminde adeta kendisi için biçilmiş kaftan olan Ben Reilly karakterine hayat verirken, oyunculuk paletinin tüm renklerini sonuna kadar kullanıyor. Dizideki Ben Reilly, animasyon filmlerindeki Peter Parker varyantından tamamen farklı. I. Dünya Savaşı’nın cephelerinde aldığı psikolojik yaraları ve kazara elde ettiği örümcek güçlerini alkolle bastırmaya çalışan, hayattan ümidini kesmiş bir adam var karşımızda. Hayatının aşkını koruyamadığı için nihilist bir boşluğa düşen ve meşhur “Büyük güç büyük sorumluluk getirir.” mottosunu trajik bir başarısızlık albatrosu olarak boynunda taşıyan bu eski kahraman, Cage’in ellerinde biraz Humphrey Bogart, biraz da Bugs Bunny karışımı bir ikonografi kazanıyor.
Cage, karakterin içindeki “örümcek” dürtülerini yansıtmak için alışılmadık ve tekinsiz fiziksel performanslar sergiliyor. Yaralandığında uzuvlarını bir böcek gibi bükmesi veya ölü taklidi yapan bir hamam böceği pozisyonunda uyuması, onun meşhur dışa vurumcu oyunculuk tarzının parıltılarını bizlere tüm ihtişamıyla yansıtıyor. Karakterin sinema salonunda James Cagney filmi izlerken onun repliklerini ve aksanını harfi harfine tekrar etmesi, aslında toplum içinde nasıl insan gibi davranması gerektiğini kendi kendine öğrenmeye çalışan yabancılaşmış bir ruhun dramını gözler önüne seriyor. Cage, bu abartılı janr oyunculuğunun arkasına saklanmış melankolik, alaycı, sinik ama özünde hâlâ asil ve centilmen olan bir karakterin insani yönünü izleyiciye kusursuz bir şekilde geçiriyor.
Beş yıllık inzivanın ardından New York sokaklarındaki sadakatsiz eşleri dikizleyen sıradan bir özel dedektiften, yeniden maske ve gözlüklerini takan anti-kahramana dönüşüm süreci oldukça önemli. Bu noktada güçlerinden kurtulma şansı yakaladığında sarf ettiği “Güç yoksa sorumluluk da yok.” sözü, onun içsel çatışmasının ve süper kahramanlığın getirdiği varoluşsal yükün ne denli ağır olduğunun en net göstergesi. Dizinin hikayesi ne kadar absürt veya çizgi romanvari bir zemine kaysa da, Cage’in karakteri merkezde tutan muazzam çekim gücü sayesinde anlatının her daim ayakları yere basan bir dramaya dönüşmesi şaşırtıcı değil.
Dizinin sunduğu bu olgun Cage portresi, aktörün yaşından ötürü gelebilecek olası eleştirileri de henüz baştan bertaraf edecek şekilde tasarlanmış. Karşımızda toy bir delikanlı değil; hayatın sillesini yemiş, ununu eleyip eleğini duvara asmış, yorgun ve hırpalanmış bir dövüşçü. Bu durum, hikayenin tonunu Peter Parker’ın gençlik enerjisinin tam tersi bir istikamete bükerek anlatıyı çok daha oturaklı hâle getiriyor. Cage’in karakteriyle kurduğu bu kusursuz bağ, meşhur ters örümcek öpücüğü sahnesi gibi ikonik janr anlarında bile sırıtmıyor; aksine, bu durum, karaktere duyulan nostaljik saygının mühim bir göstergesi.
1930’lar New York’unun Gölgeleri Arasında Sinematografik Tercihler
Spider-Noir, teknik işçilik ve atmosfer yaratımı açısından son yıllarda dijital platformlarda yayınlanan en şık ve göz alıcı dönem işlerinden biri. Yapımın en radikal ve çok konuşulan estetik tercihi, izleyicilere hem “otantik siyah-beyaz” hem de “renkli” olarak iki farklı izleme seçeneği sunması; ancak dizinin tüm görsel tasarımı chiaroscuro (ışık-gölge) kontrastı üzerine kurulduğu için siyah-beyaz versiyon mutlak bir üstünlük sağlıyor. Stor perdelerin arasından süzülen doğrusal ışık huzmeleri, ara sokakların tuğla duvarlarına yansıyan devasa tekinsiz gölgeler ve duman altı mekanlar, klasik Hollywood kara filmlerinin görsel diline muazzam bir saygı duruşu niteliğinde.
Görüntü yönetmeni Darran Tiernan, kamerayı adeta bir anlatım aracı olarak kullanarak eğik açılar, aynalı yansımalar ve bölünmüş diopter çekimlerle New York’un yozlaşmış, klostrofobik ve tekinsiz atmosferini izleyicinin zihnine adeta kazıyor. Dizinin alternatif tarih tasarımı, kronolojik ve tarihsel gerçeklikleri kasıtlı olarak birbirine bükerek anlatıya rüya benzeri, anakronik bir masal havası katıyor. Bir sahnede Ben Reilly’nin 1936 yapımı Great Guy filmini izlemesi, hemen ardından savaşın bitişinin üzerinden 15 yıl geçtiğini söyleyerek takvimi Büyük Buhran’ın zirve yaptığı 1933 yılına sabitlemesi ve I. Dünya Savaşı’na dair geriye dönüş sahnelerinin II. Dünya Savaşı kodlarıyla işlenmesi, bu evrenin kendine has kuralları olduğunu gösteren en ehemmiyetli etkenler.
Bu tarihsel bulmaca, dizinin bir çizgi roman uyarlamasından ziyade, alternatif evrende geçen bağımsız bir suç draması gibi hissettirmesini sağlama konusunda fazlasıyla iyi. Pratik setlerin canlılığı ve dönemin ruhunu yansıtan muazzam kostüm tasarımları, CGI teknolojisinin getirdiği yapaylığı tamamen yok ederek izleyiciyi 1930’ların yoksulluk ve organize suçla boğuşan New York sokaklarında gerçek bir yolculuğa çıkarıyor. Özellikle dizinin “kabus” olarak nitendirilebilecek tuhaf anlatım sekansları ve örümcek ısırığının gösterildiği geriye dönüş anı, kara film estetiğinin altındaki bilim kurgu ve canavar mitosunu açığa çıkarma konusunda fazlasıyla başarılı.
Yapımın renkli versiyonu her ne kadar kostümlerin ve setlerin canlılığını başarılı bir şekilde gözler önüne serse de, yaratılan çizgi romanvari evren algısını biraz baltalarken, chiaroscuro tekniğinin o vurucu etkisini de zayıflatıyor. Siyah-beyaz seçeneği tercih edildiğinde ise James Cagney filmlerinden fırlamış bir karakterin New York sokaklarında paratoner gibi yıldırımlardan kaçtığı o masalsı ve tekinsiz atmosfer, izleyiciye tam olarak vadedilen o “eski Hollywood” hissini vermeyi başarıyor. Yönetmenlerin sinematografik anlamda gösterdiği bu ödün vermeyen duruş, diziyi türdeşlerinin arasından rahatlıkla sıyırıyor.
Mitolojinin Yeniden Doğuşu
Animasyon filmlerindeki dehalarıyla tanınan Phil Lord ve Christopher Miller’ın bu projede yürütücü yapımcı olarak yer alması, dizinin çizgi roman mirasına olan sadakatini perçinleyen en büyük unsur. Ancak Spider-Noir, o animasyon filmlerinin basit bir uzantısı ya da spin-off‘u olmaktan çok uzakta, tamamen bağımsız ve yetişkin bir vizyonun ürünü. Nicolas Cage’in animasyonlarda seslendirdiği Peter Parker varyantının aksine, buradaki karakterin adının çizgi roman tarihinin en tartışmalı figürlerinden biri olan Ben Reilly olarak seçilmesi kasıtlı bir tercih. Yazarlar bu hamleyle Cage’in varlığını ayakları yere basan, yeni baştan inşa edilmiş katmanlı bir performansa dönüştürüyorlar.
Dizi, geniş kitlelerin sinema salonlarında ezberlediği o klasik “laboratuvarda radyoaktif örümcek tarafından ısırılan ergen inek çocuk” öyküsünden tamamen farklı. David Hine ve Fabrice Sapolsky’nin 2009 tarihli orijinal çizgi roman köklerine sadık kalan yapım, örümcek güçlerinin kökenini rasyonel bilim yerine mistik ve tekinsiz bir zemine oturtuyor. Dizi, çizgi romandaki örümcek tanrısı idolü ve kozayla yeniden doğuş gibi tuhaf köken hikayesini – beklenenden çok daha deli bir biçimde – ekrana yansıtıyor ve benimsiyor. Bu mitolojik yaklaşım, ana akım süper kahraman anlatılarında eşine az rastlanır bir türden bir durum.
Klasik Örümcek Adam anlatısının ahlaki pusulasını belirleyen “Ben Amca’nın öldürülmesi” trajedisi, bu sert ve tavizsiz kara film evreninde yerini çok daha olgun bir motife bırakıyor. Ben Reilly’i inzivaya sürükleyen ve ahlaki pusulasını kıran olay, hayatının aşkı olan nişanlısının trajik bir suikast sonucu kollarında can vermesi. Karakterin içindeki o büyük suçluluk duygusunu dışavurduğu “Büyük güç büyük sorumluluk getirir ve o benim sahip olduğum en büyük sorumluluktu; Örümcek ona karşı başarısız oldu.” şeklindeki iç ses itirafları, noir janrının fatalist yapısıyla kusursuz bir uyum içerisinde.
Spider-Noir, bu mistik köken ögelerini anlatısına dahil ederken yalnızca bir dedektiflik hikayesi sunmakla kalmıyor; çılgın bilim insanları, deforme olmuş mutantlar ve tekinsiz tıp deneyleriyle janrlar arası bir kırma inşa ediyor. Yapım, bu yönüyle David Cronenberg sinemasının beden korkusu temalarına göz kırparken, arka planda Universal stüdyolarının o klasik siyah-beyaz canavar filmleri estetiğini canlandırıyor. Hikayenin bu tuhaf ve çetrefilli köklerine korkusuzca sahip çıkması, diziyi günümüzün fabrikasyon süper kahraman yapımlarının tamamen dışına çıkmasını sağlıyor.
Yeniden Biçimlenmiş Karakterler
Spider-Noir’ın en büyük başarılarından biri, Marvel evreninin aşina olunan popüler kahraman ve kötü karakterlerini 1930’ların film noir arketiplerine göre baştan aşağı, zekice yeniden tasarlaması. Çizgi romanlarda İtalyan bir mafya lideri olan Silvermane, usta aktör Brendan Gleeson’ın ellerinde İrlandalı, pragmatik, vahşi ama aynı zamanda kara mizah duygusuna sahip bir suç dehası olarak karşımızda. Gleeson, karakterini canlandırırken adeta önündeki fantastik ve absürt ögeleri tamamen görmezden gelerek sergilediği doğal tehditkar tavırla Nicolas Cage’in enerjik ve esprili tarzına harika bir tezat oluşturuyor.
Hikayenin tam merkezinde yer alan femme fatale figürü Cat Hardy (Li Jun Li) ise, çizgi romanlardaki Felicia Hardy (Black Cat) karakterinin büyüleyici, dublörlü ve tehlikeli bir gece kulübü şarkıcısı olarak yeniden kurgulanmış hali. Li Jun Li, mikrofon arkasındaki cazibesi ve kırılgan ama bir o kadar da manipülatif duruşuyla anlatının gizem katsayısını yukarı taşıyor. Dizinin yan kadrosu da bu stilize dünyaya uyum sağlamakta oldukça başarılı performanslar ortaya koyarak hikayenin insani tonunu dengeliyor.
New Girl ve Fargo dizilerinden tanınan Lamorne Morris, kariyeri örümceğin yokluğuyla sekteye uğramış ve Daily Bugle’da ayakta kalmaya çalışan idealist gazeteci Robbie Robertson rolünde. Hikayenin ilerleyen bölümlerinde sergilediği mizah ve hatta harika Nicolas Cage taklidiyle izleyiciyi kendine hayran bırakıyor. Ben Reilly’nin ofisinde çalışan, onun mantıklı sesi ve hazırcevap sekreteri Janet rolünde Karen Rodriguez ise dizinin gizli silahına dönüşürken; sokakların fırlama, hırslı çocuk suçlusu Frankie (Cary Christopher) Dick Tracy filmindeki “Kid” karakterini hatırlatan sahneleriyle diziye dinamizm katma konusunda çok iyi.
Brendan Gleeson’ın sağ kolu Winston rolünde izlediğimiz Lukas Haas ve Silvermane’in tetikçisi Flint Marko (Sandman) karakterine hayat veren Jack Huston, geçmişteki dönem işi tecrübelerini bu yapıma aktararak kadronun dramatik ağırlığını ve inandırıcılığını perçinliyorlar. Her ne kadar ana kötü Silvermane karakteri, hikayenin ortalarına doğru etrafındaki abartılı ve görkemli dünyaya kıyasla biraz sönük ve küçük kalmaya başlasa da, oyuncuların karakterlerine kattığı derinlik ve insanlık kırıntıları, bu eksikliği büyük oranda kapatarak izleyiciye zengin bir karakter mozaiği sunuyor.
Anlatısal Kusurlar Göze Batmıyor
Tüm bu görsel ihtişama ve güçlü oyunculuk performanslarına rağmen Spider-Noir, senaryo ve hikaye kurgusu noktasında bazı ritim ve odaklanma sorunları yaşamaktan kaçamıyor. Sekiz bölümlük tek bir uzun sinema filmi gibi tasarlanan yapıda, merkezi suç komplosu ve dedektiflik soruşturması zaman zaman rotasını kaybederek dolambaçlı bir yapıya bürünüyor. Özellikle Silvermane ve onun etrafında konumlanan, Marvel çizgi romanlarındaki klasik düşmanlardan esinlenilen bazı mafya ortaklarının hikayedeki işlevleri tam olarak doldurulamıyor; bu da orta bölümlerde anlatısal ivmenin biraz düşmesine neden olmakta.
Dizinin bir taraftan ağırbaşlı bir suç gizemi çözmeye çalışırken, diğer taraftan süper güçlere sahip düşmanların aksiyon sahnelerine evrilmesi, epizodik anlatının bazen iki farklı tür arasında ikiye bölünmesine yol açıyor. Buna rağmen, dizinin yaratıcıları Uziel ve Lightfoot’un kaleme aldığı zeki, esprili ve yeri geldiğinde son derece dokunaklı senaryo, bu anlatısal pürüzleri ve bütçesel zaaflardan kaynaklanan bazı zayıf görsel efektleri kapatmayı biliyor. Bu noktada Flint Marko (Sandman), Lonnie Lincoln (Tombstone), Dirk Leydon (Megawatt) ve Jimmy Addison gibi süper güçlü suçluların şehre getirdiği anarşi, dizinin monoton bir mafya hesaplaşmasına dönüşmesini engelleme aşamasında oldukça değerli.
Karakterlerin dünyayı kurtarmak gibi devasa, absürt motivasyonlar yerine tamamen kişisel intikamlar, hayatta kalma mücadeleleri ve içsel hesaplaşmalar peşinde koşması hikayeyi samimi ve ayakları yere basan bir düzlemde tutan en hayati unsurlar. Disney+’ın yakın zamanda yayınlanan, amansızca ciddi ve kasvetli bir intikam hikayesi sunan The Punisher: One Last Kill dizisinin tam zıttı bir kutupta duran Spider-Noir; Sam Raimi‘nin live-action üçlemesindeki o yüksek tempolu, eğlenceli ve hafif absürt süper kahraman ruhunu modern televizyon dünyasına taşımayı başarıyor.
Kısaca Spider-Noir, Marvel adını taşımasına rağmen tamamen kendine özgü, cesur, hafif çatlak ve buram buram cesaret ve enerji kokan yapısıyla, son yılların en yaratıcı ve izlemesi en keyifli çizgi roman uyarlamalarından biri. Nicolas Cage‘in adeta bir kilit taşı görevi görerek tüm parçalarını bir arada tuttuğu dizi, son dönemde izleyiciler tarafından büyük ölçüde dışlanan “multiverse” kavramının bile doğru ellerde ne kadar canlandırıcı ve taze bir potansiyele sahip olabileceğinin en net kanıtı.
Ferit Doğan‘ın diğer yazılarına ulaşmak için buraya tıklayınız.
Daha fazlası için bizi Youtube, X ve Instagram aracılığıyla takip edebilirsiniz.
Yorumlar