Pavements (2024): Müziğin Kurgusunda Kaybolmak

YAZARIN PUANI

Daha önce Ghost adlı İsveçli rock grubu için hazırladığı konser filmi Rite Here Rite Now’dan sonra Alex Ross Perry, Pavements ile yeniden karşımıza çıkıyor. 81. Venedik Film Festivali’nde prömiyerini yapan Pavements, 90’ların ikonik alternatif rock grubuna yönelik birleştirici bir sevgi gösterisi sunarken ekibin yeniden birleşme sürecini meta kurgu içerisinde yenilikçi bir dille anlatıyor. Belgeselin oyuncu kadrosunda Pavement grubunun üyeleri haricinde Joe Keery, Jason Schwartzman, Nat Wolff, Fred Hechinger, Tim Heidecker, Zoe Lister-Jones gibi isimler yer alıyor.

YAZARIN PUANI

7,0

3,6

Alex Ross Perry, belgeselin açılışında Pavement’ı “Dünyanın En Önemli ve En Etkili Grubu” olarak ifade ediyor. Gruba aşina olmayanlar için şaşırtıcı olabilecek bu cümle grubun 90’lı yıllardaki etkisinin en açık ifadesi aslında. Perry, belgeseli üç ana hikâye arkı üzerinde iç içe geçen bir ölçüde kurguluyor. Bunlardan ilki grubun açtığı Pavement müzesi ve eskiye dayanan görüntüler, ikincisi grubun şarkılara odaklı tasarlanan Slanted! Enchanted! müzikali. Üçüncü ise kadrosunda Stranger Things’den ve Djo adıyla çıkardığı şarkılarla tanıdığımız Joe Kerry, Jason Schwartzman ve Fred Hechinger’in yer aldığı ”Range Life” adında kurmaca bir film. Bu üç ana ark, belgesel boyunca iç içe geçerek Pavement külliyatına doygun bir bakış sağlıyor.

Bir Grup Dağılırken

Herkesin hayatında yer edinmiş müzik grupları vardır, yalnızca müzik zevkine değil zamanla kimliğine sinmiş. Özellikle bazı gruplar vardır ki onların şarkıları ile büyürüz. Bu yüzden hayatı keşfetme sürecimize eşlik eden; ergenlik sivilcelerinin, ilk kavgaların, aşka dair hayal kırıklıklarının ve keyifli anların sessiz tanığı olmuş bir grubun dağılması, biyolojik bir kayıp kadar gerçek neredeyse bir aile üyesinin kaybı kadar ağır hissedilir. Bir grubun dağılmasından çok bir dönemin kapanması anlamına gelir aslında. Geriye kalan kişinin severek dinleyeceği yeni şarkılar değil o müziğin içine saplanmış hatıralarıdır. Pavements, kaybolmuş bir aile ferdini geçmişten çıkarıp yeniden dünyaya getirmeyi üstleniyor.

Grubun 1999 yılındaki sessizce dağılma kararının ve 2010 yılındaki kısa birleşimlerinden sonra, 2022 yılında ikinci kez yeniden birleşerek turneye çıkacaklarını duyurmasının ardından bu kararın gösterişli bir kutlaması haline geliyor Pavements. Yalnızca grubun turnelerden önceki uzun haftalara yayılan prova sürecini yansıtmaktan çok Slanted! Enchanted! adındaki off-Broadway müzikalinin perde arkasını ve ”Range Life” adındaki kurmaca filmindeki oyuncuların deneyimleri üzerinden ayrıcalıklı bir kurgu yaratıyor.

Pavement’in Kuruluş İzlerinde

1989 yılında California’nın Stockton kasabasında Stephen Malkmus ve Scott Kannberg’in öncülüğünde temelleri atılan Bob Nastanovich, Mark Ibold ve son olarak Steve West’in dahil olmasıyla kurulan Pavement, kısa süre içerisinde Amerikan bağımsız müziğinin önemli öncüllerinden oldu. Bir üniversiteli rock grubu olarak ilk albümleri Slanted & Enchanted’ın (1992) ardından Malkmus’un kendine özgü vokalleriyle Amerikan bağımsız müziğinin yapısını belirli oranda etkilediler.

Son albümleri Terror Twilight’ın (1999) ile grubun yarattığı müzik Pavement’tan uzak görüldü. Malkmus’un giderek artan bireysel üretim arzusu, iç çatışmalar ve grubun doğasının bir tezatlık yaşamasına yol açtı. 1999’un sonlarında sessizce, bir açıklamada bulunmadan dağıldılar. 2010 yılında yardım amaçlı çeşitli konserlerde yer aldılar ve yeniden bir ikinci ara verdiler.

Pavement, aykırı ve farklı olmakla kendisini konumlandıran ancak şarkılarının sözlerinde aynı oranda politikleşmeyen bir müziği benimsemişti. Şarkıların metinsel derinliği oldukça yüksek bir seviyede kabul edilir. Her bir şarkıdan kişiye özgü farklı anlamlar çıkarılabilir. Bu içerik odaklı tutumları onların hiçbir zaman ticari bir başarıyı önemsemiyor olmalarını sağladı. Fazlasıyla uyumsuz ve sıradan olduklarını da ekip olarak kabulleniyorlardı. Buna duruma uygun olarak filmde Sonic Youth grubundan Kim Gordon’un yinelediği bir cümle var; “Onlar rahatsız edici derecede çocuksulardı.” Ancak bahsedilen bu çocuksu tutum onları diğer gruplardan ayıran bir özellikti.

Yüksek metin zenginliği içerisinde yazılmış sözlerin sahnedeki kayıtsız tavırla yaşadığı birleşim izleyicide samimi bir hissiyat yaratıyordu. Pavements, bu samimiyeti doğrudan aktarmak için üç farklı açıdan müziklerin üretim kısmını ele alarak derinlemesine bir bakış sağlıyor. Pavement için hiçbir zaman mesele en tepede olmak değil o yolda daima ilerlemekten ibaretti ve bizde Alex Ross Perry’nin yönettiği bu yolculuğa eşlik ediyoruz.

Meta Kurgunun Yapı Taşları

Belgeselin meta kurgu ve karışık kolajlar içeren yapısı içerisinde birçok duraktan geçiyoruz. Grubun çocukluktan itibaren nasıl tanıştıklarına, yeniden birleşme sürecindeki çalışma hallerine hatta 1995 yılındaki Lollapalooza performansında öfkeli bir “mosh pit” alanından çamurlu saldırıya uğradıkları ana kadar uzanıyoruz. O gün giyilen tişörtlerin müzelerinde sergilendiği sekansla, arşiv görüntüler fiziksel bir temsil haline gelirken ses sistemi üzerinde zıplayan kırmızı bir boyanın çekimi sırasında karakterlerin müzikal ilhamlarını anlattıkları anlar geliyor ekrana. Ardından Pavement’ın temellerinin atıldığı mekanlara dair somut coğrafyalarda geziniyoruz.

”Range Life” filminin oyuncularının grup üyeleri ile etkileşimi ayrı bir perspektif katıyor belgeselin kurgusal zenginliğine. Bahsettiklerimin aksine tanık olduğumuz şeylerin kronolojik bir sıralaması neredeyse yok. Stephen Malkmus’un derin söz yazarlığı gibi, grubun metin zenginliği birçok farklı hikâye arkı ve bunun karışık kolajı eşliğinde gruba dair bize samimi şeyler söylüyor. Klasik bir biyografi yapımının çok ötesinde kurgulanmış ve tasarlanmış Pavements, müziğin bütünleştirici gücüne dair pek çok şey anlatıyor.

İki saatlik süre diliminde bir müzik külliyatına dair tanık olduğumuz çok şey var. Bir yandan da 90’lar kuşağının dağınık ama bir o kadar tutkulu yaratım serüvenine eşlik ediyoruz. Lo-fi devriminin başlangıcında yer alan, grunge gölgesinde şekillenen ama bilinç dağınıklığı içerisinde onun parçası olmayan bir grup Pavement. Belgeselin kurgusunu hazırlayan Robert Greene, klasik bir belgesel tasarımının bu grubun sanatsal yapısıyla uyumlu olmadığının fazlasıyla farkında. Kurgu, klasik anlatı formundan uzaklaşarak takip edilmesi zor bir ritim yakalarken grubun kimliğiyle bir özdeşleşme yaşıyor.

Ele alınan aynı anda bütünlüklü bir devinim halinde olan üç hikâye arkı grubun temsil ettiği müzikal kimlikle doğrudan bir uyum yakalıyor. Belgeselin sürekli hareket halinde olması ve grubun inişli çıkışlı serüveni adeta Pavement’ın ünlü “Cut Your Hair” şarkısındaki şu sözlerin tezahürüne dönüşüyor; “Müzik sahnesi tam bir delilik. Her gün yeni bir grup kuruluyor. Geçen gün bir tane daha gördüm.” Bizler de her gün dağılan, çoğalan ve kurulan grupların tek bir örneklem içerisinde Pavements’ta, hem nasıl eleştirildiğini hem de nasıl bilinçli bir tercihe dönüştüğünü izliyoruz.

Müzik; Sinema ve Sahne Sanatı

Alman besteci Richard Wagner‘in bütünsel sanat eseri kavramına göre; “Müzik ve drama geleneksel sanatların tam bir birleşimini içerecek ve müzikle şiir arasında bir denge kurulacaktır.” der. Pavements bu uyumun en bütünleştirici ve sevgi içeren örneklerinden biri. Wagner’in sözlerinden yola çıkarak Pavement’ın özgün kimliği ile müziğin ve sinemanın akışkan doğası içerisinde kucaklayıcı bir duyguya kapılıyoruz. Bu iki kavram, zamanın belki de eskitemediği nadir şeylerden olarak daha da güçlenerek gelişiyor. Ekibin derinliklerine doğru ilerlemenin yanı sıra bir yandan müzik üzerinden tasarlanan sahne gösterisine, diğer yandan kurmaca bir filmin oyuncularının tutkusuna şahit oluyoruz. Bir noktadan sonra neyin müzikal, neyin oyun ya da sahne durduğu kurgunun özgünlüğü altında silikleşiyor. Bu üç ayrı katmanın içerisinde yalnızca müziğe duyulan tutkulu bir sevgi yer alıyor. Müzik sadece sahneyi ya da kurmacayı oluşturmuyor belgeselin tüm etkenlerini birleştiriyor. Tıpkı Pavement’ın yıllar sonra yeniden müzik üzerinden kavuşmasında olduğu gibi.

Pavements’ın meta anlatımının unsurları bir noktadan sonra grubun kendi gerçekçiliğinin bile sorgulanmasına neden oluyor. Bu sindirilmesi güç kurguda neyin gerçek ya da neyin kurmaca olduğunu anlamak güçleşirken seyir keyfi korunuyor. Bir grup üzerine tasarlanan biyografi yapımının neredeyse gruptan soyutlandığını hissedeceğiniz ama bir yandan da gruba dair birçok şey söylemeyi başaran bir anlatıma tanık oluyoruz. 1995 yılında Lollapalooza’daki çamurlu ve taşlı saldırıdan sonra ”Range Life” kurmaca filminde hüzünlü geçen anlarla, gerçek ekibin aslında olaydan sonra şakalaştığını gördüğümüz sekanslar bile bu tezatlığın bir yansıması oluyor. Grubun yeniden doğuşunu anlatacağını düşündüğümüz filmin gösterdikleri her saniye değişiyor. Bu çeşitlilik gruba dair daha fazla detayın söylenmesine neden oluyor. Gördüğümüz her şey grubun felsefesini oluşturuyor ve aslında bütün tezatlıklar da Pavement’ı oluşturan şeylerden birisi.

Pavement hiçbir zaman zirvelerde yer almak isteyen bir grup olmadı. Ama Alex Ross Perry’nin vizyonundaki bu belgeselle anlıyoruz ki mesele zaten orada olmak değil, o yolda müziğin kucaklayıcılığı ile yürüyebilmek ve yeniden var olabilmek. Robert Greene’nin inovatif kurgusu bu sıradan ve dağınık ekibin içten yürüyüşüne tanıklık etmemizi sağlıyor. Hem ekibin tüm üyeleri için hem de grubun müziğinde kendini bulan herkes için.

Ahmet Duvan‘ın diğer yazılarına ulaşmak için buraya tıklayınız.

Daha fazlası için bizi Youtube, X ve Instagram aracılığıyla takip edebilirsiniz.