Yazar 
New England açıklarında, sisin denizle kara arasındaki sınırı belirsizleştirdiği küçük bir ada hayal etmeye başlayın. Öyle ki, internetin dahi doğru düzgün çekmediği, feribotların tamamen hava koşullarına bağlı olduğu bir yer. Geçmişindeki her felaketi yeni bir söylence ve mite dönüştüren Widow’s Bay’e hoş geldiniz.
Belediye Başkanı Tom Loftis, bu unutulmuş kasabada, turistleri adaya çekerek ekonomik bir gelecek kurmaya kararlıdır. Ne var ki tüm bu güzel hayallerin dibi boylaması çok uzun süre almaz. Bir seyahat yazarının kasabayı ziyaret edeceği gün yaşanan deprem, elektrik kesintisi ve yaklaşan uğursuz sis, Tom’un özenle hazırladığı modernleşme hikâyesini daha başlamadan bozar. En önemlisi ve her şeyi değiştiren ayrıntısı ise kasaba halkının yıllardır anlattığı deniz cadıları, katiller, zehirli sisler ve açıklanamayan ölümlerin artık geçmişte bırakılabilecek folklorik ayrıntılar olmaktan çıkmaya başlaması. Katie Dippold’ın yarattığı Widow’s Bay içerisinde şu soruya yer vermenizi öneririm: “Bir yer, geçmişinin karanlık bölümlerini silerek geleceğe taşınabilir mi?” Tam da bu noktada dizi, Tom’un akılcı ilerleme arzusuyla adanın kuşaklar boyunca aktarılan hafızasını karşı karşıya getirerek laneti, bastırılan geçmişin bugüne sızma biçimi hâline getiriyor.
Widow’s Bay’e Sis Çökerken
Belediye Başkanı Tom Loftis’in istekleri aslında fazlasıyla dünyevi. Tek amacı yıllardır ihmal edilmiş ada kasabasını ekonomik açıdan ayağa kaldırmak ve Widow’s Bay’i turistlerin özellikle ziyaret etmek isteyeceği, canlı ve hareketli bir yere dönüştürmek. İşte bu yüzden kasabaya gelecek olan bir seyahat yazarının hazırlayacağı yazı, Tom için kaçırılmaması gereken bir fırsattır. Fakat ziyaretin hemen öncesinde gerçekleşen deprem elektriklerin kesilmesine yol açar, kıyıya yaklaşan yoğun sis feribot seferlerini aksatır, kasabanın düzgün sayılabilecek tek restoranı erken kapanmaya karar verir. Ama yolunda gitmeyen olayların başlangıcı daha muhabir adaya ayak basmadan başlar ve korkutucu bir deprem ile birlikte Widow’s Bay’in kendi gerçekliği ile çatışmaya başlamasına tanıklık ederiz.
Kasaba halkı açısından yaşananlar asla gündelik bir hayatın parçası olarak görülmez. Adanın lanetli olduğuna inanan sakinler için doğadaki her değişim, yaklaşmakta olan daha büyük bir felaketin habercisi olarak yorumlanmaktadır. İnsanların bu davranışları ve felaket teorileri batıl bir inanca bağlı kalmaz. Çünkü kasabanın tarih derneğinde sergilenen eski gazete haberlerine göz attığınızda bir balina tarafından yutulan rahipler, bir atın yanında ölü bulunan insanlar, kilisede yaşandığı iddia edilen yamyamlık vakaları derken kasaba sakinlerinin neler hissettiğini anlayabiliyorsunuz. Bunların üstüne denizde kaybolan denizciler, genç kızları hedef alan bir katil ve kasaba halkının utançtan çok tuhaf bir gururla hatırladığı cadı avları da eklenince, Widow’s Bay’in tarihi, birbirinden bağımsız felaketlerden çok aynı uğursuzluğun farklı dönemlerde aldığı biçimlere benzemeye başlar.
Stephen Root’un canlandırdığı balıkçı Wyck, ilk dikkat edilesi karakterdir. Çünkü bu işaretleri ilk fark eden kişidir. Yaklaşan sisin sıradan hayatımızda rastladığımız, öylesine bir hava olayı olmadığını, adada yeni bir “musallatın” başladığını söylediğinde Tom’un verdiği tepki şaşırtıcı değildir. Belediye başkanına göre Wyck ve onun gibi düşünenler, kasabayı geleceğe taşımanın önündeki en büyük engeldir; hatta onları geri kafalılar olarak görüp, eski korkulara bağlanan insanlar olarak tanımlamaktadır. Tom’un istediği ve hayal ettiği Widow’s Bay çok başkadır, telefonların çektiği, iyi kahvenin bulunabildiği ve geçmişteki felaketlerin turistik imaja zarar vermediği modern bir kasabanın fırsatını yaratmak istemektedir. Yerel halkın anlattığı hikâyeler ise bu yeni kimlik içerisinde aşılması gereken birer batıl inançtan ibarettir. İşte bu modernleşme ile köklere bağlı kalma arasındaki karşıtlık her şeyin başlangıç noktasını oluşturan bir eşik. Bu eşikteki soru ise şu: Tom gerçekten kasabayı geleceğe mi taşımaktadır, yoksa kendisinden önce kuşaklar boyunca burada yaşayan insanların uyarılarını susturarak yaklaşan felaketin önünü mü açmaktadır? Cevap ise çok basit, Tom’un yanılgısı Widow’s Bay’i geliştirmek isterken, bunu yapabilmek için adanın geçmişini geçersiz sayması.
Geleceği İnşa Ederken Geçmişi Uyandırmak
Belediye başkanına göre kasabanın lanetli olduğuna ilişkin söylentiler, ekonomik gelişmenin önünde duran oldukça eski ve utanç verici alışkanlıklardır. Widow’s Bay’i turistlerin gözünde çekici kılmak için de bu anlatıların susturulması, hatta yokmuş gibi davranılması ve en azından zararsız folklorik ayrıntılara dönüştürülmesi gerekir. Böylece adanın karanlık ve dilden dile dolaşan geçmişi, üzerinde düşünülmesi gereken ortak bir deneyim olmaktan çıkarılmak istenir. Hayatlarını sürdükleri ada resmen tanıtım kampanyasına uygun olan ve olmayan parçalarına ayrılır. Manzaralar, tarihî yapılar ve küçük kasaba atmosferi pazarlanabilir klişe araçlar olarak öne çıkarılırken, bu noktada cadı avları, kayıp vakaları ve açıklanamayan ölümler geride bırakılması gereken kötü bir imaj olarak kalmalıdır.
Ancak kasaba halkının anlattığı efsanelere yalnızca “gerçek dışı korku” olarak yaklaşırsanız büyük bir hata etmiş olursunuz. Unutmayın ki bu anlatılar, Widow’s Bay’in resmî kayıtlara tam olarak geçmeyen tarihini ve kuşaklar boyunca biriken deneyimlerini taşımaktadır. Maurice Halbwachs’ın kolektif hafıza yaklaşımını hatırlatan biçimde, geçmiş burada birey hafızasında gizlenen, anahtarı üzerine kitlenmiş bir sır odası olmaktan çoktan çıkmıştır. “Geçmiş” denilen o uçsuz bucaksız yaşantılar, kasabanın ortak hikâyelerinde, belirli mekânlara duyulan korkuda ve tehlike anında tekrarlanan davranışlarda yaşamaya devam eder. Wyck’in söyledikleri bilimsel bir açıklamaya benzemeyebilir, fakat onun bilgisi adada yaşamaktan, geçmişi dinlemekten ve aynı işaretlerin daha önce nelere yol açtığını hatırlamaktan doğar. Yani başka bir bakış açısıyla, Tom’un akıl dışı sayarak reddettiği şey, aslında topluluğun geliştirdiği alternatif bir bilgi biçimi olarak yüzeye çıkmakta.
Tom, adayı dışarıdan gelecek ziyaretçilerin beklentilerine göre yeniden tanımlamak ister. Widow’s Bay artık gazetelerde önerilecek ve hafta sonu kaçamağı olarak tüketilecek bir destinasyon olmalıdır. Fakat mekânın ekonomik değerinin öne çıkması, onun tarihsel ve toplumsal anlamını geri plana iter. Böylece ada, kendisi için hazırlanan steril ve güvenli turizm hikâyesini doğaüstü olaylarla sürekli bozmak için tetikte bekleyen, nefes alan, varlığını sürdüren bir yaşam formuna dönüşür. Bu yönüyle Widow’s Bay, folk horror geleneğinin tanıdık çatışmasını da türdaşlarından daha farklı bir biçimde ele alır. Türün birçok örneğinde modern dünyadan gelen yabancı, kapalı bir topluluğun eski inançlarıyla karşılaşır. Burada ise kasabanın belediye başkanı olmasına rağmen kendi toplumunun hafızasına yabancılaşan kişi Tom’dur. Adayı yönettiğini, değiştirdiğini ve kaderini farklılaştıracağını düşünür; fakat adanın dilini okuyamaz, işaretlerini tanımaz ve sakinlerinin neden korktuğunu bir türlü anlayamaz. Dolayısıyla dizide farklı bir dünyadan gelen yabancı kişi seyahat yazarı olması gerekirken, görüyoruz ki asıl yabancı, Widow’s Bay’i kendi geçmişinden kopararak geleceğe taşıyabileceğine inanan yöneticidir. Tom yeni bir kasaba kurmaya çalıştıkça, üzerini örttüğü eski kasaba daha güçlü, ürkütücü ve takinsiz biçimde geri dönmeye başlar.
Dizinin Tür Dengesinde Korkuyla Güldürmek
Widow’s Bay’in en iyi yanı ise komedi ve korkuyu dengeli biçimde sentezleyebilmesi. Ne doğaüstü olayları sürekli alaya alan bir parodiye dönüşüyor ne de birkaç espriyle hafifletilmiş klasik bir korku anlatısı olarak basitleşiyor. Katie Dippold’ın kurduğu dünyada mizah da, dehşet de aynı karakterlerden, aynı mekânlardan ve çoğu zaman aynı sahnenin içinden doğan ve doğal olarak gelişen bir bütün olarak karşımıza çıkıyor. Dizinin ilk beş bölümünü yöneten Hiro Murai, daha önce Atlanta ve Barry gibi günümüzün en başarılı dizilerinde de sergilediği ton değiştirme becerisini burada da sergiliyor. Murai’nin yönetiminde gündelik bir konuşmanın küçük bir ritim değişikliğiyle rahatsız edici hâle geldiğini görebilir; tekinsiz başlayan bir karşılaşmanın ise karakterlerin beklenmedik ölçüde sıradan tepkileri sayesinde komediye dönüşebileceğine şahitlik edebilirsiniz. Dizi, kimi zaman ilgisizliğin, kimi zaman kuru bir cevabın, kimi zamansa tehlike karşısında gösterilen tuhaf bir sakinliğin, uzun espri düzeninden daha komik olabildiğini kanıtlar nitelikte.
Buradaki mizahın önemli bir bölümü Tom’un kontrolü elinde tutma çabasının doğal bir karşılığı olarak gerçekleşiyor. Karşısına çıkan olaylar giderek daha açık biçimde doğaüstü hâle gelirken Tom, rasyonel biri olma çabası içerisinde belediye başkanı kimliğini korumaya ve her duruma akılcı bir açıklama bulmaya çalışan bir kişi. Fakat gerçeklik onun açıklamalarına uyum sağlamaktan çok uzakta. Tom’un çaresizliği, Matthew Rhys’in kusursuz yüz ifadeleri ve fiziksel komediye olan yatkınlığı ile daha da büyüleyici bir hal almaya başlıyor. Kasaba halkının deniz cadılarına, katil palyaçolara veya kendi kendine çalan kilise çanlarına Tom’dan daha az şaşırması da bu karşıtlığı güçlendiriyor. Çünkü Widow’s Bay’de yaşayanlar her ne kadar ürkerek hayatlarını sürdürseler de, adanın mantıksızlığına çaresiz biçimde çoktan alışmış durumdalar.
Buna rağmen dizi, karakterlerinin korkularını küçümsemeyerek en doğru yolu takip ediyor. Doğaüstü tehditlerin gerçek olduğu erkenden kesinleştiği için seyirciye sürekli “Bütün bunlar hayal olabilir mi?” sorusu yöneltmek gibi klişe bir alternatife yoğunlaşmıyor. Dizinin bu tercih sayesinde, kurduğu anlatıda çözülmesi gereken bir gerçeklik bilmecesinden kurtulması halihazırda çok iyiyken, bir de üstüne karakterlerin korkuyla ne yapacağına odaklanmasını sağlaması ise özellikle çok büyük bir artı. Buradan çıkışla Widow’s Bay, farklı korku alt türleri arasında rahatlıkla dolaşabilmenin de önünü açıyor. Bir bölümde zaman algısının bozulduğu lanetli bir otele konuk oluyoruz, diğer bölümde ise slasher türüne dönüşen bir yapı içerisinde gençleri takip eden katil kalıbına yaklaşıyoruz; hatta üstüne deniz cadıları, zehirli sis, Püriten (aşırı ahlakçı, zevke karşı çıkan, katı ve tutucu kimselere denir) geçmiş ve ev istilası anlatıları kasabanın genişleyen folkloruna ekleniyor. Dizi bu türler arası geçişi eğlenceli bir oyun olarak kullanabilirdi ama bununla yetinmiyor, çünkü her korku biçimi, merkezine aldığı karakterin kaygısıyla birleşebilmekte. Bu aşamada Christian Sprenger’in oldukça başarılı görüntü yönetimi de, adanın her an açıklanamayacak bir şey üretebileceği duygusunu canlı tutan bir element görevinde.
Yalnızlığın Ortasında Kaldığınızda Herkesin Hayaleti Başkadır
Widow’s Bay’in doğaüstü tehditleri elbette oldukça büyük ve rahatsız edici. Fakat dizinin asıl gücü, ortak laneti karakterlerin kişisel korkuları ve bastırdıkları deneyimlerle ilişkilendirmesinde ortaya çıkıyor. Aynı kasabada yaşayan birbirinden farklı karakterlerin, birbirinden farklı musallatları var ve onlar tarafından takip ediliyorlar. Mesela Tom ailesini yeniden kaybetme ihtimalinden, Patricia bir kez daha dışlanmaktan, Wyck ise geçmişte yaptığı seçimlerle yüzleşmekten korkan insanlar olarak portre ediliyor. Böylece “musallat olma” fikri, pişmanlıkların, travmaların ve giderilemeyen yalnızlığın bir tür metaforu olarak kullanılıyor.
Matthew Rhys’in canlandırdığı Tom’u ele alalım, kendisi başlangıçta bezginliği neredeyse kalıcı bir kişilik özelliğine dönüşmüş bir yönetici gibi. Kasabasının insanlarından rahatsız, belediye çalışanlarının yetersizliğinden yorulmuş ve her gün yeni bir sorunla uğraşmak zorunda kalmaktan bıkmış durumda. Kasaba halkını dinlemeyen, onların değerlerini ve korkularını önemsemeyen Tom, Widow’s Bay’i ne kadar kurtarabilir ki? İyi bir yönetici olmak ile “kontrol etme” ihtiyacı arasında çok fark vardır. Bu şekilde ilerlerken toplumun, bir cemiyetin parçası olamazsınız. Fakat Tom’un asıl meselesi geçmişinden gelen bir trajedi ile alakalı. Çünkü eşini kaybetmesinin ardından ergen oğlu Evan’ı tek başına büyütmeye çalışırken karşılaşabilecekleri bütün riskleri önceden engellemek istiyor. Doğaüstü olayları inkâr ise aslında zihninde geliştirdiği bir savunma mekanizması gibi diyebiliriz, gerçeküstü olayları kabul ettiği anda ailesini koruyamayabileceğini de kabul etmek zorunda kalacak olması kontrolcülüğünü zedeliyor. Fakat şu da var ki, ada geçmişini yeniden ortaya çıkardıkça Tom, çocukluğundan, kayıplarından ve korkaklığından taşıdığı izlerle yüzleşmekten kaçamaz.
Kate O’Flynn’in canlandırdığı Patricia ise dizinin yalnızlık temasını en güçlü biçimde temsil eden karakter diyebiliriz. Tom’un yardımcısı olarak görev yapan Patricia’nın yoğun enerjisi ile öne çıkan, aceleci konuşması ve kendinden emin görünmeye çalışan tavırlarıyla dikkat çeken, sürekli olarak başkalarının onayını aradığını hissettiren bir karakter. Lise yıllarından beri devam eden dışlanmışlığı peşini bırakmayan bir hayalet gibi hayatının bir parçası haline gelmiş, yetişkin hâlinin hareketlerine, ilişkilerine ve kendisini sunma biçimine kadar yerleşmiştir. Dizi onun yalnızlığını açıklamak için her zaman geçmişe dönüşlere ihtiyaç duymaz. Böylece Patricia’ya odaklanan bölümlerde, toplumsal dışlanmanın da bir tür “musallat olma” tarafında belirginleştiğini görmeye başlarız. Geçmişte söylediklerinize inanılmadığını, bunun için çaba gösterseniz dahi tüm bunların sadece birer dikkat çekme çabası olarak değerlendirildiğini düşünün, böyle şeyler bunları yaşadığınız çevre içerisinde sizi dışarıda kalmış hissettirir. Patricia’nın kabul edilme isteğinde, doğaüstü kötülüğün insanların mevcut yaralarını nasıl kullanabildiğine de şahit oluyoruz. Widow’s Bay bu noktada, bir topluluğa zarar veren tek şeyin deniz cadıları veya katiller olmadığını hatırlatma görevini üstleniyor. Çünkü inanılmamak, yalnız bırakılmak ve ortak hafızadan dışlanmak da insanın hayatına uzun süre musallat olabilir.
Stephen Root’un hayat verdiği Wyck ise kasabanın yaşayan hafızasını taşıyan, onu sürdüren bir karakter konumunda. Başlangıçta sarhoş, öfkeli ve felaket tellallığı yapan yaşlı bir balıkçı gibi görünse bile, onunla ilgili her şeyin bundan ibaret olmadığını fark etmek çok zaman almıyor. Böylelikle onun verdiği uyarıların doğruluğu anlaşıldıkça hikâyedeki konumu da değişiyor. Wyck, gerçeği söylemesine rağmen kimseyi ikna edemeyen Cassandra benzeri bir figür. Onu önemli kılan ve bu kadar anahtar bir karakter yapan ise Tom’u bugünkü belediye başkanından önceki hâliyle de hatırlamasıdır. Tom’un çocukluğundaki korkularını, kaçınmalarını ve adaya bütünüyle ait olamayışını bilen Wyck, onun kamusal kimliğinin altında yatan, itinayla gizlediği ve kendisinin dahi ulaşmaya korktuğu gerçek kişiliğine ulaşabilir. Bu noktada Tom ile Wyck arasındaki ilişki derinleştikçe bireysel kurtuluş fikri rafa kalkmaya başlıyor, yerini ortak bilgi ve dayanışma alıyor. Şu bir gerçek ki, Tom’un idari gücü, Wyck’in yerel hafızası olmadan yetersiz; ama bir diğer gerçek de şu, Wyck’in bilgisi ise tek başına topluluğu korumaya katiyen yetmez.
Kevin Carroll’ın yorgun ama sağduyulu şerifi, Dale Dickey’nin çetin ceviz görünümlü Rosemary’si ve Jeff Hiller’ın yenilgiyi hayatının bir parçası haline getirmiş Dale’i ise kasabaya renk katan yan karakterler olarak sınırlandırılmazlar. Birlikte Widow’s Bay’in toplumsal dokusunu, bu cemiyetin çok önemli bir parçasını oluştururlar. Dizi elbette onları tuhaflıkları üzerinden güldürü unsuru hâline getiriyor ve bunu çok da iyi kullanıyor; fakat aynı zamanda korkularını, sevinçlerini ve geçmişlerini ciddiye almamızı sağlıyor. Sonuçta kasabayı hatırlanmaya değer kılan şey lanetin ayrıntılarından çok, onun gölgesinde yaşamaya çalışan bu kusurlu ve yalnız insanlar değil midir?
Widow’s Bay’den Kaçmak mı, Oraya Geri Dönmek mi?
On bölümlük ilk sezonu boyunca Widow’s Bay, lanetli oteller, deniz cadıları, katil palyaçolar ve kasabanın Püriten geçmişinden yükselen tehditler derken, aynı mitolojinin kurallarını açıklayan parçalar olmaktan çok, kasabanın farklı dönemlerde biriktirdiği korkular olarak karşımıza çıkıyor. Dizinin bir diğer büyük artısı için de her doğaüstü olayın kaynağını ayrıntılı biçimde açıklamak veya bütün kötülükleri tek bir büyük gizeme bağlamakla ilgilenmemesi diyebiliriz. Mitolojinin gereğinden fazla açık veya cevapsız kalacağından şikayet edebilirsiniz, ancak unutmayın ki anlatının asıl merak unsuru lanetin kendisinden çok, bu lanet içerisinde kasaba halkının nasıl yaşadığı.
Zaten estetik açıdan düşündüğünüzde görsel dünya da bu tercihi destekliyor. Steve Arnold’ın ayrıntılarla dolu prodüksiyon tasarımında kasaba, adeta tarihin ve mitolojinin bir gizemi haline geliyor. Tarih derneğindeki gazete kupürlerinden eski yapılara, karanlık otel odalarından sisin kapattığı kıyılara kadar kasabanın her köşesi geçmişten kalan bir izin taşıyıcı görevinde. Christian Sprenger’in sinematografi yaklaşımında ise karakterleri bu mekânın merkezinde göremezsiniz, çünkü devamlı sıkışık ve kaçamaz haldeler. Dikkat ettiğinizde göreceksiniz ki, kesilen elektrik, bozulan telefon bağlantıları, kaybolan görüş mesafesi ve yön duygusunu zayıflatan karanlık, karakterlerin çevre üzerindeki hâkimiyetini ortadan kaldıran birer tuzak gibi yerleştiriliyor. Yani Widow’s Bay, insanlara aslında ne kadar küçük olduklarını gösteren ve hissettiren canlı bir mekân gibi davranıyor.
Uzun lafın kısasına gelirsek, Widow’s Bay’in ulaştığı asıl başarısı, korkunun yenilmesi gereken, tek boyutlu bir düşman olmadığına dair argümanını kazanan bir yapı kurmasında gizli. Kayıp, pişmanlık, yalnızlık ve geçmişten aktarılan travmaları ortadan tamamen kaldıramayız, onlar yokmuş gibi davranmak içimizde biriken boşluğu daha fazla büyütmekten başka ne işe yarar? Ancak inkâr edilmeden, yüzleşecek cesareti bularak yaşamanın yolları bulunabilir. Modernleşme adı altında geçmişi susturmaya çalıştığınızda, o bastırılan geçmiş çok daha şiddetli bir biçimde geri döner. Öyle ki, bu kasaba ve sakinlerine, turistik bir imaj uğruna seçilip düzenlenmeye, unutulmaya ve zararsız bir hikâyeye indirgenmeye direnen kolektif geçmişin vücut bulmuş hâli diyebiliriz. Widow’s Bay güvenilir bir tatil rotası sayılmayabilir fakat bütün tuhaflıkları ve hayaletleriyle yeniden ziyaret edilmeyi hak eden bir yer olduğu kesin.
Ferit Doğan‘ın diğer yazılarına ulaşmak için buraya tıklayınız.
Daha fazlası için bizi Youtube, X ve Instagram aracılığıyla takip edebilirsiniz.
Yüzyıllık Yalnızlık Kısım 2: Kuşaklar Arası Büyülü Gerçekçilik
Yorumlar