Yazar 
Insidious serisinin altıncı halkası olan Insidious: Out of the Further, serinin bugüne kadar kurduğu korku evrenini klişe bir şekilde terkrarlamak yerine, onu ters yüz ederek yeniden kullanmayı tercih ediyor. Bu açıdan, yönetmen Jacob Chase’in varlığı özellikle anlamlı hale geliyor. Zira, hak ettiği ilgiyi yeterince görememiş Come Play ile iyi bir çıkış yakalayan yönetmen, korku türünde farklı dünyalar yaratmak konusunda deneyimli bir figür. Come Play filminde teknolojinin çocukluk korkularıyla birleştiği son derece rahatsız edici bir anlatı mekanizması ortaya çıkarmıştı. Burada da benzer bir fikri çok daha köklü bir korku mitolojisinin içerisine yerleştiriyor.
Come Play’de başka bir gerçekliğin ekranın arkasından bize doğru uzanması söz konusuyken, Insidious: Out of the Further çok daha eski bir korku sorusunun peşinden gidiyor: Ya öteki tarafta kalanlar yalnızca bizi ziyaret etmekle kalmayıp gerçekten buraya gelebilseydi?
Mesafeler Yıkılıyor
Serinin önceki filmleri; ruhun bedenden ayrılmasını, astral seyahatin karanlık ihtimallerini ve insan bilincinin ölümle yaşam arasındaki o belirsiz bölgede sıkışıp kalmasını korkunun merkezine yerleştiriyordu. Bu defa kapı yalnızca açılmıyor ve kapının öte tarafındaki şeyler de karşıya geçmeye başlıyor. Nitekim, Red Door diye adlandırılan geçiş kapısı önemini yitiriyor ve filmde sadece bir obje olarak yer alıyor. Çünkü Insidious: Out of the Further, dünyalar arasındaki geçiş konusunda farklı sürprizlere ev sahipliği yapıyor.
Bu değişiklik, ilk bakışta basit bir formül değişimi gibi görünse de, Insidious evreninin korku anlayışı açısından oldukça radikal bir dönüşüm. Önceki filmlerde The Further’daki ruhlar ve iblisler, gerçek dünyanın sınırlarını aşmaya çalışıyordu. Yani korkunun temelinde iki dünya arasındaki mesafenin korunması vardı. Insidious: Out of the Further ise bu mesafeyi tamamen ortadan kaldırıyor.
The Further artık yalnızca gidilmesi yasak, karanlık bir öte taraf olmaktan çıkarak içerisinden bir şeylerin çekilip çıkarılabildiği, ruhların ve nesnelerin taşınabildiği ve hatta neredeyse kendisine ait bir ulaşım ağı bulunan başka bir gerçekliğe evriliyor. Böylece, korkunun coğrafyası genişlemek yerine garip bir biçimde işlevselleştiriliyor. Bilinmeyen bir yer olmaktan çıkan The Further; filmin içerisinde kuralları, geçiş noktaları, rehberleri ve taşıyıcıları bulunan bir sisteme dönüşüyor. Belki de bu nedenle filmin en yaratıcı fikri, iblislerin kendisinden çok, bu filmde bahsedilen “kurye” kavramı oluyor.
Kurye Sistemi ve Ölümü Aşan Tarikat
Kurye fikri, filmin bütün mitolojisini birbirine bağlayan tuhaf ama son derece verimli bir buluş olarak öne çıkıyor. Çünkü kurye, iki dünya arasında yalnızca gidip gelen bir karakter olmaktan öte, dünyaların gerçekliğinin birbirine temas edebilmesini sağlayan canlı bir geçiş noktası olarak konumlanıyor. Bir anlamda ölülerle yaşayanlar arasında posta sisteminin kapıları açılıyor.
Bu yönüyle, film ister istemez The Matrix‘teki Anahtarcı’yı hatırlatıyor. Anahtarcı, Matrix’in fiziksel mimarisini anlamamız için gereken karakterlerden biriydi; kapıların, geçişlerin ve iki farklı gerçeklik algısı arasındaki bağlantıların çalışmasını sağlayan kişiydi. Buradaki kurye de benzer bir işlev üstleniyor. Fakat Wachowski‘lerin dünyasında anahtarcı kapıyı açarken memur görevi görüyordu. Bu filmdeki kurye ise filmin baş karakteri olmakla kalmıyor, Insidious evreninde oluşturulan yeniliğin ta kendisi oluyor.
Üstelik bu yetenek sıradan bir paranormal özellik olarak değil, aile içerisinde nesiller boyunca aktarılan genetik bir miras olarak ele alınıyor. Böylece film, korkuyu bir bakıma kalıtıma bağlıyor. Bazı aileler çocuklarına ev, soyadı veya servet bırakırken, bu aile çocuklarına iki dünya arasında dolaşabilme lanetini bırakıyor.
Filmin asıl ilginç tarafı ise “geçiş” fikrini yalnızca ruhlarla sınırlamaması. The Further’da temas edilen şeylerin kuryeler aracılığıyla maddi dünyaya taşınabilmesi, anlatının zaman zaman neredeyse oyunbaz bir hâl almasına neden oluyor. Çünkü artık seyirci yalnızca bir iblisin ne zaman ortaya çıkacağını beklemiyor, öteki taraftan hangi elementlerin dünyaya taşınacağını da merak ediyor.
Bir nesnenin, ruhun ya da başka bir varlığın gerçek dünyaya geçmesi, filmin kurduğu şablonu bir anda değiştirebiliyor. Bu da Insidious: Out of the Further‘ı öncüllerinden ayıran temel özelliklerden birine dönüşüyor. Insidious evreni, artık yalnızca “Öteki dünyada ne var?” diye sormak yerine, “Öteki dünyadan buraya ne getirilebilir?” sorusuyla ilgileniyor. Korku sinemasında bilinmeyenin kendisi kadar, bilinmeyenin taşınabilir hâle gelmesi de ürkütücüdür. Çünkü bilinmeyen şeyler, uzak oldukları sürece bir ihtimaldir ve bu ihtimaller karakterlerin güvenli alanlar oluşturmasına vesile olur.
Bu geçiş meselesinin aile hikâyesiyle birleştiği noktada ise daha karanlık bir fikir ortaya çıkıyor. Kurye ailesi üzerinden geçmişten bugüne aktarılan travma, hikayede yalnızca bir ailenin başına gelen doğaüstü felaket olarak kalmıyor. Söz konusu lanet, aileyi aynı zamanda kendi geçmişinin taşıyıcısı hâline getiriyor. Nesiller boyunca aktarılan yetenek ve yine bir o kadar süredir dolaşımda olan korku anlatısı, filmin psikolojik temelini sağlamlaştırıyor.
Film ilerledikçe bu aktarımın yalnızca aileye ait olmadığını görüyoruz. Ölmüş tarikat liderinin The Further’da kendi müritleri üzerinden örgütlenmeye devam etmesi, filmin belki de en kara mizah içeren fikirlerinden birini ortaya çıkarıyor. Gerçek dünyada insanların zihnini yıkayarak kendisine bağlayan bir tarikat lideri, öldükten sonra aynı yöntemi bu kez kayıp ruhlar üzerinde uygulamaya devam ediyor. Yani ölüm bile karakterin propaganda faaliyetlerine ara vermesine yetmiyor. Buradaki fikir, filmin korku dünyasının beklenmedik biçimde politik bir anlam kazanmasına neden oluyor. Yine de, yönetmenin hikayeye buradan baktığını iddia etmek zor.
Ailenin Travmalarla Dolu Mirası
Serinin önceki halkalarından tanıdığımız Elise karakteri, bu filmde de kendine yer buluyor. Elise’in bu noktadaki varlığı ise filmin geçmişle kurduğu ilişkiyi çok daha anlamlı bir zemine taşıyor. Çünkü Elise, yalnızca serinin sevilen karakterlerinden biri olarak geri dönmüyor; aynı zamanda The Further’ın içerisinde yaşayanlara rehberlik eden bir figür olarak karşımıza çıkıyor. Bir kurye nasıl bir dünyadan diğerine ruh taşıyorsa, aslında Elise de bir filmden diğerine bilgi ve hafıza taşıyor. Bununla birlikte, kötülükler karşısında yaşayanlara yol gösteren kişinin aslen ölü olması fikri, abartılı ama ilginç bir ayrıntı olarak dikkat çekiyor.
Aile kavramı, bu filmde hem travmanın kaynağı hem de ondan kurtulmanın imkânı olarak seyirciye sunuluyor. Kurye yeteneğinin nesiller boyunca aktarılması, aileyi istemeden de olsa The Further ile bağlantılı hâle getiriyor. Dolayısıyla, geçmişte yaşananların bedelini yeni nesiller ödüyor. Fakat aynı aile bağı, hikâyenin ilerleyen bölümlerinde birbirlerini korumak için kullanabilecekleri en güçlü araca dönüşüyor. Kısacası film, aileyi ne tamamen güvenli bir liman ne de yalnızca lanetin kaynağı olarak görüyor.
Insidious: Out of the Further, dünyalar arasındaki sınırları değişken hâle getiriyor. Bu noktada, filmin A Nightmare on Elm Street ile kurduğu akrabalık bağı da belirginleşiyor. Wes Craven‘ın dünyasında uyku, insanın savunmasız olduğu bir zaman dilimi olarak nitelendiriliyordu. Uyku, bu bağlamda gerçekliğin kurallarının bozulduğu bir bölgeye dönüşmüştü.
Insidious serisi de yıllardır astral seyahat üzerinden benzer bir anlatının tohumlarını atmıştı. Insidious: Out of the Further‘da görüyoruz ki, bu fikri biraz daha ileri taşıyarak “uyku hâlinde yaşananların gerçek dünyada fiziksel sonuçlar yaratabileceği” fikrine yönelmişler. Böylece, uyanma eylemi de eski güvenli anlamını kaybetmiş. Çünkü mesele artık rüyada ne gördüğünüz değil, rüyadan yanınızda ne getirmiş olabileceğiniz. Bu küçük fark, filmin korku anlayışını oldukça iyi özetliyor. İnsan zihninin içerisine giren korku bir zamanlar orada kalabiliyordu. Bir parazit gibi yaşayıp insanın ruhunu sömürebiliyordu. Ama bu filmle beraber artık kapıyı açıp dışarı çıkabiliyor.
Öteki Dünyaya Girmek Artık Güvenli Değil
Sonuç olarak Insidious: Out of the Further, serinin kabuk değiştirmeye çalıştığı ama kendi geçmişini tamamen arkasında bırakmayı da göze alamadığı bir film. Bu açıdan filmin belki de en büyük paradoksu, yeni bir dünya kurmaya çalışırken eski dünyanın hayaletlerine ihtiyaç duyması. Elise’in geri dönüşü, bu durumun en görünür örneği olabilir. Zira, geçiş aşamasını bilinir ögelerle destekleyerek seriye yeni bir katman eklemeyi hedeflemişler.
The Further’da sıkışıp kalmış ruhlar ile serinin kendi geçmişine hapsolmuş karakterleri, birbirleriyle tuhaf bir paralellik kuruyor. Zira bazı ruhlar öteki dünyadan çıkamazken, Elisa gibi bazı karakterler de Insidious evreninden ayrılamıyor. Elise’in hâlâ burada olması, bir bakıma serinin kendi hafızasının da The Further’da yaşamaya devam ettiğini düşündürüyor.
Jacob Chase‘in asıl başarısı tam olarak burada aranabilir. Come Play ile “başka bir dünyanın gündelik hayatımıza sızması” fikrini irdeleyen yönetmen, Insidious: Out of the Further ile bunu bu kez ruhlar, aileler, tarikatlar ve astral seyahat üzerinden genişletiyor. Fakat ortaya yalnızca daha fazla iblis, daha fazla kapı ya da daha fazla jumpscare ile büyütülmüş bir Insidious anlatısı çıkarmıyor; aksine, serinin temel mantığını tersine çevirmeyi seçiyor.
Eskiden korkmak için The Further’a gitmemiz gerekirken; şimdi ise The Further’ın bize gelmesinden korkuyoruz. Filmin en ironik tarafı da burada yatıyor. Yıllardır insanları başka bir dünyaya götüren Insidious, altıncı filminde sonunda o dünyanın kendisini buraya davet ediyor. Ve kapının önünde bekleyen şeyin bir iblis mi, bir ruh mu, bir nesne mi, yoksa geçmişin kendisi mi olduğunu artık ayırt etmek epeyce zorlaşıyor. Tüm bu nedenlerle, Insidious: Out of the Further için serinin takipçilerini heyecanlandıracak yaratıcı bir film olduğu söylenebilir.
Haktan Kaan İçel’in diğer yazılarına ulaşmak için buraya tıklayınız.
Daha fazlası için bizi Youtube, X ve Instagram aracılığıyla takip edebilirsiniz.
Yorumlar